ଆଗତାଃ ସ୍ମ ଯଥା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ଯମ୍ ଦେଶମ୍ ମୁନିଃ ଅବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଯମ୍ ପଂଚଵଟୀ ଦେଶଃ ସୌମ୍ଯ ପୁଷ୍ପିତ କାନନଃ ॥୩-୧୫-
ମୁଁନି ଯେଉଁଠାରେ କହିଥିଲେ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଆସିଛୁ; ଏହିଠାରେ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦେଶ, ସୁମଧୁର ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ।
ସର୍ଵତଃ ଚାର୍ଯତାମ୍ ଦୃଷ୍ଟିଃ କାନନେ ନିପୁଣୋ ହି ଅସି । ଆଶ୍ରମଃ କତର ଅସ୍ମିନ୍ ନଃ ଦେଶେ ଭଵତି ସମ୍ମତଃ ॥୩-୧୫-
ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦକ୍ଷ, ତେଣୁ ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବେ ଦେଖ; ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଆମ ଆଶ୍ରମ ହେବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବୁଛ, କହ।
ରମତେ ଯତ୍ର ଵୈଦେହୀ ତ୍ଵମ୍ ଅହମ୍ ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ତାଦୃଶୋ ଦୃଶ୍ଯତାମ୍ ଦେଶଃ ସଂନିକୃଷ୍ଟ ଜଲାଶଯଃ ॥୩-୧୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା, ଏବଂ ଜଳ ନିକଟରେ ଥାଏ।
ଵନ ରାମଣ୍ଯକମ୍ ଯତ୍ର ଜଲ ରାମଣ୍ଯକମ୍ ତଥା । ସଂନିକୃଷ୍ଟମ୍ ଚ ଯସ୍ମିନ୍ ତୁ ସମିତ୍ ପୁଷ୍ପ କୁଶ ଉଦକମ୍ ॥୩-୧୫-
ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଜଳ ମଧୁର, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ କାଠ, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଓ ଜଳ ନିକଟରେ ମିଳିଥାଏ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ମଣଃ ସଂଯତ ଅଂଜଲିଃ । ସୀତା ସମକ୍ଷମ୍ କାକୁତ୍ସ୍ଥମ୍ ଇଦମ୍ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୫-
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପରଵାନ୍ ଅସ୍ମି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵଯି ଵର୍ଷ ଶତମ୍ ସ୍ଥିତେ । ସ୍ଵଯମ୍ ତୁ ରୁଚିରେ ଦେଶେ କ୍ରିଯତାମ୍ ଇତି ମାମ୍ ଵଦ ॥୩-୧୫-
କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ନିର୍ଭର; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବାକୁ କହିବେ, ମୁଁ ସେଠାରେ କରିଦେବି।
ସୁପ୍ରୀତଃ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଵିମୃଶନ୍ ରୋଚଯାମାସ ଦେଶମ୍ ସର୍ଵ ଗୁଣ ଅନ୍ଵିତମ୍ ॥୩-୧୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ମିଠା କଥା ଶୁଣି ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଏକ ଅନୁକୂଳ ସ୍ଥାନ ବାଛିଲେ।
ସ ତମ୍ ରୁଚିରମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଦେଶମ୍ ଆଶ୍ରମ କର୍ମଣି । ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ହସ୍ତେନ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୫-
ସେ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପବନକୁ ଯାଇ, ହାତ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯମ୍ ଦେଶଃ ସମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁଷ୍ପିତୈର୍ ତରୁଭିର୍ ଵୃତଃ । ଇହ ଆଶ୍ରମ ପଦମ୍ ସୌମ୍ଯ ଯଥାଵତ୍ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ॥୩-୧୫-
ଏହି ଜମିନ ଏକସାର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଢାକା। ଏଠାରେ, ମଧୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଭଲଭାବରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କର।
ଇଯମ୍ ଆଦିତ୍ଯ ସଂକାଶୈଃ ପଦ୍ମୈଃ ସୁରଭି ଗଂଧିଭିଃ । ଅଦୂରେ ଦୃଶ୍ଯତେ ରମ୍ଯା ପଦ୍ମିନୀ ପଦ୍ମ ଶୋଭିତା ॥୩-୧୫-
ଏଠାରୁ ଅତିକିଛି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଲୋଟସ୍ ପୋଖରୀ ଅଛି, ଯାହାର ଗନ୍ଧ ମଧୁର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଯଥା ଆଖ୍ଯାତମ୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ମୁନିନା ଭାଵିତାତ୍ମନା । ଇଯମ୍ ଗୋଦାଵରୀ ରମ୍ଯା ପୁଷ୍ପିତୈଃ ତରୁଭିର୍ ଵୃତା ॥୩-୧୫-
ଯେପରି ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଶୁଭ ଆତ୍ମା ଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ହେଉଛି ଶୋଭାମୟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଘେରା।
ହଂସ କାରଣ୍ଡଵ ଆକୀର୍ଣା ଚକ୍ରଵାକ ଉପଶୋଭିତା । ନ ଅତିଦୂରେ ନ ଚ ଆସନ୍ନେ ମୃଗ ଯୂଥ ନିପୀଡିତା ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ହଂସ, କୃଞ୍ଚ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଭରିଛି, ଏହା ନ ଅତି ଦୂର, ନ ଅତି ନିକଟରେ, ଏଉଁଠି ମୃଗ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ମଯୂର ନାଦିତା ରମ୍ଯାଃ ପ୍ରାଂଶଵୋ ବହୁ କଂଦରାଃ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରଯଃ ସୌମ୍ଯ ଫୁଲ୍ଲୈଃ ତରୁଭିର୍ ଆଵୃତାଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଅନେକ ଗୁହା ଥିବା ଶୋଭାମୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ମୟୂର ଡାକୁଛି ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ଗଛରେ ଢାକା।
ସାଲୈଃ ତାଲୈଃ ତମାଲୈଃ ଚ ଖର୍ଜୂରୈଃ ପନସୈଃ ଦ୍ରୁମୈଃ । ନୀଵାରୈଃ ତିନିଶୈଃ ଚୈଵ ପୁନ୍ନାଗୈଃ ଚ ଉପଶୋଭିତାଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ଖଜୁରୀ, ପନସ, ନିବାର, ତିନିଶ ଏବଂ ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଚୂତୈର୍ ଅଶୋକୈଃ ତିଲକୈଃ କେତକୈର୍ ଅପି ଚଂପକୈଃ । ପୁଷ୍ପ ଗୁଲ୍ମ ଲତା ଉପେତୈଃ ତୈଃ ତୈଃ ତରୁଭିର୍ ଆଵୃତାଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ଆମ୍ବ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ ଗଛ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଗଛ ଓ ଲତା ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଯନ୍ଦନୈଃ ଚଂଦନୈଃ ନୀପୈଃ ପର୍ଣାସୈଃ ଲକୁଚୈଃ ଅପି । ଧଵ ଅଶ୍ଵକର୍ଣ ଖଦିରୈଃ ଶମୀ କିଂଶୁକ ପାଟଲୈଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ରଥ, ଚନ୍ଦନ, ନୀପ, ପର୍ଣ୍ଣାସ, ଲକୁଚ ଗଛ, ଧବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖଦିର, ଶମୀ, କିମ୍ଶୁକ ଓ ପାଟଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇଦମ୍ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ରମ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ବହୁ ମୃଗ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଇହ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ସୌମିତ୍ରେ ସାର୍ଧମ୍ ଏତେନ ପକ୍ଷିଣା ॥୩-୧୫-
ଏଠି ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ବହୁ ପଶୁପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି, ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହିତ ରହିବା।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା । ଅଚିରେଣ ଆଶ୍ରମମ୍ ଭ୍ରାତୁଃ ଚକାର ସୁମହାବଲଃ ॥୩-୧୫-
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଦଳନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ।
ପର୍ଣଶାଲାମ୍ ସୁଵିପୁଲାମ୍ ତତ୍ର ସଂଘାତ ମୃତ୍ତିକାମ୍ । ସୁସ୍ତଂଭାମ୍ ମସ୍କରୈର୍ ଦୀର୍ଘୈଃ କୃତ ଵଂଶାମ୍ ସୁଶୋଭନାମ୍ ॥୩-୧୫-
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ବଡ଼ ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ, ମଜବୁତ ମାଟି ତଳା, ଦୀର୍ଘ କଠ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଭିତି ଦେଇ, ବାଁସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ତିଆରି କଲେ।
ଶମୀ ଶାଖାଭିଃ ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଧୃଢ ପାଶାଵପାଶିତମ୍ । କୁଶ କାଶ ଶରୈଃ ପର୍ଣୈଃ ସୁପରିଚ୍ଛାଦିତାମ୍ ତଥା ॥୩-୧୫-
ଶମୀ ଶାଖା ଛାଡ଼ି ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, କୁଶ, କାଶ, ଶର ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘରକୁ ଭଲଭାବେ ଢାକିଲେ।
ସମୀକୃତ ତଲାମ୍ ରମ୍ଯାମ୍ ଚକାର ସୁମହାବଲଃ । ନିଵାସମ୍ ରାଘଵସ୍ଯ ଅର୍ଥେ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଣୀଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ॥୩-୧୫-
ସେ ମାଟିକୁ ସମାନ କରି, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭାମୟ ଏକ ନିବାସ ତିଆରି କଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନଦୀମ୍ ଗୋଦାଵରୀମ୍ ତଦା । ସ୍ନାତ୍ଵା ପଦ୍ମାନି ଚ ଆଦାଯ ସଫଲଃ ପୁନର୍ ଆଗତଃ ॥୩-୧୫-
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ନେଇ, ସଫଳ ହୋଇ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ତତଃ ପୁଷ୍ପ ବଲିମ୍ କୃତ୍ଵା ଶାନ୍ତିମ୍ ଚ ସ ଯଥାଵିଧି । ଦର୍ଶଯାମାସ ରାମାଯ ତଦ୍ ଆଶ୍ରମ ପଦମ୍ କୃତମ୍ ॥୩-୧୫-
ତାପରେ ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଦେଇ ବଳି ଏବଂ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା କରି, ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ରମ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତମ୍ ସୌମ୍ଯମ୍ ଆଶ୍ରମମ୍ ସହ ସୀତଯା । ରାଘଵଃ ପର୍ଣଶାଲାଯାମ୍ ହର୍ଷମ୍ ଆହାରଯତ୍ ପରମ୍ ॥୩-୧୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିଆରି କରିଥିବା ସେଇ ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାଘବ ଶୀତା ସହିତ ପତ୍ର ଘରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ସୁସଂହୃଷ୍ଟଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ତଦା । ଅତି ସ୍ନିଗ୍ଧମ୍ ଚ ଗାଢମ୍ ଚ ଵଚନମ୍ ଚ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୫-
ସେତେବେଳେ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ରାମ ଦୁଇହାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଡି ଧରିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଆଦରରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଅସ୍ମି ତେ ମହତ୍ କର୍ମ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍ ଇଦମ୍ ପ୍ରଭୋ । ପ୍ରଦେଯୋ ଯନ୍ ନିମିତ୍ତମ୍ ତେ ପରିଷ୍ଵଂଗୋ ମଯା କୃତଃ ॥୩-୧୫-
ହେ ମହାନ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାମ କରିଛ, ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଖୁସି। ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି।
ଭାଵଜ୍ଞେନ କୃତଜ୍ଞେନ ଧର୍ମଜ୍ଞେନ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ ଧର୍ମାତ୍ମା ନ ସଂଵୃତ୍ତଃ ପିତା ମମ ॥୩-୧୫-
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭାବ ବୁଝ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ, ଏପରି ପୁଅ ମୋର ବାପାଙ୍କୁ ମିଳିନଥିଲେ।
ଏଵମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଘଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନଃ । ତସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ବହୁ ଫଲେ ନ୍ଯଵସତ୍ ସ ସୁଖମ୍ ସୁଖୀ ॥୩-୧୫-
ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମୀବୃଦ୍ଧି କରିଥିବା ସେଠି ଫଳବତୀ ଜଗାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ।
କଂଚିତ୍ କାଲମ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୀତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଅନ୍ଵାସ୍ଯମାନୋ ନ୍ଯଵସତ୍ ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକେ ଯଥା ଅମରଃ ॥୩-୧୫-
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଟିଏ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେଠି ଏମିତି ଖୁସି ରହିଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଶ୍ୱର୍ଗରେ ବସନ୍ତି।
thumb|ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଷୋଡଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।