ଅଦ୍ଯେମାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତଵ ମାନୁଷୀମ୍। ତ୍ଵଯା ସହ ଚରିଷ୍ଯାମି ନିଃସପତ୍ନା ଯଥାସୁଖମ୍
ଆଜି ମୁଁ ତୋର ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଏହି ମାନବୀକୁ ଖାଇଦେବି, ତାପରେ ତୋତେ ସହ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁଞ୍ଚିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀମଲାତସଦୃଶେକ୍ଷଣା। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ମହୋଲ୍କା ରୋହିଣୀମିଵ
ଏଭଳି କହି, ମୃଗଶାବ ନୟନ ଏବଂ ବେଳି ଦଳ ସଦୃଶ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରୋହିଣୀ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା ପରି ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲା।
କ୍ରୂରୈରନାର୍ଯୈଃ ସୌମିତ୍ରେ ପରିହାସଃ କଥଂଚନ। ନ କାର୍ଯଃ ପଶ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ କଥଂଚିତ୍ ସୌମ୍ଯ ଜୀଵତୀମ୍
ଓ ସୌମିତ୍ରି, କ୍ରୁର ଏବଂ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ କେବେ ବି ହସିମଜାକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଥିବା, ଯେପରି ହେଉ, ଭଲଭାବେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖ।
ଇମାଂ ଵିରୂପାମସତୀମତିମତ୍ତାଂ ମହୋଦରୀମ୍। ରାକ୍ଷସୀଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଵିରୂପଯିତୁମର୍ହସି
ଓ ପୁରୁଷ ସିଂହ, ଏହି କୁରୁପ, ଦୁଷ୍ଟ, ମତିହୀନ, ବଡ଼ ଉଦର ଥିବା ରାକ୍ଷସୀକୁ ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କୁରୁପ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଖଡ୍ଗଂ ଚିଚ୍ଛେଦ କର୍ଣନାସେ ମହାବଲଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେଲେ।
ନିକୃତ୍ତକର୍ଣନାସା ତୁ ଵିସ୍ଵରଂ ସା ଵିନଦ୍ଯ ଚ। ଯଥାଗତଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଘୋରା ଶୂର୍ପଣଖା ଵନମ୍
କାନ ଓ ନାକ କଟାଯିବା ପରେ, ଭୟଙ୍କର ଶୂର୍ପଣଖା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଯେପଥେ ଆସିଥିଲେ ସେଇପଥେ ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ସା ଵିରୂପା ମହାଘୋରା ରାକ୍ଷସୀ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତା। ନନାଦ ଵିଵିଧାନ୍ ନାଦାନ୍ ଯଥା ପ୍ରାଵୃଷି ତୋଯଦଃ
ସେ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିକୃତ ହୋଇ, ଶୂର୍ପଣଖା ବର୍ଷାକାଳର ମେଘ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚିତ୍କାର କରି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ସା ଵିକ୍ଷରନ୍ତୀ ରୁଧିରଂ ବହୁଧା ଘୋରଦର୍ଶନା। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ବାହୂ ଗର୍ଜନ୍ତୀ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଵନମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶରୀରରୁ ବହୁ ଭାବରେ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା, ଦୁଇହାତ ଧରି ଗର୍ଜନ କରି, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସା ରାକ୍ଷସସଙ୍ଘସଂଵୃତଂ ଖରଂ ଜନସ୍ଥାନଗତଂ ଵିରୂପିତା। ଉପେତ୍ଯ ତଂ ଭ୍ରାତରମୁଗ୍ରତେଜସଂ ପପାତ ଭୂମୌ ଗଗନାଦ୍ ଯଥାଶନିଃ
ତାପରେ, ବିକୃତ ଦେହ ନେଇ, ଶୂର୍ପଣଖା ଜନସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିବାଭଳି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ସଭାର୍ଯଂ ଭଯମୋହମୂର୍ଚ୍ଛିତା ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘଵମାଗତଂ ଵନମ୍। ଵିରୂପଣଂ ଚାତ୍ମନି ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତା ଶଶଂସ ସର୍ଵଂ ଭଗିନୀ ଖରସ୍ଯ ସା
ସେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା, ଦେହ ବିକୃତ ହୋଇ, ଭୟ, ମୋହ ଓ ଅଚେତନତାରେ ଆବୃତ, ଏହି ସବୁ ଘଟଣା—ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିବା, ଏବଂ ନିଜ ଦେହ ବିକୃତ ହେବା—ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ କହିଲେ।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋନଉନ୍ନିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତାଂ ତଥା ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରୂପାଂ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତାମ୍। ଭଗିନୀଂ କ୍ରୋଧସଂତପ୍ତଃ ଖରଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାକ୍ଷସଃ
ଏଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ବିକୃତ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଭଉଣୀକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ଖର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ତାଵଦାଖ୍ଯାହି ପ୍ରମୋହଂ ଜହି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍। ଵ୍ଯକ୍ତମାଖ୍ଯାହି କେନ ତ୍ଵମେଵଂରୂପା ଵିରୂପିତା
ଉଠ, ଏବେ ସବୁ କଥା କହ; ଭୟ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼; ସ୍ପଷ୍ଟ କହ କିଏ ତୁମକୁ ଏଭଳି ବିକୃତ କରିଛି।
କଃ କୃଷ୍ଣସର୍ପମାସୀନମାଶୀଵିଷମନାଗସମ୍। ତୁଦତ୍ଯଭିସମାପନ୍ନମଙ୍ଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ ଲୀଲଯା
କିଏ ଏମିତି ଅବିବେକରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କଳା ସାପକୁ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ଛୁଇଁଛି, ଯେଉଁଠି ସେ ବେପରୁଆ ଭାବେ ଅପାୟକୁ ଡାକିଛି?
କାଲପାଶଂ ସମାସଜ୍ଯ କଣ୍ଠେ ମୋହାନ୍ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ଯସ୍ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ସମାସାଦ୍ଯ ପୀତଵାନ୍ ଵିଷମୁତ୍ତମମ୍
କିଏ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ମଧ୍ୟ ମୋହରେ ଅଜ୍ଞାନରେ ରହିଛି, ଏବଂ ଆଜି ତୁମ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଷ ପିଇଛି?
ବଲଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନା କାମଗା କାମରୂପିଣୀ। ଇମାମଵସ୍ଥାଂ ନୀତା ତ୍ଵଂ କେନାନ୍ତକସମାଗତା
ତୁମେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେଉଁଠି ଚାଲିପାର, ଯେଉଁଠି ରୂପ ବଦଳାଇପାର; ତୁମକୁ କିଏ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ନେଇଆସିଛି, ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିଛି?
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଭୂତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। କୋଽଯମେଵଂ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିରୂପାଂ ଚକାର ହ
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, କିମ୍ବା ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ତୁମକୁ ଏଭଳି ବିକୃତ କରିପାରିଛି?
ନହି ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଲୋକେ ଯଃ କୁର୍ଯାନ୍ମମ ଵିପ୍ରିଯମ୍। ଅମରେଷୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପାକଶାସନମ୍
ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନି ଯେ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିପାରିବ; ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅଦ୍ଯାହଂ ମାର୍ଗଣୈଃ ପ୍ରାଣାନାଦାସ୍ଯେ ଜୀଵିତାନ୍ତଗୈଃ। ସଲିଲେ କ୍ଷୀରମାସକ୍ତଂ ନିଷ୍ପିବନ୍ନିଵ ସାରସଃ
ଆଜି ମୁଁ ମୋର କାଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେବି, ଯେପରି ହଂସ ଜଳରୁ ଦୁଧ ଖାଇଯାଏ।
ନିହତସ୍ଯ ମଯା ସଂଖ୍ଯେ ଶରସଂକୃତ୍ତମର୍ମଣଃ। ସଫେନଂ ରୁଧିରଂ କସ୍ଯ ମେଦିନୀ ପାତୁମିଚ୍ଛତି
ମୋର କାଣ୍ଡରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଫେନା ହୋଇ ବହୁଥିବା କାହାର ରକ୍ତକୁ ଏ ଭୂମି ପିଇବାକୁ ଚାହିଁବ?
କସ୍ଯ ପତ୍ରରଥାଃ କାଯାନ୍ମାଂସମୁତ୍କୃତ୍ଯ ସଂଗତାଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିହତସ୍ଯ ମଯା ରଣେ
ମୋର ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା କାହାର ଦେହରୁ ଖୁସିରେ ଶାଳିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ମାଂସ ଚିରି ଖାଇବେ?
ତଂ ନ ଦେଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ। ମଯାପକୃଷ୍ଟଂ କୃପଣଂ ଶକ୍ତାସ୍ତ୍ରାତୁଂ ମହାହଵେ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହାକୁ ଧରିବି, ସେ ଦୁଃଖୀକୁ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଉପଲଭ୍ଯ ଶନୈଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ତଂ ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି। ଯେନ ତ୍ଵଂ ଦୁର୍ଵିନୀତେନ ଵନେ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ନିର୍ଜିତା
ସେ ଦେଖି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ହୁସ୍ତି ଫେରିଲେ, ତୁମେ ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ, କିପରି ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମକୁ ହରାଇଦେଲା।
ଇତି ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ଵାକ୍ଯଂ ସବାଷ୍ପମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାଇଙ୍କର ଏହି କଥା, ବିଶେଷକରି ରାଗରେ କହିଥିବା, ଶୁଣି ଶୂର୍ପଣଖା ଲୁହେଁ ଭିଜା ଶବ୍ଦରେ କହିଲା—
ତରୁଣୌ ରୂପସମ୍ପନ୍ନୌ ସୁକୁମାରୌ ମହାବଲୌ। ପୁଣ୍ଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷୌ ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରୌ
ଦୁଇଜଣ ଯୁବକ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଦ୍ମ ଭଳି ବଡ଼ ଆଖି, ଚୀର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ—
ଫଲମୂଲାଶନୌ ଦାନ୍ତୌ ତାପସୌ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୌ। ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯାସ୍ତାଂ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହୁଥିବା, ତାପସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜପ୍ରତିମୌ ପାର୍ଥିଵଵ୍ଯଞ୍ଜନାନ୍ଵିତୌ। ଦେଵୌ ଵା ଦାନଵାଵେତୌ ନ ତର୍କଯିତୁମୁତ୍ସହେ
ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ସେମାନେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ—ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି।
ତରୁଣୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା। ଦୃଷ୍ଟା ତତ୍ର ମଯା ନାରୀ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସୁମଧ୍ଯମା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଯୁବତୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି, ସମସ୍ତ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁସ୍ଲିମ୍ବ ଶରୀର, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ତାଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ ସମ୍ଭୂଯ ପ୍ରମଦାମଧିକୃତ୍ଯ ତାମ୍। ଇମାମଵସ୍ଥାଂ ନୀତାହଂ ଯଥାନାଥାସତୀ ତଥା
ସେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି, ସେ ଯୁବତୀକୁ ନେଇ, ମୋତେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଆଣିଦେଲେ, ମୁଁ ଏକ ଅନାଥ ଦୁଃଖିନୀ ପରି ହୋଇଗଲି।
ଏଷ ମେ ପ୍ରଥମଃ କାମଃ କୃତସ୍ତତ୍ର ତ୍ଵଯା ଭଵେତ୍। ତସ୍ଯାସ୍ତଯୋଶ୍ଚ ରୁଧିରଂ ପିବେଯମହମାହଵେ
ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା ଏହି—ତୁମେ ଏଠି ପୂରଣ କର; ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ରକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ପିଇବାକୁ ଚାହେଁ।