ତୌ ତୁ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୌ କୃତପାଦାଭିଵନ୍ଦନୌ। ତମାଶ୍ରମଂ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ଜଗ୍ମତୁଃ ସହ ସୀତଯା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ଶୀତାଙ୍କ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୃହୀତଚାପୌ ତୁ ନରାଧିପାତ୍ମଜୌ ଵିଷକ୍ତତୂଣୀ ସମରେଷ୍ଵକାତରୌ। ଯଥୋପଦିଷ୍ଟେନ ପଥା ମହର୍ଷିଣା ପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ସମାହିତୌ
ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଧରି, ତୀର କୋଳାରେ ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭୟ, ମହାର୍ଷି ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଉଥିଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ଏଠିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
ଅଥ ପଂଚଵଟୀମ୍ ଗଚ୍ଚନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରା ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଆସସାଦ ମହାକାଯମ୍ ଗୃଧ୍ରମ୍ ଭୀମ ପରାକ୍ରମମ୍ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ, ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଏକ ବଡ଼ ଦେହୀ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ମହାଭାଗୌ ଵନସ୍ଥମ୍ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣୌ । ମେନାତେ ରାକ୍ଷସମ୍ ପକ୍ଷିମ୍ ବ୍ରୁଵାଣୌ କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି ॥୩-୧୪-
ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ ଏହା କିଛି ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପଚାରିଲେ—'ତୁମେ କିଏ?'
ସ ତୌ ମଧୁରଯା ଵାଚା ସୌମ୍ଯଯା ପ୍ରୀଣଯନ୍ନ୍ ଇଵ । ଉଵାଚ ଵତ୍ସ ମାମ୍ ଵିଦ୍ଧି ଵଯସ୍ଯମ୍ ପିତୁର୍ ଆତ୍ମନଃ ॥୩-୧୪-
ସେ, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରୀତିଦାୟକ କଥାରେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରି, କହିଲେ—'ମୋ ପିଲାମାନେ, ମୋତେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଜାଣ।'
ସ ତମ୍ ପିତୃ ସଖମ୍ ମତ୍ଵା ପୂଜଯାମାସ ରାଘଵଃ । ସ ତସ୍ଯ କୁଲମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରମ୍ ଅଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନାମ ଚ ॥୩-୧୪-
ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଭାବି, ରାଘବ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୁଳ ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁଲମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଏଵ ଚ । ଆଚଚକ୍ଷେ ଦ୍ଵିଜଃ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଭୂତ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ॥୩-୧୪-
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵକାଲେ ମହାବାହୋ ଯେ ପ୍ରଜାପତଯୋ ଅଭଵନ୍ । ତାନ୍ ମେ ନିଗଦତଃ ସର୍ଵାନ୍ ଆଦିତଃ ଶୃଣୁ ରାଘଵ ॥୩-୧୪-
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆରମ୍ଭରୁ ମୁଁ କହୁଛି, ରାଘବ, ଶୁଣ।
କର୍ଦମଃ ପ୍ରଥମଃ ତେଷାମ୍ ଵିକୃତଃ ତଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ଶେଷଃ ଚ ସଂଶ୍ରଯଃ ଚୈଵ ବହୁ ପୁତ୍ରଃ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୩-୧୪-
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ କର୍ଦ୍ଦମ ଥିଲେ, ତା'ପରେ ବିକୃତ, ତା'ପରେ ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବହୁପୁତ୍ର।
ସ୍ଥାଣୁର୍ ମରୀଚିର୍ ଅତ୍ରିଃ ଚ କ୍ରତୁଃ ଚୈଵ ମହାବଲଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ଚ ଅଂଗିରାଃ ଚୈଵ ପ୍ରଚେତାଃ ପୁଲହଃ ତଥା ॥୩-୧୪-
ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି ଏବଂ ପ୍ରବଳ କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ ଏବଂ ପୁଲହ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଦକ୍ଷୋ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଅପରୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ ଚ ରାଘଵ । କଶ୍ଯପଃ ଚ ମହାତେଜାଃ ତେଷାମ୍ ଆସୀତ୍ ଚ ପଶ୍ଚିମଃ ॥୩-୧୪-
ଡକ୍ଷ, ଭିବସ୍ବାନ, ଅରିଷ୍ଟନେମି ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ହେ ରାଘବ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କଶ୍ୟପ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତେଃ ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଷଷ୍ଟିର୍ ଦୁହିତରୋ ରାମ ଯଶସ୍ଵିନ୍ଯୋ ମହାଯଶଃ ॥୩-୧୪-
ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷଙ୍କର ସଠିଏ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ—ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା।
କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାସାମ୍ ଅଷ୍ଟୌ ସୁମଧ୍ଯମାଃ । ଅଦିତିମ୍ ଚ ଦିତିମ୍ ଚୈଵ ଦନୂମ୍ ଅପି ଚ କାଲକାମ୍ ॥୩-୧୪-
କଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଠଜଣ ରୂପବତୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ ଏବଂ କାଳକା।
ତାମ୍ରାମ୍ କ୍ରୋଧ ଵଶାମ୍ ଚୈଵ ମନୁମ୍ ଚ ଅପ୍ଯ୍ ଅନଲାମ୍ ଅପି । ତାଃ ତୁ କନ୍ଯାଃ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୪-
ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଏବଂ ଅନଳା—ଏହି ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କଶ୍ୟପ ପୁଣି କହିଲେ।
ପୁତ୍ରାମଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତୄନ୍ ଵୈ ଜନଯିଷ୍ଯଥ ମତ୍ ସମାନ୍ । ଅଦିତିଃ ତନ୍ ମନା ରାମ ଦିତିଃ ଚ ଦନୁର୍ ଏଵ ଚ ॥୩-୧୪-
ତୁମେ ମୋ ପରି ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେବ। ଅଦିତି, ଦିତି ଏବଂ ଦନୁ, ହେ ରାମ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ପରଂତପ । ଦିତିଃ ତୁ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାମ୍ ତାତ ଯଶସ୍ଵିନଃ ॥୩-୧୪-
ଅଦିତିଙ୍କ ଠାରୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଦିତିଙ୍କ ଠାରୁ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
ତେଷାମ୍ ଇଯମ୍ ଵସୁମତୀ ପୁରା ଆସୀତ୍ ସ ଵନ ଅର୍ଣଵା । ଦନୁଃ ତୁ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରମ୍ ଅଶ୍ଵଗ୍ରୀଵମ୍ ଅରିଂଦମ ॥୩-୧୪-
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀ ପୂର୍ବେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଢାକା ଥିଲା। ଦନୁଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ ଜନ୍ମିଲେ।
ନରକମ୍ କାଲକମ୍ ଚୈଵ କାଲକା ଅପି ଵ୍ଯଜାଯତ । କ୍ରୌନ୍ଚୀମ୍ ଭାସୀମ୍ ତଥା ଶ୍ଯେନୀମ୍ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀମ୍ ତଥା ଶୁକୀମ୍ ॥୩-୧୪-
ନରକ ଓ କାଳକ ଜନ୍ମିଲେ, କାଳକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଏବଂ ଶୁକୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତାମ୍ରା ତୁ ସୁଷୁଵେ କନ୍ଯାଃ ପଂଚ ଏତା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ । ଉଲୂକାନ୍ ଜନଯତ୍ କ୍ରୌନ୍ଚୀ ଭାସୀ ଭାସାନ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ ॥୩-୧୪-
ତାମ୍ରା ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ଝିଅ ହେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁକ (ପେଚା) ଜନ୍ମାଇଲେ, ଭାସୀ ଭାସ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ଶ୍ଯେନୀ ଶ୍ଯେନାମ୍ ଚ ଗୃଧ୍ରାମ ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ ସୁତେଜସଃ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ତୁ ହଂସାମ୍ ଚ କଲହଂସାମ୍ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥୩-୧୪-
ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଓ ଗୃଧ୍ର (ଗିଧ) ପ୍ରବଳ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମାଇଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ହଂସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କଳହଂସ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ଚକ୍ରଵାକାମ୍ ଚ ଭଦ୍ରମ୍ ତେ ଵିଜଜ୍ଞେ ସା ଅପି ଭାମିନୀ । ଶୁକୀ ନତାମ୍ ଵିଜଜ୍ଞେ ତୁ ନତାଯା ଵିନତା ସୁତା ॥୩-୧୪-
ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମାଇଲେ। ଶୁକୀ ନତାକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ, ନତାଙ୍କ ଝିଅ ହେଉଛନ୍ତି ବିନତା।
ଦଶ କ୍ରୋଧଵଶା ରାମ ଵିଜଜ୍ଞେ ଅପି ଆତ୍ମସଂଭଵାଃ । ମୃଗୀମ୍ ଚ ମୃଗମଂଦାମ୍ ଚ ହରୀମ୍ ଭଦ୍ରମଦାମ୍ ଅପି ॥୩-୧୪-
କ୍ରୋଧବଶା, ହେ ରାମ, ନିଜ ଦେହରୁ ଦଶଟି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇଲେ—ମୃଗୀ, ମୃଗମଣ୍ଡା, ହରୀ ଓ ଭଦ୍ରମଦା।
ମାତଂଗୀମ୍ ଅଥ ଶାର୍ଦୂଲୀମ୍ ଶ୍ଵେତାମ୍ ଚ ସୁରଭୀମ୍ ତଥା । ସର୍ଵ ଲକ୍ଷଣ ସଂପନ୍ନାମ୍ ସୁରସାମ୍ କଦ୍ରୁକାମ୍ ଅପି ॥୩-୧୪-
ମାତଙ୍ଗୀ, ଶାର୍ଦୂଳୀ, ଶ୍ୱେତା ଓ ସୁରଭୀ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସୁରସା ଓ କଦ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ଅପତ୍ଯମ୍ ତୁ ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ମୃଗ୍ଯା ନରଵରୋତ୍ତମ । ଋକ୍ଷାଃ ଚ ମୃଗମଂଦାଯାଃ ସୃମରାଃ ଚମରାଃ ତଥା ॥୩-୧୪-
ହେ ମଣିଷ୍ଠମ, ସମସ୍ତ ମୃଗ ମୃଗୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ମୃଗମଣ୍ଡାଙ୍କ ଠାରୁ ଭାଲୁ ଏବଂ ସ୍ରିମରା, ଚମରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତତଃ ତୁ ଇରାଵତୀମ୍ ନାମ ଜଜ୍ଞେ ଭଦ୍ରମଦା ସୁତାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ ତୁ ଐରାଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ଲୋକନାଥୋ ମହାଗଜଃ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ ଭଦ୍ରମଦା ଏକ ଝିଅ ଇରାବତୀକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଏଇରାବତ, ବିଶ୍ୱର ମହାହାତୀ।
ହର୍ଯାଃ ଚ ହରଯୋ ଅପତ୍ଯମ୍ ଵାନରାଃ ଚ ତପସ୍ଵିନଃ । ଗୋଲାଂଗୂଲାଃ ଚ ଶାର୍ଦୂଲୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରାମ୍ ଚ ଅଜନଯତ୍ ସୁତାନ୍ ॥୩-୧୪-
ହରୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଉଛନ୍ତି ବାନର ଏବଂ ତପସ୍ବୀ। ଶାର୍ଦୂଳୀ ଗୋଲାଂଗୂଳା ଓ ବାଘ ଛୁଆଁ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ମାତଂଗ୍ଯାଃ ତୁ ଅଥ ମାତନ୍ଗାଅପତ୍ଯମ୍ ମନୁଜ ଋଷଭ । ଦିଶାଗଜମ୍ ତୁ ଶ୍ଵେତ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶ୍ଵେତା ଵ୍ଯଜନଯତ୍ ସୁତମ୍ ॥୩-୧୪-
ମାତଙ୍ଗୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଉଛନ୍ତି ହାତୀ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶ୍ୱେତା, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଦିଗ୍ଗଜକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ।
ତତୋ ଦୁହିତରୌ ରାମ ସୁରଭିର୍ ଦ୍ଵେ ଵି ଅଜାଯତ । ରୋହିଣୀମ୍ ନାମ ଭଦ୍ରମ୍ ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୀମ୍ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ, ରାମ, ସୁରଭିଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ରୋହିଣୀ ନାମକ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟା, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନାମକ ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରୋହିଣି ଅଜନଯଦ୍ ଗାଵୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଵାଜିନଃ ସୁତାନ୍ । ସୁରସା ଅଜନଯନ୍ ନାଗାନ୍ ରାମ କଦ୍ରୂଃ ଚ ପନ୍ନଗାନ୍ ॥୩-୧୪-
ରୋହିଣୀ ଗାଈଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ତେଜସ୍ବୀ ଘୋଡ଼ାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସୁରସା ସାପଙ୍କୁ ଓ କଦ୍ରୁ ନାଗମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ରାମ।