ସ୍ଥାଣୁର୍ ମରୀଚିର୍ ଅତ୍ରିଃ ଚ କ୍ରତୁଃ ଚୈଵ ମହାବଲଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ଚ ଅଂଗିରାଃ ଚୈଵ ପ୍ରଚେତାଃ ପୁଲହଃ ତଥା ॥୩-୧୪-
ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି ଏବଂ ପ୍ରବଳ କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ ଏବଂ ପୁଲହ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଦକ୍ଷୋ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଅପରୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ ଚ ରାଘଵ । କଶ୍ଯପଃ ଚ ମହାତେଜାଃ ତେଷାମ୍ ଆସୀତ୍ ଚ ପଶ୍ଚିମଃ ॥୩-୧୪-
ଡକ୍ଷ, ଭିବସ୍ବାନ, ଅରିଷ୍ଟନେମି ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ହେ ରାଘବ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କଶ୍ୟପ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତେଃ ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଷଷ୍ଟିର୍ ଦୁହିତରୋ ରାମ ଯଶସ୍ଵିନ୍ଯୋ ମହାଯଶଃ ॥୩-୧୪-
ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷଙ୍କର ସଠିଏ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ—ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା।
କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାସାମ୍ ଅଷ୍ଟୌ ସୁମଧ୍ଯମାଃ । ଅଦିତିମ୍ ଚ ଦିତିମ୍ ଚୈଵ ଦନୂମ୍ ଅପି ଚ କାଲକାମ୍ ॥୩-୧୪-
କଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଠଜଣ ରୂପବତୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ ଏବଂ କାଳକା।
ତାମ୍ରାମ୍ କ୍ରୋଧ ଵଶାମ୍ ଚୈଵ ମନୁମ୍ ଚ ଅପ୍ଯ୍ ଅନଲାମ୍ ଅପି । ତାଃ ତୁ କନ୍ଯାଃ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୪-
ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଏବଂ ଅନଳା—ଏହି ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କଶ୍ୟପ ପୁଣି କହିଲେ।
ପୁତ୍ରାମଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତୄନ୍ ଵୈ ଜନଯିଷ୍ଯଥ ମତ୍ ସମାନ୍ । ଅଦିତିଃ ତନ୍ ମନା ରାମ ଦିତିଃ ଚ ଦନୁର୍ ଏଵ ଚ ॥୩-୧୪-
ତୁମେ ମୋ ପରି ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେବ। ଅଦିତି, ଦିତି ଏବଂ ଦନୁ, ହେ ରାମ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ପରଂତପ । ଦିତିଃ ତୁ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାମ୍ ତାତ ଯଶସ୍ଵିନଃ ॥୩-୧୪-
ଅଦିତିଙ୍କ ଠାରୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଦିତିଙ୍କ ଠାରୁ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
ତେଷାମ୍ ଇଯମ୍ ଵସୁମତୀ ପୁରା ଆସୀତ୍ ସ ଵନ ଅର୍ଣଵା । ଦନୁଃ ତୁ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରମ୍ ଅଶ୍ଵଗ୍ରୀଵମ୍ ଅରିଂଦମ ॥୩-୧୪-
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀ ପୂର୍ବେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଢାକା ଥିଲା। ଦନୁଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ ଜନ୍ମିଲେ।
ନରକମ୍ କାଲକମ୍ ଚୈଵ କାଲକା ଅପି ଵ୍ଯଜାଯତ । କ୍ରୌନ୍ଚୀମ୍ ଭାସୀମ୍ ତଥା ଶ୍ଯେନୀମ୍ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀମ୍ ତଥା ଶୁକୀମ୍ ॥୩-୧୪-
ନରକ ଓ କାଳକ ଜନ୍ମିଲେ, କାଳକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଏବଂ ଶୁକୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତାମ୍ରା ତୁ ସୁଷୁଵେ କନ୍ଯାଃ ପଂଚ ଏତା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ । ଉଲୂକାନ୍ ଜନଯତ୍ କ୍ରୌନ୍ଚୀ ଭାସୀ ଭାସାନ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ ॥୩-୧୪-
ତାମ୍ରା ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ଝିଅ ହେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁକ (ପେଚା) ଜନ୍ମାଇଲେ, ଭାସୀ ଭାସ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ଶ୍ଯେନୀ ଶ୍ଯେନାମ୍ ଚ ଗୃଧ୍ରାମ ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ ସୁତେଜସଃ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ତୁ ହଂସାମ୍ ଚ କଲହଂସାମ୍ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥୩-୧୪-
ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଓ ଗୃଧ୍ର (ଗିଧ) ପ୍ରବଳ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମାଇଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କଳହଂସ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ଚକ୍ରଵାକାମ୍ ଚ ଭଦ୍ରମ୍ ତେ ଵିଜଜ୍ଞେ ସା ଅପି ଭାମିନୀ । ଶୁକୀ ନତାମ୍ ଵିଜଜ୍ଞେ ତୁ ନତାଯା ଵିନତା ସୁତା ॥୩-୧୪-
ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମାଇଲେ। ଶୁକୀ ନତାକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ, ନତାଙ୍କ ଝିଅ ହେଉଛନ୍ତି ବିନତା।
ଦଶ କ୍ରୋଧଵଶା ରାମ ଵିଜଜ୍ଞେ ଅପି ଆତ୍ମସଂଭଵାଃ । ମୃଗୀମ୍ ଚ ମୃଗମଂଦାମ୍ ଚ ହରୀମ୍ ଭଦ୍ରମଦାମ୍ ଅପି ॥୩-୧୪-
କ୍ରୋଧବଶା, ହେ ରାମ, ନିଜ ଦେହରୁ ଦଶଟି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମଣ୍ଡା, ହରୀ ଓ ଭଦ୍ରମଦା।
ମାତଂଗୀମ୍ ଅଥ ଶାର୍ଦୂଲୀମ୍ ଶ୍ଵେତାମ୍ ଚ ସୁରଭୀମ୍ ତଥା । ସର୍ଵ ଲକ୍ଷଣ ସଂପନ୍ନାମ୍ ସୁରସାମ୍ କଦ୍ରୁକାମ୍ ଅପି ॥୩-୧୪-
ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା ଓ ସୁରଭୀ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସୁରସା ଓ କଦ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ଅପତ୍ଯମ୍ ତୁ ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ମୃଗ୍ଯା ନରଵରୋତ୍ତମ । ଋକ୍ଷାଃ ଚ ମୃଗମଂଦାଯାଃ ସୃମରାଃ ଚମରାଃ ତଥା ॥୩-୧୪-
ହେ ମଣିଷ୍ଠମ, ସମସ୍ତ ମୃଗ ମୃଗୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ମୃଗମଣ୍ଡାଙ୍କ ଠାରୁ ଭାଲୁ ଏବଂ ସ୍ରିମରା, ଚମରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତତଃ ତୁ ଇରାଵତୀମ୍ ନାମ ଜଜ୍ଞେ ଭଦ୍ରମଦା ସୁତାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ ତୁ ଐରାଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ଲୋକନାଥୋ ମହାଗଜଃ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ ଭଦ୍ରମଦା ଏକ ଝିଅ ଇରାବତୀକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଏଇରାବତ, ବିଶ୍ୱର ମହାହାତୀ।
ହର୍ଯାଃ ଚ ହରଯୋ ଅପତ୍ଯମ୍ ଵାନରାଃ ଚ ତପସ୍ଵିନଃ । ଗୋଲାଂଗୂଲାଃ ଚ ଶାର୍ଦୂଲୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରାମ୍ ଚ ଅଜନଯତ୍ ସୁତାନ୍ ॥୩-୧୪-
ହରୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଉଛନ୍ତି ବାନର ଏବଂ ତପସ୍ବୀ। ଶାର୍ଦୂଳୀ ଗୋଲାଂଗୂଳା ଓ ବାଘ ଛୁଆଁ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ମାତଂଗ୍ଯାଃ ତୁ ଅଥ ମାତନ୍ଗାଅପତ୍ଯମ୍ ମନୁଜ ଋଷଭ । ଦିଶାଗଜମ୍ ତୁ ଶ୍ଵେତ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶ୍ଵେତା ଵ୍ଯଜନଯତ୍ ସୁତମ୍ ॥୩-୧୪-
ମାତଙ୍ଗୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଉଛନ୍ତି ହାତୀ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶ୍ୱେତା, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଦିଗ୍ଗଜକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ତତୋ ଦୁହିତରୌ ରାମ ସୁରଭିର୍ ଦ୍ଵେ ଵି ଅଜାଯତ । ରୋହିଣୀମ୍ ନାମ ଭଦ୍ରମ୍ ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୀମ୍ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ, ରାମ, ସୁରଭିଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ରୋହିଣୀ ନାମକ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟା, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନାମକ ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରୋହିଣି ଅଜନଯଦ୍ ଗାଵୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଵାଜିନଃ ସୁତାନ୍ । ସୁରସା ଅଜନଯନ୍ ନାଗାନ୍ ରାମ କଦ୍ରୂଃ ଚ ପନ୍ନଗାନ୍ ॥୩-୧୪-
ରୋହିଣୀ ଗାଈଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ତେଜସ୍ବୀ ଘୋଡ଼ାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସୁରସା ସାପଙ୍କୁ ଓ କଦ୍ରୁ ନାଗମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ରାମ।
ମନୁର୍ ମନୁଷ୍ଯାନ୍ ଜନଯତ୍ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ ଵୈଶ୍ଯାନ୍ ଶୂଦ୍ରାମ୍ ଚ ମନୁଜର୍ଷଭ ॥୩-୧୪-
ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମାନୁ ମାନବମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ମୁଖତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଜାତା ଉରସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ତଥା । ଊରୁଭ୍ଯାମ୍ ଜଜ୍ଞିରେ ଵୈଶ୍ଯାଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାମ୍ ଶୂଦ୍ରା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ॥୩-୧୪-
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଛାତିରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ ଓ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି।
ସର୍ଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯ ଫଲାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଅନଲା ଅପି ଵ୍ଯଜାଯତ । ଵିନତା ଚ ଶୁକୀ ପୌତ୍ରୀ କଦ୍ରୂଃ ଚ ସୁରସା ସ୍ଵସା ॥୩-୧୪-
ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଥିବା ଗଛମାନେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ନଥିବା ଗଛମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବିନତା ଓ ଶୁକୀ ଥିଲେ ନାତି, କଦ୍ରୁ ଓ ସୁରସା ଥିଲେ ଭଉଣୀ।
କଦ୍ରୂର୍ ନାଗ ସହସ୍ରମ୍ ତୁ ଵିଜଜ୍ଞେ ଧରଣୀଧରନ୍ । ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ଵିନତାଯାଃ ତୁ ଗରୁଡୋ ଅରୁଣ ଏଵ ଚ ॥୩-୧୪-
କଦ୍ରୁ ହଜାରଟି ନାଗକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଧରଣୀଧର; ବିନତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ।
ତସ୍ମାତ୍ ଜାତୋ ଅହମ୍ ଅରୁଣାତ୍ ସଂପାତିଃ ଚ ମମ ଅଗ୍ରଜଃ । ଜଟାଯୁର୍ ଇତି ମାମ୍ ଵିଦ୍ଧି ଶ୍ଯେନୀ ପୁତ୍ରମ୍ ଅରିଂଦମ ॥୩-୧୪-
ମୁଁ ଅରୁଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଛି, ମୋର ଭାଇ ସମ୍ପାତି ମୋଠୁ ବଡ଼; ମୋତେ ଜଟାୟୁ ବୋଲି ଜାଣ, ଶ୍ୟେନୀଙ୍କ ପୁଅ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ସୋ ଅହମ୍ ଵାସ ସହାଯଃ ତେ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଇଚ୍ଛସି । ଇଦମ୍ ଦୁର୍ଗମ୍ ହି କାନ୍ତାରମ୍ ମୃଗ ରାକ୍ଷସ ସେଵିତମ୍ ସୀତାମ୍ ଚ ତାତ ରକ୍ଷିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ଯାତେ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେ ॥୩-୧୪-
ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ସହଚର ହେବି; କାରଣ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯିବାବେଳେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ପୁତ୍ର।
ଜଟାଯୁଷମ୍ ତୁ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ରାଘଵୋ ମୁଦା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ସନ୍ନତୋ ଅଭଵତ୍ । ପିତୁର୍ ହି ଶୁଶ୍ରାଵ ସଖିତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମଵାନ୍ ଜଟାଯୁଷା ସଂକଥିତମ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥୩-୧୪-
ରାଘବ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇଲେ; କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଜଟାୟୁ ସହିତ ସଖ୍ୟତା ବିଷୟରେ ପୁନିପୁନି ଶୁଣିଥିଲେ।
ସ ତତ୍ର ସୀତାମ୍ ପରିଦାଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ସହ ଏଵ ତେନ ଅତିବଲେନ ପକ୍ଷିଣା । ଜଗାମ ତାମ୍ ପଂଚଵଟୀମ୍ ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରିପୂନ୍ ଦିଧକ୍ଷନ୍ ଶଲଭାନ୍ ଇଵ ଅନଲଃ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ, ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ହାତରେ ଛାଡ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଚଲିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଆଗ୍ନି ପରି ଉତ୍ସୁକ।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ତତଃ ପଂଚଵଟୀମ୍ ଗତ୍ଵା ନାନା ଵ୍ଯାଲ ମୃଗାଯୁତାମ୍ । ଉଵାଚ ଭ୍ରାତରମ୍ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ଦୀପ୍ତ ତେଜସମ୍ ॥୩-୧୫-
ତାପରେ, ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସାପ ଓ ମୃଗ ରହିଛି, ରାମ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।