ଏଷା ଚ ସୁକୁମାରୀ ଚ ଖେଦୈଶ୍ଚ ନ ଵିମାନିତା। ପ୍ରାଜ୍ଯଦୋଷଂ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଭର୍ତୃସ୍ନେହପ୍ରଚୋଦିତା
ଏହି ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୁମାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟରେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇନାହାନ୍ତି; ସେ ପତିପ୍ରେମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବହୁତ ଅପୟ ଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଯଥୈଷା ରମତେ ରାମ ଇହ ସୀତା ତଥା କୁରୁ। ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵତ୍ଯେଷା ଵନେ ତ୍ଵାମଭିଗଚ୍ଛତୀ
ଯେପରି ସୀତା ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ରାମ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ରୁହ। ସେ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତୁମ ପଛରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏଷା ହି ପ୍ରକୃତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାମାସୃଷ୍ଟେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ସମସ୍ଥମନୁରଜ୍ଯନ୍ତେ ଵିଷମସ୍ଥଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଚ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହା ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ; ସମସ୍ତ କୁଶଳ ଥିଲେ ସେମାନେ ଭଲପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶତହ୍ରଦାନାଂ ଲୋଲତ୍ଵଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣତାଂ ତଥା। ଗରୁଡାନିଲଯୋଃ ଶୈଘ୍ର୍ଯମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯୋଷିତଃ
ନାରୀମାନେ ବିଦ୍ୟୁତର ଚଞ୍ଚଳତା, ଶସ୍ତ୍ରର ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ଓ ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନର ତ୍ୱରିତତାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଇଯଂ ତୁ ଭଵତୋ ଭାର୍ଯା ଦୋଷୈରେତୈର୍ଵିଵର୍ଜିତା। ଶ୍ଲାଘ୍ଯା ଚ ଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯା ଚ ଯଥା ଦେଵୀଷ୍ଵରୁନ୍ଧତୀ
କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ଦୋଷମାନେରୁ ମୁକ୍ତ; ସେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧିର ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ଦେବୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ।
ଅଲଂକୃତୋଽଯଂ ଦେଶଶ୍ଚ ଯତ୍ର ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଵୈଦେହ୍ଯା ଚାନଯା ରାମ ଵତ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵମରିଂଦମ
ଏଠାରେ ତୁମେ ସୌମିତ୍ରି ଓ ଏହି ବୈଦେହୀ ସୀତା ସହିତ ବାସ କରିବେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମୁନିନା ରାଘଵଃ ସଂଯତାଞ୍ଜଲିଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯମୃଷିଂ ଦୀପ୍ତମିଵାନଲମ୍
ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ହାତ ଯୋଡି ସମ୍ମାନରେ ଦୀପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଯସ୍ଯ ମେ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଗୁଣୈଃ ସଭ୍ରାତୃଭାର୍ଯସ୍ଯ ଗୁରୁର୍ନଃ ପରିତୁଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ମହାନ ଋଷି ଆମ ଭାଇର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ମୋର ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଆମ ପ୍ରତି ଗୁରୁ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
କିଂ ତୁ ଵ୍ଯାଦିଶ ମେ ଦେଶଂ ସୋଦକଂ ବହୁକାନନମ୍। ଯତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ଵସେଯଂ ନିରତଃ ସୁଖମ୍
କିନ୍ତୁ ଦୟାକରି ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଇଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ଓ ବହୁତ ଗଛ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି ଶାନ୍ତିରେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବି।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତୋଵାଚ ଵଚଃ ଶୁଭମ୍
ତାପରେ ମହାନ ଋଷି, ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ରମସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତମନୁପାଲଯନ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଆଶ୍ରମ ପଦ ତିଆରି କରି, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ।
ଵିଦିତୋ ହ୍ଯେଷ ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ମମ ସର୍ଵସ୍ତଵାନଘ। ତପସଶ୍ଚ ପ୍ରଭାଵେଣ ସ୍ନେହାଦ୍ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋତେ ଜଣାଶ, ଏହା ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମୁଁ ଜାଣିଛି।
ହୃଦଯସ୍ଥଂ ଚ ତେ ଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଜ୍ଞାତଂ ତପସା ମଯା। ଇହ ଵାସଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ମଯା ସହ ତପୋଵନେ
ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟର ଅଭିଲାଷ ଜାଣିପାରିଛି—ତୁମେ ଏଠି ମୋ ସହିତ ଏହି ତପୋବନରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅତଶ୍ଚ ତ୍ଵାମହଂ ବ୍ରୂମି ଗଚ୍ଛ ପଞ୍ଚଵଟୀମିତି। ସ ହି ରମ୍ଯୋ ଵନୋଦ୍ଦେଶୋ ମୈଥିଲୀ ତତ୍ର ରଂସ୍ଯତେ
ତେଣୁ ମୁଁ କହୁଁଛି—ତୁମେ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଏଉଁଠି ମୈଥିଳୀ ଖୁସି ମିଳିବ।
ସ ଦେଶଃ ଶ୍ଲାଘନୀଯଶ୍ଚ ନାତିଦୂରେ ଚ ରାଘଵ। ଗୋଦାଵର୍ଯାଃ ସମୀପେ ଚ ମୈଥିଲୀ ତତ୍ର ରଂସ୍ଯତେ
ସେଠି ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଣଗାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ରାଘବ, ଏବଂ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀର ନିକଟରେ; ସେଠି ମୈଥିଳୀ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବ।
ପ୍ରାଜ୍ଯମୂଲଫଲୈଶ୍ଚୈଵ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣୈର୍ଯୁତଃ। ଵିଵିକ୍ତଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ପୁଣ୍ଯୋ ରମ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହନ୍ତି, ସେଠି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅଲଗା, ହେ ମହାବାହୁ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ରମଣୀୟ।
ଭଵାନପି ସଦାଚାରଃ ଶକ୍ତଶ୍ଚ ପରିରକ୍ଷଣେ। ଅପି ଚାତ୍ର ଵସନ୍ ରାମ ତାପସାନ୍ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ସଦା ନୀତିମାନ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ଏଠି ରହି, ହେ ରାମ, ତୁମେ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ।
ଏତଦାଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵୀର ମଧୂକାନାଂ ମହାଵନମ୍। ଉତ୍ତରେଣାସ୍ଯ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମପି ଗଚ୍ଛତା
ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ବଡ଼ ମଧୂକ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ, ହେ ବୀର; ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତୁମେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବ।
ତତଃ ସ୍ଥଲମୁପାରୁହ୍ଯ ପର୍ଵତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ। ଖ୍ଯାତଃ ପଞ୍ଚଵଟୀତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପିତକାନନଃ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଭୂମିକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ଯେଉଁଠି ସଦା ଫୁଲେଇଥିବା କୁଞ୍ଜ ଅଛି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ସତ୍କୃତ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ତମୃଷିଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍
ଏଭଳି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନ ପୂର୍ବକ ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତୌ ତୁ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୌ କୃତପାଦାଭିଵନ୍ଦନୌ। ତମାଶ୍ରମଂ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ଜଗ୍ମତୁଃ ସହ ସୀତଯା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ଶୀତାଙ୍କ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୃହୀତଚାପୌ ତୁ ନରାଧିପାତ୍ମଜୌ ଵିଷକ୍ତତୂଣୀ ସମରେଷ୍ଵକାତରୌ। ଯଥୋପଦିଷ୍ଟେନ ପଥା ମହର୍ଷିଣା ପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ସମାହିତୌ
ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଧରି, ତୀର କୋଳାରେ ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭୟ, ମହାର୍ଷି ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯାଉଥିଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ଏଠିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
ଅଥ ପଂଚଵଟୀମ୍ ଗଚ୍ଚନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରା ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଆସସାଦ ମହାକାଯମ୍ ଗୃଧ୍ରମ୍ ଭୀମ ପରାକ୍ରମମ୍ ॥୩-୧୪-
ତାପରେ, ପଞ୍ଚବଟୀକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଏକ ବଡ଼ ଦେହୀ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ମହାଭାଗୌ ଵନସ୍ଥମ୍ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣୌ । ମେନାତେ ରାକ୍ଷସମ୍ ପକ୍ଷିମ୍ ବ୍ରୁଵାଣୌ କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି ॥୩-୧୪-
ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାବିଲେ ଏହା କିଛି ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପଚାରିଲେ—'ତୁମେ କିଏ?'
ସ ତୌ ମଧୁରଯା ଵାଚା ସୌମ୍ଯଯା ପ୍ରୀଣଯନ୍ନ୍ ଇଵ । ଉଵାଚ ଵତ୍ସ ମାମ୍ ଵିଦ୍ଧି ଵଯସ୍ଯମ୍ ପିତୁର୍ ଆତ୍ମନଃ ॥୩-୧୪-
ସେ, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରୀତିଦାୟକ କଥାରେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରି, କହିଲେ—'ମୋ ପିଲାମାନେ, ମୋତେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଜାଣ।'
ସ ତମ୍ ପିତୃ ସଖମ୍ ମତ୍ଵା ପୂଜଯାମାସ ରାଘଵଃ । ସ ତସ୍ଯ କୁଲମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରମ୍ ଅଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନାମ ଚ ॥୩-୧୪-
ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଭାବି, ରାଘବ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୁଳ ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁଲମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଏଵ ଚ । ଆଚଚକ୍ଷେ ଦ୍ଵିଜଃ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଭୂତ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ॥୩-୧୪-
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵକାଲେ ମହାବାହୋ ଯେ ପ୍ରଜାପତଯୋ ଅଭଵନ୍ । ତାନ୍ ମେ ନିଗଦତଃ ସର୍ଵାନ୍ ଆଦିତଃ ଶୃଣୁ ରାଘଵ ॥୩-୧୪-
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆରମ୍ଭରୁ ମୁଁ କହୁଛି, ରାଘବ, ଶୁଣ।
କର୍ଦମଃ ପ୍ରଥମଃ ତେଷାମ୍ ଵିକୃତଃ ତଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ଶେଷଃ ଚ ସଂଶ୍ରଯଃ ଚୈଵ ବହୁ ପୁତ୍ରଃ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୩-୧୪-
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ କର୍ଦ୍ଦମ ଥିଲେ, ତା'ପରେ ବିକୃତ, ତା'ପରେ ଶେଷ, ସଂଶ୍ରୟ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବହୁପୁତ୍ର।