ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ରମସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତମନୁପାଲଯନ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଆଶ୍ରମ ପଦ ତିଆରି କରି, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ।
ଵିଦିତୋ ହ୍ଯେଷ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ମମ ସର୍ଵସ୍ତଵାନଘ। ତପସଶ୍ଚ ପ୍ରଭାଵେଣ ସ୍ନେହାଦ୍ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋତେ ଜଣାଶ, ଏହା ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୁଁ ଜାଣିଛି।
ହୃଦଯସ୍ଥଂ ଚ ତେ ଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଜ୍ଞାତଂ ତପସା ମଯା। ଇହ ଵାସଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ମଯା ସହ ତପୋଵନେ
ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟର ଅଭିଲାଷ ଜାଣିପାରିଛି—ତୁମେ ଏଠି ମୋ ସହିତ ଏହି ତପୋବନରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅତଶ୍ଚ ତ୍ଵାମହଂ ବ୍ରୂମି ଗଚ୍ଛ ପଞ୍ଚଵଟୀମିତି। ସ ହି ରମ୍ଯୋ ଵନୋଦ୍ଦେଶୋ ମୈଥିଲୀ ତତ୍ର ରଂସ୍ଯତେ
ତେଣୁ ମୁଁ କହୁଁଛି—ତୁମେ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଏଉଁଠି ମୈଥିଳୀ ଖୁସି ମିଳିବ।
ସ ଦେଶଃ ଶ୍ଲାଘନୀଯଶ୍ଚ ନାତିଦୂରେ ଚ ରାଘଵ। ଗୋଦାଵର୍ଯାଃ ସମୀପେ ଚ ମୈଥିଲୀ ତତ୍ର ରଂସ୍ଯତେ
ସେଠି ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଣଗାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ରାଘବ, ଏବଂ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀର ନିକଟରେ; ସେଠି ମୈଥିଳୀ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବ।
ପ୍ରାଜ୍ଯମୂଲଫଲୈଶ୍ଚୈଵ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣୈର୍ଯୁତଃ। ଵିଵିକ୍ତଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ପୁଣ୍ଯୋ ରମ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହନ୍ତି, ସେଠି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅଲଗା, ହେ ମହାବାହୁ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ରମଣୀୟ।
ଭଵାନପି ସଦାଚାରଃ ଶକ୍ତଶ୍ଚ ପରିରକ୍ଷଣେ। ଅପି ଚାତ୍ର ଵସନ୍ ରାମ ତାପସାନ୍ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ସଦା ନୀତିମାନ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ଏଠି ରହି, ହେ ରାମ, ତୁମେ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ।
ଏତଦାଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵୀର ମଧୂକାନାଂ ମହାଵନମ୍। ଉତ୍ତରେଣାସ୍ଯ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମପି ଗଚ୍ଛତା
ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ବଡ଼ ମଧୂକ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ, ହେ ବୀର; ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତୁମେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବ।
ତତଃ ସ୍ଥଲମୁପାରୁହ୍ଯ ପର୍ଵତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ। ଖ୍ଯାତଃ ପଞ୍ଚଵଟୀତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପିତକାନନଃ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଭୂମିକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ଯେଉଁଠି ସଦା ଫୁଲେଇଥିବା କୁଞ୍ଜ ଅଛି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ସତ୍କୃତ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ତମୃଷିଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍
ଏଭଳି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନ ପୂର୍ବକ ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତୌ ତୁ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୌ କୃତପାଦାଭିଵନ୍ଦନୌ। ତମାଶ୍ରମଂ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ଜଗ୍ମତୁଃ ସହ ସୀତଯା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ଶୀତାଙ୍କ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୃହୀତଚାପୌ ତୁ ନରାଧିପାତ୍ମଜୌ ଵିଷକ୍ତତୂଣୀ ସମରେଷ୍ଵକାତରୌ। ଯଥୋପଦିଷ୍ଟେନ ପଥା ମହର୍ଷିଣା ପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ସମାହିତୌ
ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଧରି, ତୀର କୋଳାରେ ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭୟ, ମହାର୍ଷି ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଉଥିଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ଏଠିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
ଅଥ ପଂଚଵଟୀମ୍ ଗଚ୍ଚନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରା ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଆସସାଦ ମହାକାଯମ୍ ଗୃଧ୍ରମ୍ ଭୀମ ପରାକ୍ରମମ୍ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ, ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଏକ ବଡ଼ ଦେହୀ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ମହାଭାଗୌ ଵନସ୍ଥମ୍ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣୌ । ମେନାତେ ରାକ୍ଷସମ୍ ପକ୍ଷିମ୍ ବ୍ରୁଵାଣୌ କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି ॥୩-୧୪-
ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ ଏହା କିଛି ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପଚାରିଲେ—'ତୁମେ କିଏ?'
ସ ତୌ ମଧୁରଯା ଵାଚା ସୌମ୍ଯଯା ପ୍ରୀଣଯନ୍ନ୍ ଇଵ । ଉଵାଚ ଵତ୍ସ ମାମ୍ ଵିଦ୍ଧି ଵଯସ୍ଯମ୍ ପିତୁର୍ ଆତ୍ମନଃ ॥୩-୧୪-
ସେ, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରୀତିଦାୟକ କଥାରେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରି, କହିଲେ—'ମୋ ପିଲାମାନେ, ମୋତେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଜାଣ।'
ସ ତମ୍ ପିତୃ ସଖମ୍ ମତ୍ଵା ପୂଜଯାମାସ ରାଘଵଃ । ସ ତସ୍ଯ କୁଲମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରମ୍ ଅଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନାମ ଚ ॥୩-୧୪-
ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଭାବି, ରାଘବ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୁଳ ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁଲମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଏଵ ଚ । ଆଚଚକ୍ଷେ ଦ୍ଵିଜଃ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଭୂତ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ॥୩-୧୪-
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵକାଲେ ମହାବାହୋ ଯେ ପ୍ରଜାପତଯୋ ଅଭଵନ୍ । ତାନ୍ ମେ ନିଗଦତଃ ସର୍ଵାନ୍ ଆଦିତଃ ଶୃଣୁ ରାଘଵ ॥୩-୧୪-
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆରମ୍ଭରୁ ମୁଁ କହୁଛି, ରାଘବ, ଶୁଣ।
କର୍ଦମଃ ପ୍ରଥମଃ ତେଷାମ୍ ଵିକୃତଃ ତଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ଶେଷଃ ଚ ସଂଶ୍ରଯଃ ଚୈଵ ବହୁ ପୁତ୍ରଃ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୩-୧୪-
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ କର୍ଦ୍ଦମ ଥିଲେ, ତା'ପରେ ବିକୃତ, ତା'ପରେ ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବହୁପୁତ୍ର।
ସ୍ଥାଣୁର୍ ମରୀଚିର୍ ଅତ୍ରିଃ ଚ କ୍ରତୁଃ ଚୈଵ ମହାବଲଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ଚ ଅଂଗିରାଃ ଚୈଵ ପ୍ରଚେତାଃ ପୁଲହଃ ତଥା ॥୩-୧୪-
ସ୍ଥାଣୁ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି ଏବଂ ପ୍ରବଳ କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପ୍ରଚେତାସ ଏବଂ ପୁଲହ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଦକ୍ଷୋ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଅପରୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ ଚ ରାଘଵ । କଶ୍ଯପଃ ଚ ମହାତେଜାଃ ତେଷାମ୍ ଆସୀତ୍ ଚ ପଶ୍ଚିମଃ ॥୩-୧୪-
ଡକ୍ଷ, ଭିବସ୍ବାନ, ଅରିଷ୍ଟନେମି ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ହେ ରାଘବ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କଶ୍ୟପ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତେଃ ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଷଷ୍ଟିର୍ ଦୁହିତରୋ ରାମ ଯଶସ୍ଵିନ୍ଯୋ ମହାଯଶଃ ॥୩-୧୪-
ହେ ରାମ, ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷଙ୍କର ସଠିଏ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ—ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା।
କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାସାମ୍ ଅଷ୍ଟୌ ସୁମଧ୍ଯମାଃ । ଅଦିତିମ୍ ଚ ଦିତିମ୍ ଚୈଵ ଦନୂମ୍ ଅପି ଚ କାଲକାମ୍ ॥୩-୧୪-
କଶ୍ୟପ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଠଜଣ ରୂପବତୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ ଏବଂ କାଳକା।
ତାମ୍ରାମ୍ କ୍ରୋଧ ଵଶାମ୍ ଚୈଵ ମନୁମ୍ ଚ ଅପ୍ଯ୍ ଅନଲାମ୍ ଅପି । ତାଃ ତୁ କନ୍ଯାଃ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୩-୧୪-
ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ମନୁ ଏବଂ ଅନଳା—ଏହି ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କଶ୍ୟପ ପୁଣି କହିଲେ।
ପୁତ୍ରାମଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତୄନ୍ ଵୈ ଜନଯିଷ୍ଯଥ ମତ୍ ସମାନ୍ । ଅଦିତିଃ ତନ୍ ମନା ରାମ ଦିତିଃ ଚ ଦନୁର୍ ଏଵ ଚ ॥୩-୧୪-
ତୁମେ ମୋ ପରି ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେବ। ଅଦିତି, ଦିତି ଏବଂ ଦନୁ, ହେ ରାମ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ପରଂତପ । ଦିତିଃ ତୁ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାମ୍ ତାତ ଯଶସ୍ଵିନଃ ॥୩-୧୪-
ଅଦିତିଙ୍କ ଠାରୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଦିତିଙ୍କ ଠାରୁ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
ତେଷାମ୍ ଇଯମ୍ ଵସୁମତୀ ପୁରା ଆସୀତ୍ ସ ଵନ ଅର୍ଣଵା । ଦନୁଃ ତୁ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରମ୍ ଅଶ୍ଵଗ୍ରୀଵମ୍ ଅରିଂଦମ ॥୩-୧୪-
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀ ପୂର୍ବେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଢାକା ଥିଲା। ଦନୁଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ ଜନ୍ମିଲେ।
ନରକମ୍ କାଲକମ୍ ଚୈଵ କାଲକା ଅପି ଵ୍ଯଜାଯତ । କ୍ରୌନ୍ଚୀମ୍ ଭାସୀମ୍ ତଥା ଶ୍ଯେନୀମ୍ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀମ୍ ତଥା ଶୁକୀମ୍ ॥୩-୧୪-
ନରକ ଓ କାଳକ ଜନ୍ମିଲେ, କାଳକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଭାସୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଏବଂ ଶୁକୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତାମ୍ରା ତୁ ସୁଷୁଵେ କନ୍ଯାଃ ପଂଚ ଏତା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ । ଉଲୂକାନ୍ ଜନଯତ୍ କ୍ରୌନ୍ଚୀ ଭାସୀ ଭାସାନ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ ॥୩-୧୪-
ତାମ୍ରା ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ଝିଅ ହେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁକ (ପେଚା) ଜନ୍ମାଇଲେ, ଭାସୀ ଭାସ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମାଇଲେ।