କା ହି ତେ ଶକ୍ତିରେକସ୍ଯ ବହୂନାଂ ରଣମୂର୍ଧନି। ଅସ୍ମାକମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାତୁଂ କିଂ ପୁନର୍ଯୋଦ୍ଧୁମାହଵେ
ଏକା ହୋଇ, ଅନେକ ମାନେର ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁମର କେତେ ଶକ୍ତି? ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିବା, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତ ଅପେକ୍ଷା।
ଏଭିର୍ବାହୁପ୍ରଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ପରିଘୈଃ ଶୂଲପଟ୍ଟିଶୈଃ। ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ଵୀର୍ଯଂ ଚ ଧନୁଶ୍ଚ କରପୀଡିତମ୍
ଆମ ହାତରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଗଦା, ଶୂଳ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି ଓ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଧନୁଷ ହରାଇବ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଂରବ୍ଧା ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦଶ। ଉଦ୍ଯତାଯୁଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ରାମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ଏପରି କହି, ଚଉଦ ଜଣ ରାକ୍ଷସ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ସିଧା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଚିକ୍ଷିପୁସ୍ତାନି ଶୂଲାନି ରାଘଵଂ ପ୍ରତି ଦୁର୍ଜଯମ୍। ତାନି ଶୂଲାନି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସମସ୍ତାନି ଚତୁର୍ଦଶ
ସେମାନେ ଅଜୟ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଚଉଦ ଟି ଶୂଳ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ସମସ୍ତ ଶୂଳ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଗଲା।
ତାଵଦ୍ଭିରେଵ ଚିଚ୍ଛେଦ ଶରୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତୈଃ। ତତଃ ପଶ୍ଚାନ୍ମହାତେଜା ନାରାଚାନ୍ ସୂର୍ଯସଂନିଭାନ୍
ସୁନାର ଗହଣା ଲଗା ଥିବା ଏହି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଶୂଳକୁ କାଟିଦେଲେ; ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ନାରାଚ ବାଣ ନେଇଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ଶିଲାଶିତାନ୍। ଗୃହୀତ୍ଵା ଧନୁରାଯମ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ଯାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍
ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ଚଉଦ ଟି ପାଥର ଅଟା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ଧନୁଷ ଚଡ଼ାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ନିଶାନା ଲଗାଇଲେ।
ଵିନିଷ୍ପେତୁସ୍ତଦା ଭୂମୌ ଵଲ୍ମୀକାଦିଵ ପନ୍ନଗାଃ। ତୈର୍ଭଗ୍ନହୃଦଯା ଭୂମୌ ଛିନ୍ନମୂଲା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ସେମାନେ ଭୂମିରେ ବିଲମ୍ବି ଗଲେ, ମାନେ ଭୂତୁଡ଼ି ଦୁଇଁ ପାଉଁ ଦେଖି ପାଇଁ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ଶୟାନ ହେଲେ।
ନିପେତୁଃ ଶୋଣିତସ୍ନାତା ଵିକୃତା ଵିଗତାସଵଃ। ତାନ୍ ଭୂମୌ ପତିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତା
ସେମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ବିକୃତ ଓ ଜୀବନହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୋଧରେ ମତିହାରା ହେଲା।
ଉପଗମ୍ଯ ଖରଂ ସା ତୁ କିଂଚିତ୍ସଂଶୁଷ୍କଶୋଣିତା। ପପାତ ପୁନରେଵାର୍ତା ସନିର୍ଯାସେଵ ଵଲ୍ଲରୀ
ସେ ଅଳ୍ପ ସୁକାଇଯାଇଥିବା ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହରେ ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପଡିଯାଇ, ଜଳ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଲତା ପରି ପୁଣିଥରେ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡିଲା।
ଭ୍ରାତୁଃ ସମୀପେ ଶୋକାର୍ତା ସସର୍ଜ ନିନଦଂ ମହତ୍ । ସସ୍ଵରଂ ମୁମୁଚେ ବାଷ୍ପଂ ଵିଵର୍ଣଵଦନା ତଦା
ଭଉଣୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଭାଇଙ୍କ ନିକଟରେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲା, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମଲିନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କମ୍ପିତ ସ୍ୱରରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲା।
ନିପାତିତାନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସାନ୍ ପ୍ରଧାଵିତା ଶୂର୍ପଣଖା ପୁନସ୍ତତଃ। ଵଧଂ ଚ ତେଷାଂ ନିଖିଲେନ ରକ୍ଷସାଂ ଶଶଂସ ସର୍ଵଂ ଭଗିନୀ ଖରସ୍ଯ ସା
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଡ଼ିଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟରେ ପଳାଇ ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବଧ ବିଷୟରେ ଭଉଣୀ ଭାଇଁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲା।
thumb|ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋନେଇଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ପୁନଃ ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧାଚ୍ଛୂର୍ପଣଖାଂ ପୁନଃ। ଉଵାଚ ଵ୍ଯକ୍ତଯା ଵାଚା ତାମନର୍ଥାର୍ଥମାଗତାମ୍
ଏହିପରି ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ପୁଣିଥରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଖର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଲେ, କାରଣ ସେ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁ ଆସିଥିଲା।
ମଯା ତ୍ଵିଦାନୀଂ ଶୂରାସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ପୁନଃ
ମୁଁ ତୋର ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ଶୂର ଓ ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ପଠାଇଛି—ତେବେ ତୁ ଏମିତି ପୁଣି କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛୁ?
ଭକ୍ତାଶ୍ଚୈଵାନୁରକ୍ତାଶ୍ଚ ହିତାଶ୍ଚ ମମ ନିତ୍ଯଶଃ। ହନ୍ଯମାନା ନ ହନ୍ଯନ୍ତେ ନ ନ କୁର୍ଯୁର୍ଵଚୋ ମମ
ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଓ ବିଶ୍ୱାସୀ, ମୋ ପ୍ରତି ଭଲ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ଯଦି ସେମାନେ ମରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
କିମେତଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କାରଣଂ ଯତ୍କୃତେ ପୁନଃ। ହା ନାଥେତି ଵିନର୍ଦନ୍ତୀ ସର୍ପଵଚ୍ଚେଷ୍ଟସେ କ୍ଷିତୌ
ଏହା କଣ? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ କିଏ ତୋକୁ ଏମିତି 'ହା ରକ୍ଷକ' ବୋଲି କନ୍ଦୁଛି ଏବଂ ସାପ ପରି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ାଗଡ଼ି ଖାଉଛୁ?
ଅନାଥଵଦ୍ ଵିଲପସି କିଂ ନୁ ନାଥେ ମଯି ସ୍ଥିତେ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ମା ମୈଵଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତାମିତି
ମୁଁ ଥିଲେ ତୁ ଏମିତି ଅନାଥ ପରି କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛୁ? ଉଠ, ଉଠ! ଏମିତି ଦୁର୍ବଳ ହେଉନି—ଏହି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ଖରେଣ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତା। ଵିମୃଜ୍ଯ ନଯନେ ସାସ୍ରେ ଖରଂ ଭ୍ରାତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଖରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ, ଶୂର୍ପଣଖା ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁମାନେ ପୁଞ୍ଜି ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ କହିଲା।
ଅସ୍ମୀଦାନୀମହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହତଶ୍ରଵଣନାସିକା। ଶୋଣିତୌଘପରିକ୍ଲିନ୍ନା ତ୍ଵଯା ଚ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତା
ମୋ କାନ ଓ ନାକ କଟାଯାଇଛି, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଏବେ ମୁଁ ତୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ତୁ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲୁ।
ପ୍ରେଷିତାଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ଶୂରା ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦଶ। ନିହନ୍ତୁଂ ରାଘଵଂ ଘୋରଂ ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ତୁମେ ମୋ ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚଉଦ ଜଣ ଶୂର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲ।
ତେ ତୁ ରାମେଣ ସାମର୍ଷାଃ ଶୂଲପଟ୍ଟିଶପାଣଯଃ। ସମରେ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ସାଯକୈର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ।
ତାନ୍ ଭୂମୌ ପତିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣେନୈଵ ମହାଜଵାନ୍। ରାମସ୍ଯ ଚ ମହତ୍କର୍ମ ମହାଂସ୍ତ୍ରାସୋଽଭଵନ୍ମମ
ସେ ଦ୍ରୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଭୟ ହେଲା।
ସାସ୍ମି ଭୀତା ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵିଷଣ୍ଣା ଚ ନିଶାଚର। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ସର୍ଵତୋ ଭଯଦର୍ଶିନୀ
ଏପରି ଭୟଭୀତ, ଅସ୍ଥିର ଓ ନିରାଶ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟ ଦେଖି, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛି।
ଵିଷାଦନକ୍ରାଧ୍ଯୁଷିତେ ପରିତ୍ରାସୋର୍ମିମାଲିନି। କିଂ ମାଂ ନ ତ୍ରାଯସେ ମଗ୍ନାଂ ଵିପୁଲେ ଶୋକସାଗରେ
ନିରାଶାର ମଗର ଓ ଭୟର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଦୁଃଖ ସାଗରରେ ମୁଁ ଡୁବିଯାଇଛି, ତୁ ମୋତେ କାହିଁକି ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହଁସ?
ଏତେ ଚ ନିହତା ଭୂମୌ ରାମେଣ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଯେ ଚ ମେ ପଦଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ
ମୋ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।
ମଯି ତେ ଯଦ୍ଯନୁକ୍ରୋଶୋ ଯଦି ରକ୍ଷଃସୁ ତେଷୁ ଚ। ରାମେଣ ଯଦି ଶକ୍ତିସ୍ତେ ତେଜୋ ଵାସ୍ତି ନିଶାଚର
ମୋ ପ୍ରତି କିଛି ଦୟା ଥିଲେ, କିମ୍ବା ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ କିଛି ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଥିଲେ, ହେ ନିଶାଚର—
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯନିଲଯଂ ଜହି ରାକ୍ଷସକଣ୍ଟକମ୍। ଯଦି ରାମମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ନ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ଵଧିଷ୍ଯସି
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଠାରେ କଣ୍ଟକ ସଦୃଶ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର। ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ,
ତଵ ଚୈଵାଗ୍ରତଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ନିରପତ୍ରପା। ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହମନୁପଶ୍ଯାମି ନ ତ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ତେବେ ମୁଁ ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଆପଣ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ମଣିଷ। ମୋ ବୁଝିବାରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ସ୍ଥାତୁଂ ପ୍ରତିମୁଖେ ଶକ୍ତଃ ସବଲୋଽପି ମହାରଣେ। ଶୂରମାନୀ ନ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ମିଥ୍ଯାରୋପିତଵିକ୍ରମଃ
ତୋର ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଜକୁ ବହୁତ ବଡ଼ ବୀର ବୋଲି ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବୀର ନୁହଁ। ତୋର ବୀରତା ମିଥ୍ୟା।
ଅପଯାହି ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ତ୍ଵରିତଃ ସହବାନ୍ଧଵଃ। ଜହି ତ୍ଵଂ ସମରେ ମୂଢାନ୍ଯଥା ତୁ କୁଲପାଂସନ
ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଅ। ନହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୂର୍ଖମାନେଙ୍କୁ ମାର, ନତୁବା ତୋର ଖାନ୍ଦାନକୁ ଅପମାନ ହେବ।