ନିପାତିତାନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସାନ୍ ପ୍ରଧାଵିତା ଶୂର୍ପଣଖା ପୁନସ୍ତତଃ। ଵଧଂ ଚ ତେଷାଂ ନିଖିଲେନ ରକ୍ଷସାଂ ଶଶଂସ ସର୍ଵଂ ଭଗିନୀ ଖରସ୍ଯ ସା
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଡ଼ିଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟରେ ପଳାଇ ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବଧ ବିଷୟରେ ଭଉଣୀ ଭାଇଁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲା।
thumb|ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋନେଇଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ପୁନଃ ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧାଚ୍ଛୂର୍ପଣଖାଂ ପୁନଃ। ଉଵାଚ ଵ୍ଯକ୍ତଯା ଵାଚା ତାମନର୍ଥାର୍ଥମାଗତାମ୍
ଏହିପରି ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ପୁଣିଥରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଖର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଲେ, କାରଣ ସେ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁ ଆସିଥିଲା।
ମଯା ତ୍ଵିଦାନୀଂ ଶୂରାସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ପୁନଃ
ମୁଁ ତୋର ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ଶୂର ଓ ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ପଠାଇଛି—ତେବେ ତୁ ଏମିତି ପୁଣି କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛୁ?
ଭକ୍ତାଶ୍ଚୈଵାନୁରକ୍ତାଶ୍ଚ ହିତାଶ୍ଚ ମମ ନିତ୍ଯଶଃ। ହନ୍ଯମାନା ନ ହନ୍ଯନ୍ତେ ନ ନ କୁର୍ଯୁର୍ଵଚୋ ମମ
ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଓ ବିଶ୍ୱାସୀ, ମୋ ପ୍ରତି ଭଲ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ଯଦି ସେମାନେ ମରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
କିମେତଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କାରଣଂ ଯତ୍କୃତେ ପୁନଃ। ହା ନାଥେତି ଵିନର୍ଦନ୍ତୀ ସର୍ପଵଚ୍ଚେଷ୍ଟସେ କ୍ଷିତୌ
ଏହା କଣ? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ କିଏ ତୋକୁ ଏମିତି 'ହା ରକ୍ଷକ' ବୋଲି କନ୍ଦୁଛି ଏବଂ ସାପ ପରି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ାଗଡ଼ି ଖାଉଛୁ?
ଅନାଥଵଦ୍ ଵିଲପସି କିଂ ନୁ ନାଥେ ମଯି ସ୍ଥିତେ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ମା ମୈଵଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାମିତି
ମୁଁ ଥିଲେ ତୁ ଏମିତି ଅନାଥ ପରି କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛୁ? ଉଠ, ଉଠ! ଏମିତି ଦୁର୍ବଳ ହେଉନି—ଏହି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ଖରେଣ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତା। ଵିମୃଜ୍ଯ ନଯନେ ସାସ୍ରେ ଖରଂ ଭ୍ରାତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଖରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ, ଶୂର୍ପଣଖା ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁମାନେ ପୁଞ୍ଜି ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ କହିଲା।
ଅସ୍ମୀଦାନୀମହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହତଶ୍ରଵଣନାସିକା। ଶୋଣିତୌଘପରିକ୍ଲିନ୍ନା ତ୍ଵଯା ଚ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତା
ମୋ କାନ ଓ ନାକ କଟାଯାଇଛି, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଏବେ ମୁଁ ତୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ତୁ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲୁ।
ପ୍ରେଷିତାଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ଶୂରା ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦଶ। ନିହନ୍ତୁଂ ରାଘଵଂ ଘୋରଂ ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ତୁମେ ମୋ ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚଉଦ ଜଣ ଶୂର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲ।
ତେ ତୁ ରାମେଣ ସାମର୍ଷାଃ ଶୂଲପଟ୍ଟିଶପାଣଯଃ। ସମରେ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ସାଯକୈର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ।
ତାନ୍ ଭୂମୌ ପତିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣେନୈଵ ମହାଜଵାନ୍। ରାମସ୍ଯ ଚ ମହତ୍କର୍ମ ମହାଂସ୍ତ୍ରାସୋଽଭଵନ୍ମମ
ସେ ଦ୍ରୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଭୟ ହେଲା।
ସାସ୍ମି ଭୀତା ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵିଷଣ୍ଣା ଚ ନିଶାଚର। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ସର୍ଵତୋ ଭଯଦର୍ଶିନୀ
ଏପରି ଭୟଭୀତ, ଅସ୍ଥିର ଓ ନିରାଶ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟ ଦେଖି, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛି।
ଵିଷାଦନକ୍ରାଧ୍ଯୁଷିତେ ପରିତ୍ରାସୋର୍ମିମାଲିନି। କିଂ ମାଂ ନ ତ୍ରାଯସେ ମଗ୍ନାଂ ଵିପୁଲେ ଶୋକସାଗରେ
ନିରାଶାର ମଗର ଓ ଭୟର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗରରେ ମୁଁ ଡୁବିଯାଇଛି, ତୁ ମୋତେ କାହିଁକି ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁସ?
ଏତେ ଚ ନିହତା ଭୂମୌ ରାମେଣ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଯେ ଚ ମେ ପଦଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ
ମୋ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।
ମଯି ତେ ଯଦ୍ଯନୁକ୍ରୋଶୋ ଯଦି ରକ୍ଷଃସୁ ତେଷୁ ଚ। ରାମେଣ ଯଦି ଶକ୍ତିସ୍ତେ ତେଜୋ ଵାସ୍ତି ନିଶାଚର
ମୋ ପ୍ରତି କିଛି ଦୟା ଥିଲେ, କିମ୍ବା ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ କିଛି ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଥିଲେ, ହେ ନିଶାଚର—
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯନିଲଯଂ ଜହି ରାକ୍ଷସକଣ୍ଟକମ୍। ଯଦି ରାମମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ନ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ଵଧିଷ୍ଯସି
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଠାରେ କଣ୍ଟକ ସଦୃଶ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର। ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ,
ତଵ ଚୈଵାଗ୍ରତଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ନିରପତ୍ରପା। ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହମନୁପଶ୍ଯାମି ନ ତ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ତେବେ ମୁଁ ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଆପଣ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ମଣିଷ। ମୋ ବୁଝିବାରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ସ୍ଥାତୁଂ ପ୍ରତିମୁଖେ ଶକ୍ତଃ ସବଲୋଽପି ମହାରଣେ। ଶୂରମାନୀ ନ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ମିଥ୍ଯାରୋପିତଵିକ୍ରମଃ
ତୋର ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଜକୁ ବହୁତ ବଡ଼ ବୀର ବୋଲି ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବୀର ନୁହଁ। ତୋର ବୀରତା ମିଥ୍ୟା।
ଅପଯାହି ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ତ୍ଵରିତଃ ସହବାନ୍ଧଵଃ। ଜହି ତ୍ଵଂ ସମରେ ମୂଢାନ୍ଯଥା ତୁ କୁଲପାଂସନ
ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଅ। ନହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୂର୍ଖମାନେଙ୍କୁ ମାର, ନତୁବା ତୋର ଖାନ୍ଦାନକୁ ଅପମାନ ହେବ।
ମାନୁଷୌ ତୌ ନ ଶକ୍ନୋଷି ହନ୍ତୁଂ ଵୈ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିଃସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାଲ୍ପଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵାସସ୍ତେ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵିହ
ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ମଣିଷ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିପାରୁନାହଁ। ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ନଥିବା ତୁମେ ଏଠାରେ କେମିତି ବଞ୍ଚିଛ?
ରାମତେଜୋଽଭିଭୂତୋ ହି ତ୍ଵଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନଶିଷ୍ଯସି। ସ ହି ତେଜଃସମାଯୁକ୍ତୋ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ
ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ତୁମେ ଅଧିନ ହୋଇଯିବ, ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ। କାରଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ସେଇ ତେଜରେ ଭରପୂର।
ଭ୍ରାତୁଃ ସମୀପେ ଶୋକାର୍ତା ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ବଭୂଵ ହ। କରାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ହତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ଭଉଣୀ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋଡ଼ ମାରି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ବାଇଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ଏଵମାଧର୍ଷିତଃ ଶୂରଃ ଶୂର୍ପଣଖ୍ଯା ଖରସ୍ତତଃ। ଉଵାଚ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ଖରଃ ଖରତରଂ ଵଚଃ
ଏଭଳି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଯୋଦ୍ଧା ଖର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖର ନିଜରୁ ଅଧିକ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତଵାପମାନପ୍ରଭଵଃ କ୍ରୋଧୋଽଯମତୁଲୋ ମମ। ନ ଶକ୍ଯତେ ଧାରଯିତୁଂ ଲଵଣାମ୍ଭ ଇଵୋଲ୍ବଣମ୍
ତୋର ଅପମାନରୁ ମୋର ଏହି ରୋଷ ଉପଜିଛି, ଏହା ଅପୂର୍ବ। ଏହାକୁ ରୋକିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଉତ୍ତଳ ଲୁଣିଆ ପାଣିକୁ ରୋକିହେବ ନାହିଁ।
ନ ରାମଂ ଗଣଯେ ଵୀର୍ଯାନ୍ମାନୁଷଂ କ୍ଷୀଣଜୀଵିତମ୍। ଆତ୍ମଦୁଶ୍ଚରିତୈଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ହତୋ ଯୋଽଦ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଗଣନା କରେନି—ସେ ଏକ ମଣିଷ, ଯାହାର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଆଜି ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ସେ ଜୀବନ ହରାଇଦେବ।
ବାଷ୍ପଃ ସଂଧାର୍ଯତାମେଷ ସମ୍ଭ୍ରମଶ୍ଚ ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍। ଅହଂ ରାମଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ତୋର ଲୁହ ରୋକ, ଭୟ ଛାଡ଼। ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଯମର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବି।
ପରଶ୍ଵଧହତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମନ୍ଦପ୍ରାଣସ୍ଯ ଭୂତଲେ। ରାମସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ରକ୍ତମୁଷ୍ଣଂ ପାସ୍ଯସି ରାକ୍ଷସି
ଆଜି ମୋର କୁହାଡ଼ିରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ରାମଙ୍କ ତାଜା ରକ୍ତ ତୁମେ ପିଇବ।
ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଖରସ୍ଯ ଵଦନାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍। ପ୍ରଶଶଂସ ପୁନର୍ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଭ୍ରାତରଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵରମ୍
ଖରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୂର୍ପଣଖା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଖତାରେ ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଭାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।