କସ୍ଯ ପତ୍ରରଥାଃ କାଯାନ୍ମାଂସମୁତ୍କୃତ୍ଯ ସଂଗତାଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିହତସ୍ଯ ମଯା ରଣେ
ମୋର ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା କାହାର ଦେହରୁ ଖୁସିରେ ଶାଳିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ମାଂସ ଚିରି ଖାଇବେ?
ତଂ ନ ଦେଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ। ମଯାପକୃଷ୍ଟଂ କୃପଣଂ ଶକ୍ତାସ୍ତ୍ରାତୁଂ ମହାହଵେ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହାକୁ ଧରିବି, ସେ ଦୁଃଖୀକୁ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଉପଲଭ୍ଯ ଶନୈଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ତଂ ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି। ଯେନ ତ୍ଵଂ ଦୁର୍ଵିନୀତେନ ଵନେ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ନିର୍ଜିତା
ସେ ଦେଖି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ହୁସ୍ତି ଫେରିଲେ, ତୁମେ ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ, କିପରି ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମକୁ ହରାଇଦେଲା।
ଇତି ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ଵାକ୍ଯଂ ସବାଷ୍ପମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାଇଙ୍କର ଏହି କଥା, ବିଶେଷକରି ରାଗରେ କହିଥିବା, ଶୁଣି ଶୂର୍ପଣଖା ଲୁହେଁ ଭିଜା ଶବ୍ଦରେ କହିଲା—
ତରୁଣୌ ରୂପସମ୍ପନ୍ନୌ ସୁକୁମାରୌ ମହାବଲୌ। ପୁଣ୍ଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷୌ ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରୌ
ଦୁଇଜଣ ଯୁବକ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଦ୍ମ ଭଳି ବଡ଼ ଆଖି, ଚୀର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ—
ଫଲମୂଲାଶନୌ ଦାନ୍ତୌ ତାପସୌ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୌ। ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯାସ୍ତାଂ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହୁଥିବା, ତାପସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜପ୍ରତିମୌ ପାର୍ଥିଵଵ୍ଯଞ୍ଜନାନ୍ଵିତୌ। ଦେଵୌ ଵା ଦାନଵାଵେତୌ ନ ତର୍କଯିତୁମୁତ୍ସହେ
ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ସେମାନେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ—ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି।
ତରୁଣୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା। ଦୃଷ୍ଟା ତତ୍ର ମଯା ନାରୀ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସୁମଧ୍ଯମା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଯୁବତୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି, ସମସ୍ତ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁସ୍ଲିମ୍ବ ଶରୀର, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ତାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ସମ୍ଭୂଯ ପ୍ରମଦାମଧିକୃତ୍ଯ ତାମ୍। ଇମାମଵସ୍ଥାଂ ନୀତାହଂ ଯଥାନାଥାସତୀ ତଥା
ସେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି, ସେ ଯୁବତୀକୁ ନେଇ, ମୋତେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଆଣିଦେଲେ, ମୁଁ ଏକ ଅନାଥ ଦୁଃଖିନୀ ପରି ହୋଇଗଲି।
ଏଷ ମେ ପ୍ରଥମଃ କାମଃ କୃତସ୍ତତ୍ର ତ୍ଵଯା ଭଵେତ୍। ତସ୍ଯାସ୍ତଯୋଶ୍ଚ ରୁଧିରଂ ପିବେଯମହମାହଵେ
ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା ଏହି—ତୁମେ ଏଠି ପୂରଣ କର; ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ରକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ପିଇବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇତି ତସ୍ଯାଂ ବ୍ରୁଵାଣାଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ ମହାବଲାନ୍। ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ଖରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସାନନ୍ତକୋପମାନ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ସମୟରେ, ଖର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ଚୌଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ସେମାନେ ଯେମିତି କାଳାନ୍ତ ସମାନ ଭୟଙ୍କର।
ମାନୁଷୌ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ପନ୍ନୌ ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରୌ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଘୋରଂ ପ୍ରମଦଯା ସହ
ଦୁଇ ମଣିଷ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଚୀର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏକ ଯୁବତୀ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ତୌ ହତ୍ଵା ତାଂ ଚ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତାମୁପାଵର୍ତିତୁମର୍ହଥ। ଇଯଂ ଚ ଭଗିନୀ ତେଷାଂ ରୁଧିରଂ ମମ ପାସ୍ଯତି
ସେ ଦୁଇଜଣ ଓ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଯୁବତୀକୁ ମାରି, ତୁମେ ଫେରିଆସ; ଏହି ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ମୋ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇବ।
ମନୋରଥୋଽଯମିଷ୍ଟୋଽସ୍ଯା ଭଗିନ୍ଯା ମମ ରାକ୍ଷସାଃ। ଶୀଘ୍ରଂ ସମ୍ପାଦ୍ଯତାଂ ଗତ୍ଵା ତୌ ପ୍ରମଥ୍ଯ ସ୍ଵତେଜସା
ଏହା ମୋର ଭଉଣୀର ଇଚ୍ଛା, ରାକ୍ଷସମାନେ; ଏହା ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କର—ତୁମେ ଯାଇ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କର।
ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ନିହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵୁଭୌ ଭ୍ରାତରୌ ରଣେ। ଇଯଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ମୁଦିତା ରୁଧିରଂ ଯୁଧି ପାସ୍ଯତି
ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏହିଁ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇବ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦଶ। ତତ୍ର ଜଗ୍ମୁସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ଘନା ଵାତେରିତା ଇଵ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳି, ସେ ଚୌଦ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯେମିତି ପବନେ ଚାଲୁଥିବା ମେଘ।
thumb|ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ବିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ଘୋରା ରାଘଵାଶ୍ରମମାଗତା। ରାକ୍ଷସାନାଚଚକ୍ଷେ ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ସହ ସୀତଯା
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଶୂର୍ପଣଖା ରାଘବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ସେ ଦୁଇ ଭାଇ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ କହିଲା।
ତେ ରାମଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାମୁପଵିଷ୍ଟଂ ମହାବଲମ୍। ଦଦୃଶୁଃ ସୀତଯା ସାର୍ଧଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାପି ସେଵିତମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ମହାବଳୀ ରାମ ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନାଗତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଭ୍ରାତରଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ସେ ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, କହିଲେ—
ମୁହୂର୍ତଂ ଭଵ ସୌମିତ୍ରେ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ତରଃ। ଇମାନସ୍ଯା ଵଧିଷ୍ଯାମି ପଦଵୀମାଗତାନିହ
ସୌମିତ୍ରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରୁହ; ଏହି ପଥରେ ଆସିଥିବା ମାନେକୁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।
ଵାକ୍ଯମେତତ୍ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ତଥେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରପୂଜଯନ୍
ରାମଙ୍କର ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭକ୍ତିଭାବରେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ରାଘଵୋଽପି ମହଚ୍ଚାପଂ ଚାମୀକରଵିଭୂଷିତମ୍। ଚକାର ସଜ୍ଯଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତାନି ରକ୍ଷାଂସି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ସୁନାର ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାହାକୁ ଚଡ଼ାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେକୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯାଵାଂ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ସୀତଯା ସାର୍ଧଂ ଦୁଶ୍ଚରଂ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ।
ଫଲମୂଲାଶନୌ ଦାନ୍ତୌ ତାପସୌ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୌ। ଵସନ୍ତୌ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ କିମର୍ଥମୁପହିଂସଥ
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଛୁ; ଆମକୁ କାହିଁକି ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛ?
ଯୁଷ୍ମାନ୍ ପାପାତ୍ମକାନ୍ ହନ୍ତୁଂ ଵିପ୍ରକାରାନ୍ ମହାହଵେ। ଋଷୀଣାଂ ତୁ ନିଯୋଗେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସଶରାସନଃ
ମୁଁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ, ଋଷିମାନେର ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ମହାସଂଘାର୍ଷରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆସିଛି।
ତିଷ୍ଠତୈଵାତ୍ର ସଂତୁଷ୍ଟା ନୋପଵର୍ତିତୁମର୍ହଥ। ଯଦି ପ୍ରାଣୈରିହାର୍ଥୋ ଵୋ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ନିଶାଚରାଃ
ଏଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରୁହ; ପଛୁଆ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ନିଶାଚରମାନେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦଶ। ଊଚୁର୍ଵାଚଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାଃ ଶୂଲପାଣଯଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚଉଦ ଜଣ ରାକ୍ଷସ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ଶୂଳ ହାତରେ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସଂରକ୍ତନଯନା ଘୋରା ରାମଂ ସଂରକ୍ତଲୋଚନମ୍। ପରୁଷା ମଧୁରାଭାଷଂ ହୃଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟପରାକ୍ରମମ୍
ଭୟଙ୍କର, ରକ୍ତମୟ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତମୟ; ଖଟା ଭାଷାରେ, ମଜା କରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ କହିଲେ।
କ୍ରୋଧମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ନୋ ଭର୍ତୁଃ ଖରସ୍ଯ ସୁମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ଵମେଵ ହାସ୍ଯସେ ପ୍ରାଣାନ୍ ସଦ୍ଯୋଽସ୍ମାଭିର୍ହତୋ ଯୁଧି
ଆମ ମାଲିକ ଖରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଏକା, ଆମ ହାତରେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୀବନ ହରାଇବ।