thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵାନୁଜଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯଶିଷ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ବଲୀ। ରାମଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭାର୍ଯଯା ସହ ସୀତଯା
ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ରାମ ସୀତା ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ତସ୍ଯାହଂ ଭ୍ରାତା ତ୍ଵଵରଜୋ ହିତଃ। ଅନୁକୂଲଶ୍ଚ ଭକ୍ତଶ୍ଚ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୋତ୍ରମାଗତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ସଦା ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହେଁ, ଭକ୍ତି ଭରିତ; ଏହି କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଥିବା।
ତେ ଵଯଂ ଵନମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ପିତୃଶାସନାତ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ ଭଗଵନ୍ତଂ ନିଵେଦ୍ଯତାମ୍
ଆମେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ଜଣାଇଦିଅ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ତପୋଧନଃ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଶରଣଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ନିଵେଦିତୁମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାପସୀ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ନମସ୍କାର କରି ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତପସା ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍। କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ରାମାଗମନମଞ୍ଜସା
ସେ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତପସ୍ଵୀ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ; ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵ ଶିଷ୍ଯୋଽଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ମତଃ। ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଵ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: 'ଏହେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଵାଶ୍ରମପଦଂ ସୀତଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା। ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭଵନ୍ତମାଯାତୌ ଶୁଶ୍ରୂଷାର୍ଥମରିଂଦମୌ
ସେମାନେ ସୀତା ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ଏହି ଭାଇମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଯଦତ୍ରାନନ୍ତରଂ ତତ୍ ତ୍ଵମାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି। ତତଃ ଶିଷ୍ଯାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଜାଣିଲେ ଯେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଵୈଦେହୀଂ ଚ ମହାଭାଗାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ରାମଶ୍ଚିରସ୍ଯାଦ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାଂ ସମୁପାଗତଃ
ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆଜି ବହୁତ ଦିନ ପରେ ରାମ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ମନସା କାଂକ୍ଷିତଂ ହ୍ଯସ୍ଯ ମଯାପ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି। ଗମ୍ଯତାଂ ସତ୍କୃତୋ ରାମଃ ସଭାର୍ଯଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା ଥିଲା; ଏବେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଭିତରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଚ୍ଛିଷ୍ଯସ୍ତଥେତି ନିଯତାଞ୍ଜଲିଃ। ତଦା ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ଶିଷ୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ଶିଷ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି'; ତାପରେ ତ୍ୱରା ହେଇ ବାହାରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୋଽସୌ ରାମୋ ମୁନିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେତୁ ପ୍ରଵିଶତୁ ସ୍ଵଯମ୍। ତତୋ ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମପଦଂ ଶିଷ୍ଯେଣ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
'କିଏ ଏହି ରାମ? ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁନ୍ତୁ, ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ'; ଏହା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସୀତାଂ ଚ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ତଂ ଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯମଗସ୍ତ୍ଯଵଚନଂ ବ୍ରୁଵନ୍
ଶିଷ୍ୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ଆଦର ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରାଵେଶଯଦ୍ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସତ୍କାରାର୍ହଂ ସୁସତ୍କୃତମ୍। ପ୍ରଵିଵେଶ ତତୋ ରାମଃ ସୀତଯା ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଯଥାଯଥିତ ଭାବେ ସେମାନେକୁ ଭିତରକୁ ନେଲେ; ତାପରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଶାନ୍ତହରିଣାକୀର୍ଣମାଶ୍ରମଂ ହ୍ଯଵଲୋକଯନ୍। ସ ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନମଗ୍ନେଃ ସ୍ଥାନଂ ତଥୈଵ ଚ
ଶାନ୍ତ ହରିଣରେ ଭରିଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ସୋମସ୍ଥାନଂ ଭଗସ୍ଥାନଂ ସ୍ଥାନଂ କୌବେରମେଵ ଚ
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ବିବସ୍ବତଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ, ସୋମ, ଭଗ ଓ କୁବେରଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଧାତୁର୍ଵିଧାତୁଃ ସ୍ଥାନଂ ଚ ଵାଯୋଃ ସ୍ଥାନଂ ତଥୈଵ ଚ। ସ୍ଥାନଂ ଚ ପାଶହସ୍ତସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ, ବାୟୁଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଦୂର୍ଦ୍ଧର ବରୁଣଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ, ଯିଏ ପାଶ ଧରିଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଥାନଂ ତଥୈଵ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଵସୂନାଂ ସ୍ଥାନମେଵ ଚ। ସ୍ଥାନଂ ଚ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଗରୁଡସ୍ଥାନମେଵ ଚ
ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ, ବସୁମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ, ନାଗରାଜଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଚ ସ୍ଥାନଂ ଧର୍ମସ୍ଥାନଂ ଚ ପଶ୍ଯତି। ତତଃ ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ମୁନିରପ୍ଯଭିନିଷ୍ପତତ୍
କାର୍ତିକେୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଧର୍ମଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ମୁନି ନିଜେ ବାହାରିଗଲେ।
ତଂ ଦଦର୍ଶାଗ୍ରତୋ ରାମୋ ମୁନୀନାଂ ଦୀପ୍ତତେଜସାମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍
ରାମ ଦେଖିଲେ, ଦୀପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ରାମ, ଶୂରବୀର, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି।
ବହିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଷ୍କ୍ରାମତ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଔଦାର୍ଯେଣାଵଗଚ୍ଛାମି ନିଧାନଂ ତପସାମିମମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭଗବତ୍ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବାହାରୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉଦାରତା ଦେଖି, ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରିଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁରଗସ୍ତ୍ଯଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ଜଗ୍ରାହାପତତସ୍ତସ୍ଯ ପାଦୌ ଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ଏପରି କହି, ବଳଶାଳୀ ରାମ, ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ତସ୍ଥୌ ରାମଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ସୀତଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ତଦା ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଅଭିବାଦନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ବୈଦେହୀ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥମର୍ଚଯିତ୍ଵାଽଽସନୋଦକୈଃ। କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଆସ୍ଯତାମିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଆସନ ଓ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଦେଇ, ଶୁଭେଚ୍ଛା ପ୍ରଶ୍ନ କରି, 'ବସିବେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଂ ହୁତ୍ଵା ପ୍ରଦାଯାର୍ଘ୍ଯମତିଥୀନ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଚ। ଵାନପ୍ରସ୍ଥେନ ଧର୍ମେଣ ସ ତେଷାଂ ଭୋଜନଂ ଦଦୌ
ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବନବାସୀ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ପ୍ରଥମଂ ଚୋପଵିଶ୍ଯାଥ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଉଵାଚ ରାମମାସୀନଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଧର୍ମକୋଵିଦମ୍
ପ୍ରଥମେ ବସି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନି, ରାମଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହାତ ଜୋଡି ବସିଥିବା, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଂ ହୁତ୍ଵା ପ୍ରଦାଯାର୍ଘ୍ଯମତିଥିଂ ପ୍ରତିପୂଜଯେତ୍। ଅନ୍ଯଥା ଖଲୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତପସ୍ଵୀ ସମୁଦାଚରନ୍। ଦୁଃସାକ୍ଷୀଵ ପରେ ଲୋକେ ସ୍ଵାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯେତ୍
ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟଥା, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତପସ୍ବୀ ଯଦି ଏହିପରି କରିନାହିଁ, ପରଲୋକରେ ଭୁଲ ସାକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବ।
ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଧର୍ମଚାରୀ ମହାରଥଃ। ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରିଯାତିଥିଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାୟକ। ସେ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଆପଣ ଆଜି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି।