ମନୁର୍ ମନୁଷ୍ଯାନ୍ ଜନଯତ୍ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ ଵୈଶ୍ଯାନ୍ ଶୂଦ୍ରାମ୍ ଚ ମନୁଜର୍ଷଭ ॥୩-୧୪-
ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମାନୁ ମାନବମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ମୁଖତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଜାତା ଉରସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ତଥା । ଊରୁଭ୍ଯାମ୍ ଜଜ୍ଞିରେ ଵୈଶ୍ଯାଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାମ୍ ଶୂଦ୍ରା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ॥୩-୧୪-
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଛାତିରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ ଓ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି।
ସର୍ଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯ ଫଲାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଅନଲା ଅପି ଵ୍ଯଜାଯତ । ଵିନତା ଚ ଶୁକୀ ପୌତ୍ରୀ କଦ୍ରୂଃ ଚ ସୁରସା ସ୍ଵସା ॥୩-୧୪-
ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଥିବା ଗଛମାନେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ନଥିବା ଗଛମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବିନତା ଓ ଶୁକୀ ଥିଲେ ନାତି, କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା ଥିଲେ ଭଉଣୀ।
କଦ୍ରୂର୍ ନାଗ ସହସ୍ରମ୍ ତୁ ଵିଜଜ୍ଞେ ଧରଣୀଧରନ୍ । ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ଵିନତାଯାଃ ତୁ ଗରୁଡୋ ଅରୁଣ ଏଵ ଚ ॥୩-୧୪-
କଦ୍ରୁ ହଜାରଟି ନାଗକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଧରଣୀଧର; ବିନତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ।
ତସ୍ମାତ୍ ଜାତୋ ଅହମ୍ ଅରୁଣାତ୍ ସଂପାତିଃ ଚ ମମ ଅଗ୍ରଜଃ । ଜଟାଯୁର୍ ଇତି ମାମ୍ ଵିଦ୍ଧି ଶ୍ଯେନୀ ପୁତ୍ରମ୍ ଅରିଂଦମ ॥୩-୧୪-
ମୁଁ ଅରୁଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଛି, ମୋର ଭାଇ ସମ୍ପାତି ମୋଠୁ ବଡ଼; ମୋତେ ଜଟାୟୁ ବୋଲି ଜାଣ, ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁଅ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ସୋ ଅହମ୍ ଵାସ ସହାଯଃ ତେ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଇଚ୍ଛସି । ଇଦମ୍ ଦୁର୍ଗମ୍ ହି କାନ୍ତାରମ୍ ମୃଗ ରାକ୍ଷସ ସେଵିତମ୍ ସୀତାମ୍ ଚ ତାତ ରକ୍ଷିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ଯାତେ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେ ॥୩-୧୪-
ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ସହଚର ହେବି; କାରଣ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯିବାବେଳେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ପୁତ୍ର।
ଜଟାଯୁଷମ୍ ତୁ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ରାଘଵୋ ମୁଦା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ସନ୍ନତୋ ଅଭଵତ୍ । ପିତୁର୍ ହି ଶୁଶ୍ରାଵ ସଖିତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମଵାନ୍ ଜଟାଯୁଷା ସଂକଥିତମ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥୩-୧୪-
ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇଲେ; କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଜଟାୟୁ ସହିତ ସଖ୍ୟତା ବିଷୟରେ ପୁନିପୁନି ଶୁଣିଥିଲେ।
ସ ତତ୍ର ସୀତାମ୍ ପରିଦାଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ସହ ଏଵ ତେନ ଅତିବଲେନ ପକ୍ଷିଣା । ଜଗାମ ତାମ୍ ପଂଚଵଟୀମ୍ ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରିପୂନ୍ ଦିଧକ୍ଷନ୍ ଶଲଭାନ୍ ଇଵ ଅନଲଃ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ, ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ହାତରେ ଛାଡ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଚଲିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଆଗ୍ନି ପରି ଉତ୍ସୁକ।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ତତଃ ପଂଚଵଟୀମ୍ ଗତ୍ଵା ନାନା ଵ୍ଯାଲ ମୃଗାଯୁତାମ୍ । ଉଵାଚ ଭ୍ରାତରମ୍ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ଦୀପ୍ତ ତେଜସମ୍ ॥୩-୧୫-
ତାପରେ, ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସାପ ଓ ମୃଗ ରହିଛି, ରାମ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଆଗତାଃ ସ୍ମ ଯଥା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ଯମ୍ ଦେଶମ୍ ମୁନିଃ ଅବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଯମ୍ ପଂଚଵଟୀ ଦେଶଃ ସୌମ୍ଯ ପୁଷ୍ପିତ କାନନଃ ॥୩-୧୫-
ମୁଁନି ଯେଉଁଠାରେ କହିଥିଲେ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଆସିଛୁ; ଏହିଠାରେ ପଞ୍ଚବଟୀ ଦେଶ, ସୁମଧୁର ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ।
ସର୍ଵତଃ ଚାର୍ଯତାମ୍ ଦୃଷ୍ଟିଃ କାନନେ ନିପୁଣୋ ହି ଅସି । ଆଶ୍ରମଃ କତର ଅସ୍ମିନ୍ ନଃ ଦେଶେ ଭଵତି ସମ୍ମତଃ ॥୩-୧୫-
ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦକ୍ଷ, ତେଣୁ ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବେ ଦେଖ; ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଆମ ଆଶ୍ରମ ହେବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବୁଛ, କହ।
ରମତେ ଯତ୍ର ଵୈଦେହୀ ତ୍ଵମ୍ ଅହମ୍ ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ତାଦୃଶୋ ଦୃଶ୍ଯତାମ୍ ଦେଶଃ ସଂନିକୃଷ୍ଟ ଜଲାଶଯଃ ॥୩-୧୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା, ଏବଂ ଜଳ ନିକଟରେ ଥାଏ।
ଵନ ରାମଣ୍ଯକମ୍ ଯତ୍ର ଜଲ ରାମଣ୍ଯକମ୍ ତଥା । ସଂନିକୃଷ୍ଟମ୍ ଚ ଯସ୍ମିନ୍ ତୁ ସମିତ୍ ପୁଷ୍ପ କୁଶ ଉଦକମ୍ ॥୩-୧୫-
ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଜଳ ମଧୁର, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ କାଠ, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଓ ଜଳ ନିକଟରେ ମିଳିଥାଏ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ମଣଃ ସଂଯତ ଅଂଜଲିଃ । ସୀତା ସମକ୍ଷମ୍ କାକୁତ୍ସ୍ଥମ୍ ଇଦମ୍ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୫-
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପରଵାନ୍ ଅସ୍ମି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵଯି ଵର୍ଷ ଶତମ୍ ସ୍ଥିତେ । ସ୍ଵଯମ୍ ତୁ ରୁଚିରେ ଦେଶେ କ୍ରିଯତାମ୍ ଇତି ମାମ୍ ଵଦ ॥୩-୧୫-
କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ନିର୍ଭର; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରିବାକୁ କହିବେ, ମୁଁ ସେଠାରେ କରିଦେବି।
ସୁପ୍ରୀତଃ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଵିମୃଶନ୍ ରୋଚଯାମାସ ଦେଶମ୍ ସର୍ଵ ଗୁଣ ଅନ୍ଵିତମ୍ ॥୩-୧୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ମିଠା କଥା ଶୁଣି ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଏକ ଅନୁକୂଳ ସ୍ଥାନ ବାଛିଲେ।
ସ ତମ୍ ରୁଚିରମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଦେଶମ୍ ଆଶ୍ରମ କର୍ମଣି । ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ହସ୍ତେନ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୫-
ସେ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପବନକୁ ଯାଇ, ହାତ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯମ୍ ଦେଶଃ ସମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁଷ୍ପିତୈର୍ ତରୁଭିର୍ ଵୃତଃ । ଇହ ଆଶ୍ରମ ପଦମ୍ ସୌମ୍ଯ ଯଥାଵତ୍ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ॥୩-୧୫-
ଏହି ଜମିନ ଏକସାର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଢାକା। ଏଠାରେ, ମଧୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଭଲଭାବରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କର।
ଇଯମ୍ ଆଦିତ୍ଯ ସଂକାଶୈଃ ପଦ୍ମୈଃ ସୁରଭି ଗଂଧିଭିଃ । ଅଦୂରେ ଦୃଶ୍ଯତେ ରମ୍ଯା ପଦ୍ମିନୀ ପଦ୍ମ ଶୋଭିତା ॥୩-୧୫-
ଏଠାରୁ ଅତିକିଛି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଲୋଟସ୍ ପୋଖରୀ ଅଛି, ଯାହାର ଗନ୍ଧ ମଧୁର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଯଥା ଆଖ୍ଯାତମ୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ମୁନିନା ଭାଵିତାତ୍ମନା । ଇଯମ୍ ଗୋଦାଵରୀ ରମ୍ଯା ପୁଷ୍ପିତୈଃ ତରୁଭିର୍ ଵୃତା ॥୩-୧୫-
ଯେପରି ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଶୁଭ ଆତ୍ମା ଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ହେଉଛି ଶୋଭାମୟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଘେରା।
ହଂସ କାରଣ୍ଡଵ ଆକୀର୍ଣା ଚକ୍ରଵାକ ଉପଶୋଭିତା । ନ ଅତିଦୂରେ ନ ଚ ଆସନ୍ନେ ମୃଗ ଯୂଥ ନିପୀଡିତା ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ହଂସ, କୃଞ୍ଚ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଭରିଛି, ଏହା ନ ଅତି ଦୂର, ନ ଅତି ନିକଟରେ, ଏଉଁଠି ମୃଗ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ମଯୂର ନାଦିତା ରମ୍ଯାଃ ପ୍ରାଂଶଵୋ ବହୁ କଂଦରାଃ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗିରଯଃ ସୌମ୍ଯ ଫୁଲ୍ଲୈଃ ତରୁଭିର୍ ଆଵୃତାଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଅନେକ ଗୁହା ଥିବା ଶୋଭାମୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ମୟୂର ଡାକୁଛି ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ଗଛରେ ଢାକା।
ସାଲୈଃ ତାଲୈଃ ତମାଲୈଃ ଚ ଖର୍ଜୂରୈଃ ପନସୈଃ ଦ୍ରୁମୈଃ । ନୀଵାରୈଃ ତିନିଶୈଃ ଚୈଵ ପୁନ୍ନାଗୈଃ ଚ ଉପଶୋଭିତାଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ଖଜୁରୀ, ପନସ, ନିବାର, ତିନିଶ ଏବଂ ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଚୂତୈର୍ ଅଶୋକୈଃ ତିଲକୈଃ କେତକୈର୍ ଅପି ଚଂପକୈଃ । ପୁଷ୍ପ ଗୁଲ୍ମ ଲତା ଉପେତୈଃ ତୈଃ ତୈଃ ତରୁଭିର୍ ଆଵୃତାଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ଆମ୍ବ, ଅଶୋକ, ତିଳକ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ ଗଛ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଗଛ ଓ ଲତା ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଯନ୍ଦନୈଃ ଚଂଦନୈଃ ନୀପୈଃ ପର୍ଣାସୈଃ ଲକୁଚୈଃ ଅପି । ଧଵ ଅଶ୍ଵକର୍ଣ ଖଦିରୈଃ ଶମୀ କିଂଶୁକ ପାଟଲୈଃ ॥୩-୧୫-
ଏଠାରେ ରଥ, ଚନ୍ଦନ, ନୀପ, ପର୍ଣ୍ଣାସ, ଲକୁଚ ଗଛ, ଧବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ଖଦିର, ଶମୀ, କିମ୍ଶୁକ ଓ ପାଟଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇଦମ୍ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ରମ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ବହୁ ମୃଗ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଇହ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ସୌମିତ୍ରେ ସାର୍ଧମ୍ ଏତେନ ପକ୍ଷିଣା ॥୩-୧୫-
ଏଠି ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ବହୁ ପଶୁପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି, ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସହିତ ରହିବା।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା । ଅଚିରେଣ ଆଶ୍ରମମ୍ ଭ୍ରାତୁଃ ଚକାର ସୁମହାବଲଃ ॥୩-୧୫-
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଦଳନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ।
ପର୍ଣଶାଲାମ୍ ସୁଵିପୁଲାମ୍ ତତ୍ର ସଂଘାତ ମୃତ୍ତିକାମ୍ । ସୁସ୍ତଂଭାମ୍ ମସ୍କରୈର୍ ଦୀର୍ଘୈଃ କୃତ ଵଂଶାମ୍ ସୁଶୋଭନାମ୍ ॥୩-୧୫-
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ବଡ଼ ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ, ମଜବୁତ ମାଟି ତଳା, ଦୀର୍ଘ କଠ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଭିତି ଦେଇ, ବାଁସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ତିଆରି କଲେ।
ଶମୀ ଶାଖାଭିଃ ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଧୃଢ ପାଶାଵପାଶିତମ୍ । କୁଶ କାଶ ଶରୈଃ ପର୍ଣୈଃ ସୁପରିଚ୍ଛାଦିତାମ୍ ତଥା ॥୩-୧୫-
ଶମୀ ଶାଖା ଛାଡ଼ି ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, କୁଶ, କାଶ, ଶର ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘରକୁ ଭଲଭାବେ ଢାକିଲେ।