କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଚ ସ୍ଥାନଂ ଧର୍ମସ୍ଥାନଂ ଚ ପଶ୍ଯତି। ତତଃ ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ମୁନିରପ୍ଯଭିନିଷ୍ପତତ୍
କାର୍ତିକେୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଧର୍ମଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ମୁନି ନିଜେ ବାହାରିଗଲେ।
ତଂ ଦଦର୍ଶାଗ୍ରତୋ ରାମୋ ମୁନୀନାଂ ଦୀପ୍ତତେଜସାମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍
ରାମ ଦେଖିଲେ, ଦୀପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ରାମ, ଶୂରବୀର, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି।
ବହିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଷ୍କ୍ରାମତ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଔଦାର୍ଯେଣାଵଗଚ୍ଛାମି ନିଧାନଂ ତପସାମିମମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭଗବତ୍ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବାହାରୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉଦାରତା ଦେଖି, ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରିଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁରଗସ୍ତ୍ଯଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ଜଗ୍ରାହାପତତସ୍ତସ୍ଯ ପାଦୌ ଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ଏପରି କହି, ବଳଶାଳୀ ରାମ, ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ଥୌ ରାମଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ସୀତଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ତଦା ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଅଭିବାଦନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ବୈଦେହୀ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥମର୍ଚଯିତ୍ଵାଽଽସନୋଦକୈଃ। କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଆସ୍ଯତାମିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଆସନ ଓ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଦେଇ, ଶୁଭେଚ୍ଛା ପ୍ରଶ୍ନ କରି, 'ବସିବେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଂ ହୁତ୍ଵା ପ୍ରଦାଯାର୍ଘ୍ଯମତିଥୀନ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଚ। ଵାନପ୍ରସ୍ଥେନ ଧର୍ମେଣ ସ ତେଷାଂ ଭୋଜନଂ ଦଦୌ
ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବନବାସୀ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ପ୍ରଥମଂ ଚୋପଵିଶ୍ଯାଥ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଉଵାଚ ରାମମାସୀନଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଧର୍ମକୋଵିଦମ୍
ପ୍ରଥମେ ବସି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନି, ରାମଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହାତ ଜୋଡି ବସିଥିବା, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଂ ହୁତ୍ଵା ପ୍ରଦାଯାର୍ଘ୍ଯମତିଥିଂ ପ୍ରତିପୂଜଯେତ୍। ଅନ୍ଯଥା ଖଲୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତପସ୍ଵୀ ସମୁଦାଚରନ୍। ଦୁଃସାକ୍ଷୀଵ ପରେ ଲୋକେ ସ୍ଵାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯେତ୍
ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟଥା, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତପସ୍ବୀ ଯଦି ଏହିପରି କରିନାହିଁ, ପରଲୋକରେ ଭୁଲ ସାକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବ।
ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଧର୍ମଚାରୀ ମହାରଥଃ। ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରିଯାତିଥିଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାୟକ। ସେ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଆପଣ ଆଜି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଫଲୈର୍ମୂଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ରାଘଵମ୍। ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାକାମଂ ତତୋଽଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି, ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦେଇ, ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପୁନି କହିଲେ।
ଇଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମହଚ୍ଚାପଂ ହେମଵଜ୍ରଵିଭୂଷିତମ୍। ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ବଡ଼ ଧନୁ, ସୁନା ଓ ହୀରାରେ ଶୋଭିତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧନୁ, ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଅମୋଘଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶୋ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଃ ଶରୋତ୍ତମଃ। ଦତ୍ତୌ ମମ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ତୂଣୀ ଚାକ୍ଷଯ୍ଯସାଯକୌ
ଏହି ଅମୋଘ ଶର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଇଥିଲେ।
ସମ୍ପୂର୍ଣୌ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵ ପାଵକୈଃ। ମହାରାଜତକୋଶୋଽଯମସିର୍ହେମଵିଭୂଷିତଃ
ଏହି ତୁଣୀଗୁଡ଼ିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ରଜତ କୋଷ ଭିତରେ ଥିବା ତଳୱାର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ।
ଅନେନ ଧନୁଷା ରାମ ହତ୍ଵା ସଂଖ୍ଯେ ମହାସୁରାନ୍। ଆଜହାର ଶ୍ରିଯଂ ଦୀପ୍ତାଂ ପୁରା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦିଵୌକସାମ୍
ହେ ରାମ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଶୁରମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିମା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ତଦ୍ଧନୁସ୍ତୌ ଚ ତୂଣୀ ଚ ଶରଂ ଖଡ୍ଗଂ ଚ ମାନଦ। ଜଯାଯ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଵଜ୍ରଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଯଥା
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ତୁଣୀ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଜୟ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କର, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସମସ୍ତଂ ତଦ୍ଵରାଯୁଧମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵା ରାମାଯ ଭଗଵାନଗସ୍ତ୍ଯଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ, ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ରାମ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଅଭିଵାଦଯିତୁଂ ଯନ୍ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ସ୍ଥଃ ସହ ସୀତଯା
ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ଖୁସି ଅଛି, ତୁମ ପ୍ରତି ଶୁଭ ହେଉ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସୀତା ସହିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରିଛ, ଏଥିରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଅଧ୍ଵଶ୍ରମେଣ ଵାଂ ଖେଦୋ ବାଧତେ ପ୍ରଚୁରଶ୍ରମଃ। ଵ୍ଯକ୍ତମୁତ୍କଣ୍ଠତେ ଵାପି ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା
ସମ୍ଭବତଃ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତିରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଉଛ, ବା ବହୁତ କ୍ଷୟ ଅନୁଭବ କରୁଛ। କିମ୍ବା ମୈଥିଳୀ, ଜନକର ଝିଅ ସୀତା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଆତୁର ଅଛନ୍ତି।
ଏଷା ଚ ସୁକୁମାରୀ ଚ ଖେଦୈଶ୍ଚ ନ ଵିମାନିତା। ପ୍ରାଜ୍ଯଦୋଷଂ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଭର୍ତୃସ୍ନେହପ୍ରଚୋଦିତା
ଏହି ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୁମାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟରେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇନାହାନ୍ତି; ସେ ପତିପ୍ରେମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବହୁତ ଅପୟ ଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଯଥୈଷା ରମତେ ରାମ ଇହ ସୀତା ତଥା କୁରୁ। ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵତ୍ଯେଷା ଵନେ ତ୍ଵାମଭିଗଚ୍ଛତୀ
ଯେପରି ସୀତା ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ରାମ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ରୁହ। ସେ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତୁମ ପଛରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏଷା ହି ପ୍ରକୃତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାମାସୃଷ୍ଟେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ସମସ୍ଥମନୁରଜ୍ଯନ୍ତେ ଵିଷମସ୍ଥଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଚ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହା ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ; ସମସ୍ତ କୁଶଳ ଥିଲେ ସେମାନେ ଭଲପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶତହ୍ରଦାନାଂ ଲୋଲତ୍ଵଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣତାଂ ତଥା। ଗରୁଡାନିଲଯୋଃ ଶୈଘ୍ର୍ଯମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯୋଷିତଃ
ନାରୀମାନେ ବିଦ୍ୟୁତର ଚଞ୍ଚଳତା, ଶସ୍ତ୍ରର ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ଓ ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନର ତ୍ୱରିତତାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଇଯଂ ତୁ ଭଵତୋ ଭାର୍ଯା ଦୋଷୈରେତୈର୍ଵିଵର୍ଜିତା। ଶ୍ଲାଘ୍ଯା ଚ ଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯା ଚ ଯଥା ଦେଵୀଷ୍ଵରୁନ୍ଧତୀ
କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ଦୋଷମାନେରୁ ମୁକ୍ତ; ସେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧିର ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ଦେବୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ।
ଅଲଂକୃତୋଽଯଂ ଦେଶଶ୍ଚ ଯତ୍ର ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଵୈଦେହ୍ଯା ଚାନଯା ରାମ ଵତ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵମରିଂଦମ
ଏଠାରେ ତୁମେ ସୌମିତ୍ରି ଓ ଏହି ବୈଦେହୀ ସୀତା ସହିତ ବାସ କରିବେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ମୁନିନା ରାଘଵଃ ସଂଯତାଞ୍ଜଲିଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯମୃଷିଂ ଦୀପ୍ତମିଵାନଲମ୍
ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ହାତ ଯୋଡି ସମ୍ମାନରେ ଦୀପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଯସ୍ଯ ମେ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଗୁଣୈଃ ସଭ୍ରାତୃଭାର୍ଯସ୍ଯ ଗୁରୁର୍ନଃ ପରିତୁଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ମହାନ ଋଷି ଆମ ଭାଇର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ମୋର ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଆମ ପ୍ରତି ଗୁରୁ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
କିଂ ତୁ ଵ୍ଯାଦିଶ ମେ ଦେଶଂ ସୋଦକଂ ବହୁକାନନମ୍। ଯତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ଵସେଯଂ ନିରତଃ ସୁଖମ୍
କିନ୍ତୁ ଦୟାକରି ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଇଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ଓ ବହୁତ ଗଛ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି ଶାନ୍ତିରେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବି।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତୋଵାଚ ଵଚଃ ଶୁଭମ୍
ତାପରେ ମହାନ ଋଷି, ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ।