ମାତଙ୍ଗୀମଥ ଶାର୍ଦୂଲୀଂ ଶ୍ଵେତାଂ ଚ ସୁରଭୀଂ ତଥା। ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନାଂ ସୁରସାଂ କଦ୍ରୁକାମପି
ତାପରେ ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା ଓ ସୁରଭୀ ଜନ୍ମିଲେ; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସୁରସା ଓ କଦ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ଅପତ୍ଯଂ ତୁ ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ମୃଗ୍ଯା ନରଵରୋତ୍ତମ। ଋକ୍ଷାଶ୍ଚ ମୃଗମନ୍ଦାଯାଃ ସୃମରାଶ୍ଚମରାସ୍ତଥା
ହେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ମୃଗ ମୃଗୀଙ୍କର ସନ୍ତାନ; ମୃଗମନ୍ଦାଠାରୁ ଭାଲୁ ଓ ସ୍ରମରା, ଚମରାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵିରାଵତୀଂ ନାମ ଜଜ୍ଞେ ଭଦ୍ରମଦା ସୁତାମ୍। ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵୈରାଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ଲୋକନାଥୋ ମହାଗଜଃ
ତାପରେ ଭଦ୍ରମଦା ଇରାବତୀ ନାମକ ଜିଅକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ମହାଗଜ ଏଇରାବତ।
ହର୍ଯାଶ୍ଚ ହରଯୋଽପତ୍ଯଂ ଵାନରାଶ୍ଚ ତପସ୍ଵିନଃ। ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାଶ୍ଚ ଶାର୍ଦୂଲୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଂଶ୍ଚାଜନଯତ୍ ସୁତାନ୍
ହରୀଠାରୁ ବାନର ଓ ତପସ୍ୱୀ ବାନରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଶାର୍ଦୂଳୀଠାରୁ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ (ଲଙ୍ଗୁର) ଓ ବାଘ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
ମାତଙ୍ଗ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଥ ମାତଙ୍ଗା ଅପତ୍ଯଂ ମନୁଜର୍ଷଭ। ଦିଶାଗଜଂ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶ୍ଵେତା ଵ୍ଯଜନଯତ୍ ସୁତମ୍
ତାପରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାତଙ୍ଗୀଠାରୁ ହାତୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଶ୍ୱେତା ଦିଗ୍ଗଜକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ତତୋ ଦୁହିତରୌ ରାମ ସୁରଭିର୍ଦ୍ଵେ ଵ୍ଯଜାଯତ। ରୋହିଣୀଂ ନାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ତାପରେ, ହେ ରାମ, ସୁରଭୀ ଦୁଇଟି ଝିଅକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ରୋହିଣୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବୀ।
ରୋହିଣ୍ଯଜନଯଦ୍ ଗାଵୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଵାଜିନଃ ସୁତାନ୍। ସୁରସାଜନଯନ୍ନାଗାନ୍ ରାମ କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାନ୍
ରୋହିଣୀ ଗାଈମାନେକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ; ସୁରସା ସାପମାନେକୁ ଓ କଦ୍ରୁ ନାଗମାନେକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ, ରାମ।
ମନୁର୍ମନୁଷ୍ଯାଞ୍ଜନଯତ୍ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ ଵୈଶ୍ଯାନ୍ ଶୂଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ମନୁଜର୍ଷଭ
ମନୁ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମାନବମାନେର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ହେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
ମୁଖତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଜାତା ଉରସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତଥା। ଊରୁଭ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଵୈଶ୍ଯାଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶୂଦ୍ରା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଛାତିଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ ଓ ପାଦଠାରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହେ।
ସର୍ଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯଫଲାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନନଲାପି ଵ୍ଯଜାଯତ। ଵିନତା ଚ ଶୁକୀପୌତ୍ରୀ କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ସୁରସାସ୍ଵସା
ଅନଳା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛମାନେକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ; ଶୁକୀଙ୍କ ନାତି ଭିନତା ଓ ସୁରସାଙ୍କ ଭଉଣୀ କଦ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
କଦ୍ରୂର୍ନାଗସହସ୍ରଂ ତୁ ଵିଜଜ୍ଞେ ଧରଣୀଧରାନ୍। ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ଵିନତାଯାସ୍ତୁ ଗରୁଡୋଽରୁଣ ଏଵ ଚ
କଦ୍ରୂ ହଜାରଟି ନାଗ, ଅର୍ଥାତ୍ ଧରଣୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସର୍ପମାନେ, ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବେ ବିନତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ—ଗରୁଡ଼ ଏବଂ ଅରୁଣ।
ତସ୍ମାଜ୍ଜାତୋଽହମରୁଣାତ୍ ସମ୍ପାତିଶ୍ଚ ମମାଗ୍ରଜଃ। ଜଟାଯୁରିତି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଶ୍ଯେନୀପୁତ୍ରମରିଂଦମ
ମୁଁ ଅରୁଣଙ୍କର ପୁଅ, ଏବଂ ସମ୍ପାତି ମୋର ଭାଇ। ମୋତେ ଶ୍ୟେନୀଙ୍କର ପୁଅ ଜଟାୟୁ ବୋଲି ଜାଣ।
ସୋଽହଂ ଵାସସହାଯସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଯଦୀଚ୍ଛସି। ଇଦଂ ଦୁର୍ଗଂ ହି କାନ୍ତାରଂ ମୃଗରାକ୍ଷସସେଵିତମ୍। ସୀତାଂ ଚ ତାତ ରକ୍ଷିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ଯାତେ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେ
ତୁମେ ଚାହାଁଲେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ସହଯାତ୍ରୀ ହେବି। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅତି କଠିନ ଏବଂ ପଶୁ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରୁଥିବା ସ୍ଥାନ। ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଯିବାବେଳେ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ଜଟାଯୁଷଂ ତୁ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ରାଘଵୋ ମୁଦା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ସଂନତୋଽଭଵତ୍ । ପିତୁର୍ହି ଶୁଶ୍ରାଵ ସଖିତ୍ଵମାତ୍ମଵା- ଞ୍ଜଟାଯୁଷା ସଂକଥିତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶିର ନମାଇଲେ। କାରଣ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ଜଟାୟୁ ସହିତ ସଖ୍ୟତା ବିଷୟରେ ପୁନିପୁନି ଶୁଣିଥିଲେ।
ସ ତତ୍ର ସୀତାଂ ପରିଦାଯ ମୈଥିଲୀଂ ସହୈଵ ତେନାତିବଲେନ ପକ୍ଷିଣା। ଜଗାମ ତାଂ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରିପୂନ୍ ଦିଧକ୍ଷନ୍ ଶଲଭାନିଵାନଲଃ
ସେଠାରେ ମିଥିଲାର ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଯେପରି moth ଦଳିଦିଏ, ସେପରି ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ରୋଷ ଧରି ଯାଉଥିଲେ।
thumb|ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
କୃତାଭିଷେକୋ ରାମସ୍ତୁ ସୀତା ସୌମିତ୍ରିରେଵ ଚ। ତସ୍ମାଦ୍ ଗୋଦାଵରୀତୀରାତ୍ ତତୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
ରାମ, ସୀତା ଏବଂ ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୋଦାବରୀ ତଟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଶ୍ରମଂ ତମୁପାଗମ୍ଯ ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକଂ କର୍ମ ପର୍ଣଶାଲାମୁପାଗମତ୍
ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଭାତର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପତ୍ରର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉଵାସ ସୁଖିତସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ। ସ ରାମଃ ପର୍ଣଶାଲାଯାମାସୀନଃ ସହ ସୀତଯା
ସେଠାରେ ରାମ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କର ସମ୍ମାନ ପାଇ ଖୁସିରେ ବସିଲେ। ସୀତା ସହିତ ପତ୍ର ଘରେ ରାମ ବସିଥିଲେ।
ଵିରରାଜ ମହାବାହୁଶ୍ଚିତ୍ରଯା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚକାର ଵିଵିଧାଃ କଥାଃ
ବଳଶାଳୀ ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲେ। ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ତଦାସୀନସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ କଥାସଂସକ୍ତଚେତସଃ। ତଂ ଦେଶଂ ରାକ୍ଷସୀ କାଚିଦାଜଗାମ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେ ସମୟରେ, ରାମ କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ହଠାତ୍ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
ସା ତୁ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଭଗିନୀ ରାମମାସାଦ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ତ୍ରିଦଶୋପମମ୍
ସେ ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କର ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା। ସେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେଖିଲା।
ଦୀପ୍ତାସ୍ଯଂ ଚ ମହାବାହୁଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍। ଗଜଵିକ୍ରାନ୍ତଗମନଂ ଜଟାମଣ୍ଡଲଧାରିଣମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଲମ୍ବା ଆଖି, ହାତୀ ପରି ଚାଲିବା ଚାଳ ଏବଂ ଜଟା ବାନ୍ଧା ଦେଖିଲା।
ସୁକୁମାରଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵଵ୍ଯଞ୍ଜନାନ୍ଵିତମ୍। ରାମମିନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମଂ କଂଦର୍ପସଦୃଶପ୍ରଭମ୍
ସେ ଦେଖିଲା ରାମ ମୃଦୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ନୀଳ କମଳ ଭଳି କଳା ଏବଂ କାମଦେବ ପରି ଚମକୁଥିବା।
ବଭୂଵେନ୍ଦ୍ରୋପମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସୀ କାମମୋହିତା। ସୁମୁଖଂ ଦୁର୍ମୁଖୀ ରାମଂ ଵୃତ୍ତମଧ୍ଯଂ ମହୋଦରୀ
ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀ ଅତିଚେଷ୍ଟାରେ ଭରିଗଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁ କୁବ୍ରୁତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସୁନ୍ଦର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ମୋଟା ଥିଲା, ପେଟ ବଡ଼।
ଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ଵିରୂପାକ୍ଷୀ ସୁକେଶଂ ତାମ୍ରମୂର୍ଧଜା। ପ୍ରିଯରୂପଂ ଵିରୂପା ସା ସୁସ୍ଵରଂ ଭୈରଵସ୍ଵନା
ତାଙ୍କର ଆଖି ବିକୃତ ଥିଲା, ରାମଙ୍କ ଆଖି ବଡ଼ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର। ତାଙ୍କର କେଶ ରଙ୍ଗିନ ଥିଲା, ରାମଙ୍କ କେଶ ଶୋଭାଦାୟକ। ସେ ଅସୁନ୍ଦର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ଆକର୍ଷକ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ମଧୁର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର।
ତରୁଣଂ ଦାରୁଣା ଵୃଦ୍ଧା ଦକ୍ଷିଣଂ ଵାମଭାଷିଣୀ। ନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତଂ ସୁଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ପ୍ରିଯମପ୍ରିଯଦର୍ଶନା
ସେ ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁବତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କଠୋର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଖରାପ ଥିଲା, ରାମ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ। ସେ ଦେଖିବାକୁ ଅସୁନ୍ଦର, ରାମ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଶରୀରଜସମାଵିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସୀ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍। ଜଟୀ ତାପସଵେଷେଣ ସଭାର୍ଯଃ ଶରଚାପଧୃକ୍
ଦେହିକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଥିବା ସେ ରାକ୍ଷସୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲା— 'ତୁମେ ଜଟା ଧାରିଛ, ତାପସ ପରି ପିନ୍ଧିଛ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଧନୁଷ-ବାଣ ଧରିଛ...'
ଆଗତସ୍ତ୍ଵମିମଂ ଦେଶଂ କଥଂ ରାକ୍ଷସସେଵିତମ୍। କିମାଗମନକୃତ୍ଯଂ ତେ ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ତୁମେ କିପରି ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଥିବା ଦେଶକୁ ଆସିଛ? ତୁମର ଏଠାରେ ଆସିବାର କାରଣ କ'ଣ? ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ୍ଯା ଶୂର୍ପଣଖ୍ଯା ପରଂତପଃ। ଋଜୁବୁଦ୍ଧିତଯା ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏପରି ଭାବେ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ କହିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ସେ ନିଜର ସରଳ ମନରେ ସବୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।