ସମୀକୃତ ତଲାମ୍ ରମ୍ଯାମ୍ ଚକାର ସୁମହାବଲଃ । ନିଵାସମ୍ ରାଘଵସ୍ଯ ଅର୍ଥେ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଣୀଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ॥୩-୧୫-
ସେ ମାଟିକୁ ସମାନ କରି, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭାମୟ ଏକ ନିବାସ ତିଆରି କଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନଦୀମ୍ ଗୋଦାଵରୀମ୍ ତଦା । ସ୍ନାତ୍ଵା ପଦ୍ମାନି ଚ ଆଦାଯ ସଫଲଃ ପୁନର୍ ଆଗତଃ ॥୩-୧୫-
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ନେଇ, ସଫଳ ହୋଇ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ତତଃ ପୁଷ୍ପ ବଲିମ୍ କୃତ୍ଵା ଶାନ୍ତିମ୍ ଚ ସ ଯଥାଵିଧି । ଦର୍ଶଯାମାସ ରାମାଯ ତଦ୍ ଆଶ୍ରମ ପଦମ୍ କୃତମ୍ ॥୩-୧୫-
ତାପରେ ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଦେଇ ବଳି ଏବଂ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା କରି, ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ରମ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତମ୍ ସୌମ୍ଯମ୍ ଆଶ୍ରମମ୍ ସହ ସୀତଯା । ରାଘଵଃ ପର୍ଣଶାଲାଯାମ୍ ହର୍ଷମ୍ ଆହାରଯତ୍ ପରମ୍ ॥୩-୧୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିଆରି କରିଥିବା ସେଇ ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ଶୀତା ସହିତ ପତ୍ର ଘରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ସୁସଂହୃଷ୍ଟଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ତଦା । ଅତି ସ୍ନିଗ୍ଧମ୍ ଚ ଗାଢମ୍ ଚ ଵଚନମ୍ ଚ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୫-
ସେତେବେଳେ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ରାମ ଦୁଇହାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଡି ଧରିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଆଦରରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଅସ୍ମି ତେ ମହତ୍ କର୍ମ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ଇଦମ୍ ପ୍ରଭୋ । ପ୍ରଦେଯୋ ଯନ୍ ନିମିତ୍ତମ୍ ତେ ପରିଷ୍ଵଂଗୋ ମଯା କୃତଃ ॥୩-୧୫-
ହେ ମହାନ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାମ କରିଛ, ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଖୁସି। ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି।
ଭାଵଜ୍ଞେନ କୃତଜ୍ଞେନ ଧର୍ମଜ୍ଞେନ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ ଧର୍ମାତ୍ମା ନ ସଂଵୃତ୍ତଃ ପିତା ମମ ॥୩-୧୫-
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭାବ ବୁଝ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, ଏପରି ପୁଅ ମୋର ବାପାଙ୍କୁ ମିଳିନଥିଲେ।
ଏଵମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଘଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନଃ । ତସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ବହୁ ଫଲେ ନ୍ଯଵସତ୍ ସ ସୁଖମ୍ ସୁଖୀ ॥୩-୧୫-
ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମୀବୃଦ୍ଧି କରିଥିବା ସେଠି ଫଳବତୀ ଜଗାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ।
କଂଚିତ୍ କାଲମ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୀତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଅନ୍ଵାସ୍ଯମାନୋ ନ୍ଯଵସତ୍ ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକେ ଯଥା ଅମରଃ ॥୩-୧୫-
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଟିଏ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେଠି ଏମିତି ଖୁସି ରହିଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଶ୍ୱର୍ଗରେ ବସନ୍ତି।
thumb|ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଷୋଡଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ଗଚ୍ଛନ୍ନନ୍ତରା ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଆସସାଦ ମହାକାଯଂ ଗୃଧ୍ରଂ ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍
ତାପରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ମହାଭାଗୌ ଵନସ୍ଥଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ମେନାତେ ରାକ୍ଷସଂ ପକ୍ଷିଂ ବ୍ରୁଵାଣୌ କୋ ଭଵାନିତି
ସେଉଁଠାରେ ବସିଥିବା ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ ଏହା ଶାୟଦ ରାକ୍ଷସ ରୂପୀ ପକ୍ଷୀ ଅଟେ, ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?'
ତତୋ ମଧୁରଯା ଵାଚା ସୌମ୍ଯଯା ପ୍ରୀଣଯନ୍ନିଵ। ଉଵାଚ ଵତ୍ସ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଵଯସ୍ଯଂ ପିତୁରାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ସେ, ମଧୁର ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥାରେ, ମାନେ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ, କହିଲେ, 'ବାପା, ମୋତେ ତୁମ ବାପାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଜାଣ।'
ସ ତଂ ପିତୃସଖଂ ମତ୍ଵା ପୂଜଯାମାସ ରାଘଵଃ। ସ ତସ୍ଯ କୁଲମଵ୍ଯଗ୍ରମଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନାମ ଚ
ତାଙ୍କୁ ବାପାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଭାବି, ରାଘବ ଆଦର କଲେ; ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁଲମାତ୍ମାନମେଵ ଚ। ଆଚଚକ୍ଷେ ଦ୍ଵିଜସ୍ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଭୂତସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା।
ପୂର୍ଵକାଲେ ମହାବାହୋ ଯେ ପ୍ରଜାପତଯୋଽଭଵନ୍। ତାନ୍ ମେ ନିଗଦତଃ ସର୍ଵାନାଦିତଃ ଶୃଣୁ ରାଘଵ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଯେମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆରମ୍ଭରୁ କହୁଛି, ରାଘବ, ଶୁଣ।
କର୍ଦମଃ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ଵିକୃତସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍। ଶେଷଶ୍ଚ ସଂଶ୍ରଯଶ୍ଚୈଵ ବହୁପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ କର୍ଦ୍ଦମ, ତାପରେ ବିକୃତ, ଏହା ପରେ ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ ଓ ବହୁପୁତ୍ର ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ସ୍ଥାଣୁର୍ମରୀଚରତ୍ରିଶ୍ଚ କ୍ରତୁଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚାଙ୍ଗିରାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଚେତାଃ ପୁଲହସ୍ତଥା
ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି ଓ ମହାବଳୀ କ୍ରତୁ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ ଓ ପୁଲହା।
ଦକ୍ଷୋ ଵିଵସ୍ଵାନପରୋଽରିଷ୍ଟନେମିଶ୍ଚ ରାଘଵ। କଶ୍ଯପଶ୍ଚ ମହାତେଜାସ୍ତେଷାମାସୀଚ୍ଚ ପଶ୍ଚିମଃ
ଡକ୍ଷ, ବିବସ୍ବାନ, ଅପରା, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ହେ ରାଘବ, ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ କଶ୍ୟପ, ସେମାନଙ୍କ ଶେଷ ଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ବଭୂଵୁରିତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଷଷ୍ଟିର୍ଦୁହିତରୋ ରାମ ଯଶସ୍ଵିନ୍ଯୋ ମହାଯଶଃ
ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷଙ୍କର ସଠିଏ ଝିଅ ଥିଲେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାନାମୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାସାମଷ୍ଟୌ ସୁମଧ୍ଯମାଃ। ଅଦିତିଂ ଚ ଦିତିଂ ଚୈଵ ଦନୂମପି ଚ କାଲକାମ୍
କଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଠଜଣ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମ କଟିବଳୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ ଓ କାଳକା।
ତାମ୍ରାଂ କ୍ରୋଧଵଶାଂ ଚୈଵ ମନୁଂ ଚାପ୍ଯନଲାମପି। ତାସ୍ତୁ କନ୍ଯାସ୍ତତଃ ପ୍ରୀତଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଓ ଅନଳା; ଏପରେ, ଖୁସି ହୋଇ, କଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ପୁତ୍ରାଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭର୍ତୄନ୍ ଵୈ ଜନଯିଷ୍ଯଥ ମତ୍ସମାନ୍। ଅଦିତିସ୍ତନ୍ମନା ରାମ ଦିତିଶ୍ଚ ଦନୁରେଵ ଚ
ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଦିତି, ଦିତି ଓ ଦନୁ ତୁମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନି ଜଗତର ଅଧିପତି ପୁଅମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ରାମ।
କାଲକା ଚ ମହାବାହୋ ଶେଷାସ୍ତ୍ଵମନସୋଽଭଵନ୍। ଅଦିତ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦରିଂଦମ
ଓ ବଳଶାଳୀ, କାଳକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅଦିତିଠାରୁ ତେତିସି ଦେବତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ପରଂତପ। ଦିତିସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ତାତ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଅଦିତିଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦିତି ଯଶସ୍ୱୀ ଦୈତ୍ୟ ପୁଅମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ନରକଂ କାଲକଂ ଚୈଵ କାଲକାପି ଵ୍ଯଜାଯତ। କ୍ରୌଞ୍ଚୀଂ ଭାସୀଂ ତଥା ଶ୍ଯେନୀଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀଂ ତଥା ଶୁକୀମ୍
ନରକ ଓ କାଳକ ଏବଂ କାଳକା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ଶୁକୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତାମ୍ରା ତୁ ସୁଷୁଵେ କନ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚୈତା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଉଲୂକାଞ୍ଜନଯତ୍ କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ଭାସୀ ଭାସାନ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ
ତାମ୍ରା ପଞ୍ଚଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁକ (ପାଉଁଚା) ଜନ୍ମାଇଲେ, ଭାସୀ ଭାସ (ବକ) ଜନ୍ମାଇଲେ।
ଶ୍ଯେନୀ ଶ୍ଯେନାଂଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ ସୁତେଜସଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ତୁ ହଂସାଂଶ୍ଚ କଲହଂସାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର (ଶାଳିକା) ଜନ୍ମାଇଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କଲହଂସ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ଚକ୍ରଵାକାଂଶ୍ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵିଜଜ୍ଞେ ସାପି ଭାମିନୀ। ଶୁକୀ ନତାଂ ଵିଜଜ୍ଞେ ତୁ ନତାଯାଂ ଵିନତା ସୁତା
ସେ ଉଜ୍ୱଳା ମହିଳା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମାଇଲେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଶୁକୀ ନତାକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ, ନତାଠାରୁ ଭିନତା ଜନ୍ମିଲେ।
ଦଶ କ୍ରୋଧଵଶା ରାମ ଵିଜଜ୍ଞେଽପ୍ଯାତ୍ମସଂଭଵାଃ। ମୃଗୀଂ ଚ ମୃଗମନ୍ଦାଂ ଚ ହରୀଂ ଭଦ୍ରମଦାମପି
ହେ ରାମ, ତାଙ୍କ ରୋଷରୁ ଦଶଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ; ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରୀ ଓ ଭଦ୍ରମଦା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।