ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଭିର୍ଲତାଭିରୁପଶୋଭିତାନ୍। ଦଦର୍ଶ ରାମଃ ଶତଶସ୍ତତ୍ର କାନ୍ତାରପାଦପାନ୍
ଏଠାରେ ରାମ ଶତ-ଶତ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଲତାରେ ସଜିଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ହସ୍ତିହସ୍ତୈର୍ଵିମୃଦିତାନ୍ ଵାନରୈରୁପଶୋଭିତାନ୍। ମତ୍ତୈଃ ଶକୁନିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଶତଶଃ ପ୍ରତିନାଦିତାନ୍
କିଛି ଗଛ ହାତୀର ସୁଣ୍ଡିରେ ଚେପି ଯାଇଛି, କିଛି ମକା ଦ୍ୱାରା ଚମକିଉଠିଛି, ଏବଂ ଶତ-ଶତ ଗଛ ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ସମୀପସ୍ଥଂ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଗତଂ ଵୀରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍
ତାପରେ ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଲକ୍ଷ୍ମିବୃଦ୍ଧିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସ୍ନିଗ୍ଧପତ୍ରା ଯଥା ଵୃକ୍ଷା ଯଥା କ୍ଷାନ୍ତା ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ। ଆଶ୍ରମୋ ନାତିଦୂରସ୍ଥୋ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ
ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ରରେ ଭରିଛି, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଏଉଁଠୁ ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ ଏକ ପବିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେ ସ୍ଵେନୈଵ କର୍ମଣା। ଆଶ୍ରମୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ପରିଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ରମାପହଃ
ଏହି ଆଶ୍ରମଟି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ଏହା କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ ।
ପ୍ରାଜ୍ଯଧୂମାକୁଲଵନଶ୍ଚୀରମାଲାପରିଷ୍କୃତଃ। ପ୍ରଶାନ୍ତମୃଗଯୂଥଶ୍ଚ ନାନାଶକୁନିନାଦିତଃ
ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଘନ ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇଛି, ଚିରବସ୍ତ୍ରର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶାନ୍ତ ହରିଣ ଦଳ ରହିଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛନ୍ତି ।
ନିଗୃହ୍ଯ ତରସା ମୃତ୍ଯୁଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଦକ୍ଷିଣା ଦିକ୍ କୃତା ଯେନ ଶରଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତିନି ଶକ୍ତିରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦମନ କରି, ନିଜ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳ କରିଛି ।
ତସ୍ଯେଦମାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଯସ୍ଯ ରାକ୍ଷସୈଃ। ଦିଗିଯଂ ଦକ୍ଷିଣା ତ୍ରାସାଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ନୋପଭୁଜ୍ଯତେ
ଏହି ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କର, ଯାହାର ପ୍ରଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି—ଦେଖିଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଯଦାପ୍ରଭୃତି ଚାକ୍ରାନ୍ତା ଦିଗିଯଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା। ତଦାପ୍ରଭୃତି ନିର୍ଵୈରାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତା ରଜନୀଚରାଃ
ଯେବେଠୁ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମୀ ଏହି ଦିଗକୁ ଅଧିକାର କଲେ, ସେବେଠୁ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶତ୍ରୁତା ହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ।
ନାମ୍ନା ଚେଯଂ ଭଗଵତୋ ଦକ୍ଷିଣା ଦିକ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା। ପ୍ରଥିତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୁର୍ଧର୍ଷା କ୍ରୂରକର୍ମଭିଃ
ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ପବିତ୍ର ନାମରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଜୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ମାର୍ଗଂ ନିରୋଦ୍ଧୁଂ ସତତଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯାଚଲୋତ୍ତମଃ। ସଂଦେଶଂ ପାଲଯଂସ୍ତସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଲୋ ନ ଵର୍ଧତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗକୁ ସଦା ଅଟକାଇବାକୁ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ ଆଉ ବଢ଼ିନାହିଁ ।
ଅଯଂ ଦୀର୍ଘାଯୁଷସ୍ତସ୍ଯ ଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତକର୍ମଣଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିନୀତମୃଗସେଵିତଃ
ଏହି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ତାଙ୍କର କର୍ମ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ହରିଣମାନେ ଏଠାରେ ସେବା କରନ୍ତି ।
ଏଷ ଲୋକାର୍ଚିତଃ ସାଧୁର୍ହିତେ ନିତ୍ଯଂ ରତଃ ସତାମ୍। ଅସ୍ମାନଧିଗତାନେଷ ଶ୍ରେଯସା ଯୋଜଯିଷ୍ଯତି
ଏହି ମୁନି ଲୋକମାନେ ପୂଜିତ, ସଦା ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଆମେ ଯେ ଆସିଛୁ, ସେ ଆମକୁ ଉତ୍ତମ ମାନେ ମିଳାଇଦେବେ ।
ଆରାଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯତ୍ରାହମଗସ୍ତ୍ଯଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍। ଶେଷଂ ଚ ଵନଵାସସ୍ଯ ସୌମ୍ଯ ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଙ୍ଗଲବାସ ଏଠାରେ କଟାଇବି ।
ଅତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ ନିଯତାହାରାଃ ସତତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଏଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ସବୁ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ସଦା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି ।
ନାତ୍ର ଜୀଵେନ୍ମୃଷାଵାଦୀ କ୍ରୂରୋ ଵା ଯଦି ଵା ଶଠଃ। ନୃଶଂସଃ ପାପଵୃତ୍ତୋ ଵା ମୁନିରେଷ ତଥାଵିଧଃ
ଏଠାରେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା, କ୍ରୂର, ଚତୁର, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା କେହି ରହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ମୁନି ଏପରି ।
ଅତ୍ର ଦେଵାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ପତଗୈଃ ସହ। ଵସନ୍ତି ନିଯତାହାରା ଧର୍ମମାରାଧଯିଷ୍ଣଵଃ
ଏଠାରେ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସବୁ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଧର୍ମ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥିବା ଅଛନ୍ତି ।
ଅତ୍ର ସିଦ୍ଧା ମହାତ୍ମାନୋ ଵିମାନୈଃ ସୂର୍ଯସଂନିଭୈଃ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହାନ୍ ନଵୈର୍ଦେହୈଃ ସ୍ଵର୍ଯାତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ
ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ସିଦ୍ଧମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥରେ, ନିଜ ପୁରୁଣା ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ନୂତନ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ।
ଯକ୍ଷତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଚ ରାଜ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଅତ୍ର ଦେଵାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂତୈରାରାଧିତାଃ ଶୁଭୈଃ
ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଭଲ ଭଲ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ହେବା, ଅମରତ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଆଗତାଃ ସ୍ମାଶ୍ରମପଦଂ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରଵିଶାଗ୍ରତଃ। ନିଵେଦଯେହ ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତମୃଷଯେ ସହ ସୀତଯା
ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠାରେ ଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ ମୁଁ ସୀତା ସହିତ ଆସିଛି ବୋଲି ଖବର ଦିଅ।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵାନୁଜଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯଶିଷ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତସ୍ଯ ସୁତୋ ବଲୀ। ରାମଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭାର୍ଯଯା ସହ ସୀତଯା
ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ରାମ ସୀତା ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ତସ୍ଯାହଂ ଭ୍ରାତା ତ୍ଵଵରଜୋ ହିତଃ। ଅନୁକୂଲଶ୍ଚ ଭକ୍ତଶ୍ଚ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୋତ୍ରମାଗତଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ସଦା ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହେଁ, ଭକ୍ତି ଭରିତ; ଏହି କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଥିବା।
ତେ ଵଯଂ ଵନମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ପିତୃଶାସନାତ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ ଭଗଵନ୍ତଂ ନିଵେଦ୍ଯତାମ୍
ଆମେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ଜଣାଇଦିଅ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ତପୋଧନଃ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଶରଣଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ନିଵେଦିତୁମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାପସୀ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ନମସ୍କାର କରି ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତପସା ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍। କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ ରାମାଗମନମଞ୍ଜସା
ସେ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତପସ୍ଵୀ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ; ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵ ଶିଷ୍ଯୋଽଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ମତଃ। ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଵ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: 'ଏହେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଵାଶ୍ରମପଦଂ ସୀତଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା। ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭଵନ୍ତମାଯାତୌ ଶୁଶ୍ରୂଷାର୍ଥମରିଂଦମୌ
ସେମାନେ ସୀତା ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ଏହି ଭାଇମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଯଦତ୍ରାନନ୍ତରଂ ତତ୍ ତ୍ଵମାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି। ତତଃ ଶିଷ୍ଯାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଜାଣିଲେ ଯେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।