ତେ ତୁ ରାମେଣ ସାମର୍ଷାଃ ଶୂଲପଟ୍ଟିଶପାଣଯଃ। ସମରେ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ସାଯକୈର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ।
ତାନ୍ ଭୂମୌ ପତିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣେନୈଵ ମହାଜଵାନ୍। ରାମସ୍ଯ ଚ ମହତ୍କର୍ମ ମହାଂସ୍ତ୍ରାସୋଽଭଵନ୍ମମ
ସେ ଦ୍ରୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଭୟ ହେଲା।
ସାସ୍ମି ଭୀତା ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵିଷଣ୍ଣା ଚ ନିଶାଚର। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ସର୍ଵତୋ ଭଯଦର୍ଶିନୀ
ଏପରି ଭୟଭୀତ, ଅସ୍ଥିର ଓ ନିରାଶ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟ ଦେଖି, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛି।
ଵିଷାଦନକ୍ରାଧ୍ଯୁଷିତେ ପରିତ୍ରାସୋର୍ମିମାଲିନି। କିଂ ମାଂ ନ ତ୍ରାଯସେ ମଗ୍ନାଂ ଵିପୁଲେ ଶୋକସାଗରେ
ନିରାଶାର ମଗର ଓ ଭୟର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗରରେ ମୁଁ ଡୁବିଯାଇଛି, ତୁ ମୋତେ କାହିଁକି ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁସ?
ଏତେ ଚ ନିହତା ଭୂମୌ ରାମେଣ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଯେ ଚ ମେ ପଦଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ
ମୋ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।
ମଯି ତେ ଯଦ୍ଯନୁକ୍ରୋଶୋ ଯଦି ରକ୍ଷଃସୁ ତେଷୁ ଚ। ରାମେଣ ଯଦି ଶକ୍ତିସ୍ତେ ତେଜୋ ଵାସ୍ତି ନିଶାଚର
ମୋ ପ୍ରତି କିଛି ଦୟା ଥିଲେ, କିମ୍ବା ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ କିଛି ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଥିଲେ, ହେ ନିଶାଚର—
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯନିଲଯଂ ଜହି ରାକ୍ଷସକଣ୍ଟକମ୍। ଯଦି ରାମମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ନ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ଵଧିଷ୍ଯସି
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଠାରେ କଣ୍ଟକ ସଦୃଶ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର। ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ,
ତଵ ଚୈଵାଗ୍ରତଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ନିରପତ୍ରପା। ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହମନୁପଶ୍ଯାମି ନ ତ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ତେବେ ମୁଁ ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଆପଣ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ମଣିଷ। ମୋ ବୁଝିବାରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ସ୍ଥାତୁଂ ପ୍ରତିମୁଖେ ଶକ୍ତଃ ସବଲୋଽପି ମହାରଣେ। ଶୂରମାନୀ ନ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ମିଥ୍ଯାରୋପିତଵିକ୍ରମଃ
ତୋର ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଜକୁ ବହୁତ ବଡ଼ ବୀର ବୋଲି ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବୀର ନୁହଁ। ତୋର ବୀରତା ମିଥ୍ୟା।
ଅପଯାହି ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ତ୍ଵରିତଃ ସହବାନ୍ଧଵଃ। ଜହି ତ୍ଵଂ ସମରେ ମୂଢାନ୍ଯଥା ତୁ କୁଲପାଂସନ
ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଅ। ନହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୂର୍ଖମାନେଙ୍କୁ ମାର, ନତୁବା ତୋର ଖାନ୍ଦାନକୁ ଅପମାନ ହେବ।
ମାନୁଷୌ ତୌ ନ ଶକ୍ନୋଷି ହନ୍ତୁଂ ଵୈ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିଃସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାଲ୍ପଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵାସସ୍ତେ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵିହ
ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ମଣିଷ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିପାରୁନାହଁ। ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ନଥିବା ତୁମେ ଏଠାରେ କେମିତି ବଞ୍ଚିଛ?
ରାମତେଜୋଽଭିଭୂତୋ ହି ତ୍ଵଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନଶିଷ୍ଯସି। ସ ହି ତେଜଃସମାଯୁକ୍ତୋ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ
ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ତୁମେ ଅଧିନ ହୋଇଯିବ, ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ। କାରଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ସେଇ ତେଜରେ ଭରପୂର।
ଭ୍ରାତୁଃ ସମୀପେ ଶୋକାର୍ତା ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ବଭୂଵ ହ। କରାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ହତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ଭଉଣୀ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋଡ଼ ମାରି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ବାଇଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ଏଵମାଧର୍ଷିତଃ ଶୂରଃ ଶୂର୍ପଣଖ୍ଯା ଖରସ୍ତତଃ। ଉଵାଚ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ଖରଃ ଖରତରଂ ଵଚଃ
ଏଭଳି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଯୋଦ୍ଧା ଖର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖର ନିଜରୁ ଅଧିକ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତଵାପମାନପ୍ରଭଵଃ କ୍ରୋଧୋଽଯମତୁଲୋ ମମ। ନ ଶକ୍ଯତେ ଧାରଯିତୁଂ ଲଵଣାମ୍ଭ ଇଵୋଲ୍ବଣମ୍
ତୋର ଅପମାନରୁ ମୋର ଏହି ରୋଷ ଉପଜିଛି, ଏହା ଅପୂର୍ବ। ଏହାକୁ ରୋକିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଉତ୍ତଳ ଲୁଣିଆ ପାଣିକୁ ରୋକିହେବ ନାହିଁ।
ନ ରାମଂ ଗଣଯେ ଵୀର୍ଯାନ୍ମାନୁଷଂ କ୍ଷୀଣଜୀଵିତମ୍। ଆତ୍ମଦୁଶ୍ଚରିତୈଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ହତୋ ଯୋଽଦ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଗଣନା କରେନି—ସେ ଏକ ମଣିଷ, ଯାହାର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଆଜି ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ସେ ଜୀବନ ହରାଇଦେବ।
ବାଷ୍ପଃ ସଂଧାର୍ଯତାମେଷ ସମ୍ଭ୍ରମଶ୍ଚ ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍। ଅହଂ ରାମଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ତୋର ଲୁହ ରୋକ, ଭୟ ଛାଡ଼। ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଯମର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବି।
ପରଶ୍ଵଧହତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମନ୍ଦପ୍ରାଣସ୍ଯ ଭୂତଲେ। ରାମସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ରକ୍ତମୁଷ୍ଣଂ ପାସ୍ଯସି ରାକ୍ଷସି
ଆଜି ମୋର କୁହାଡ଼ିରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ରାମଙ୍କ ତାଜା ରକ୍ତ ତୁମେ ପିଇବ।
ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଖରସ୍ଯ ଵଦନାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍। ପ୍ରଶଶଂସ ପୁନର୍ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଭ୍ରାତରଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵରମ୍
ଖରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୂର୍ପଣଖା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଖତାରେ ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଭାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତଯା ପରୁଷିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରଶଂସିତଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୂଷଣଂ ନାମ ଖରଃ ସେନାପତିଂ ତଦା
ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କଠାରୁ କଠୋର କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, ଏବେ ପୁଣି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଖର ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦୂଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ମମ ଚିତ୍ତାନୁଵର୍ତିନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵେଗାନାଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍
ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚଳନା ଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।
ନୀଲଜୀମୂତଵର୍ଣାନାଂ ଲୋକହିଂସାଵିହାରିଣାମ୍। ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗମୁଦୀର୍ଣାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ସୌମ୍ଯ କାରଯ
ସେମାନେ ମେଘ ସଦୃଶ କଳା, ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରି ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସଜାଗ ଅଛନ୍ତି। ମୃଦୁଭାବୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମେତି କର।
ଉପସ୍ଥାପଯ ମେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରଥଂ ସୌମ୍ଯ ଧନୂଂଷି ଚ। ଶରାଂଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାନ୍ ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ଶିତାଃ
ମୃଦୁଭାବୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ରଥ, ଧନୁଷ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର, ତଳୱାର ଓ ଧାର ଶକ୍ତି ଆଣିଦିଅ।
ଅଗ୍ରେ ନିର୍ଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ପୌଲସ୍ତ୍ଯାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵଧାର୍ଥଂ ଦୁର୍ଵିନୀତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ରଣକୋଵିଦ
ମୁଁ ଚାହେଁ ଆଗରୁ ଯିବାକୁ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମହାତ୍ମା, ସେମାନେ ସହ ଏହି ଅନ୍ୟାୟୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ।
ଇତି ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ସୂର୍ଯଵର୍ଣଂ ମହାରଥମ୍। ସଦଶ୍ଵୈଃ ଶବଲୈର୍ଯୁକ୍ତମାଚଚକ୍ଷେଽଥ ଦୂଷଣଃ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଦୂଷଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଚାରିପାଖରେ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଏକ ବଡ଼ ରଥ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍। ହେମଚକ୍ରମସମ୍ବାଧଂ ଵୈଦୂର୍ଯମଯକୂବରମ୍
ସେଇ ରଥଟି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନାର ଚକ୍ରରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ଯୋକ ଥିଲା।
ମତ୍ସ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ ଶୈଲୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈଃ। ମାଙ୍ଗଲ୍ଯୈଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ତାରାଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତମ୍
ଏହାର ଉପରେ ମାଛ, ଫୁଲ, ଗଛ, ପାହାଡ଼, ସୁନାର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ତାରାମାନେ ଅଙ୍କିତ ଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜନିସ୍ତ୍ରିଂଶସମ୍ପନ୍ନଂ କିଂକିଣୀଵରଭୂଷିତମ୍। ସଦଶ୍ଵଯୁକ୍ତଂ ସୋଽମର୍ଷାଦାରୁରୋହ ଖରସ୍ତଦା
ଏହି ରଥଟି ଧ୍ୱଜ, ତଳୱାର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘଣ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଥିଲା। ତାହାପରେ ଖରା କ୍ରୋଧରେ ଏହି ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଖରସ୍ତୁ ତନ୍ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ରଥଚର୍ମାଯୁଧଧ୍ଵଜମ୍। ନିର୍ଯାତେତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦୂଷଣଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ଖରା, ସେଇ ବଡ଼ ସେନାକୁ ରଥ, ବର୍ଚ୍ଛ, ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ସହ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୂଷଣଙ୍କୁ 'ଚଳ' ବୋଲି କହିଲେ।