ପଶ୍ଯନ୍ ଵନାନି ଚିତ୍ରାଣି ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚାଭ୍ରସଂନିଭାନ୍। ସରାଂସି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ପଥି ମାର୍ଗଵଶାନୁଗାନ୍
ପଥରେ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଯାହା ପଡ଼ିଥିଲା, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଜଙ୍ଗଲ, ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପାହାଡ଼, ଝିଅପୋଖରୀ ଓ ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନୋପଦିଷ୍ଟେନ ଗତ୍ଵା ତେନ ପଥା ସୁଖମ୍। ଇଦଂ ପରମସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦେଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରି, ସେମାନେ ସୁବିଧାରେ ଯାଇଥିଲେ। ଏବଂ ରାମ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏତଦେଵାଶ୍ରମପଦଂ ନୂନଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମୁନେର୍ଭ୍ରାତୁର୍ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ।
ଯଥା ହୀମେ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଜ୍ଞାତାଃ ପଥି ସହସ୍ରଶଃ। ସଂନତାଃ ଫଲଭାରେଣ ପୁଷ୍ପଭାରେଣ ଚ ଦ୍ରୁମାଃ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ, ଆମେ ପଥରେ ଦେଖୁଥିଲୁ, ହଜାର ହଜାର ଗଛ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁକିଯାଇଛି।
ପିପ୍ପଲୀନାଂ ଚ ପକ୍ଵାନାଂ ଵନାଦସ୍ମାଦୁପାଗତଃ। ଗନ୍ଧୋଽଯଂ ପଵନୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତଃ ସହସା କଟୁକୋଦଯଃ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରୁ ପକ୍କା ପିପ୍ପଳୀର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗନ୍ଧ ପବନରେ ହଠାତ୍ ଆସିଛି।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତାଃ କାଷ୍ଠସଂଚଯାଃ। ଲୂନାଶ୍ଚ ପରିଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦର୍ଭା ଵୈଦୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ
ଏଠାଠି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଜମା ଲକଡ଼ି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଦର୍ଭା ଘାସ କଟି ରଖାଯାଇଛି।
ଏତଚ୍ଚ ଵନମଧ୍ଯସ୍ଥଂ କୃଷ୍ଣାଭ୍ରଶିଖରୋପମମ୍। ପାଵକସ୍ଯାଶ୍ରମସ୍ଥସ୍ଯ ଧୂମାଗ୍ରଂ ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଏଠାଠି ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟରେ, କଳା ମେଘର ଶିଖର ଭଳି, ଅଗ୍ନି ଆଶ୍ରମର ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ କୃତସ୍ନାନା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କୁସୁମୈଃ ସ୍ଵଯମର୍ଜିତୈଃ
ନିର୍ଜନ ତୀରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ସ୍ୱୟଂ ତଳା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ତତଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଵଚନଂ ଯଥା ସୌମ୍ଯ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମୋ ଭ୍ରାତୁର୍ନୂନମେଷ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି, ସୁମଧୁର, ମୁଁ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ।
ନିଗୃହ୍ଯ ତରସା ମୃତ୍ଯୁଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତେଯଂ ଦିକ୍ଶରଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା
ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଶକ୍ତି ଦେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦମନ କରି, ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।
ଇହୈକଦା କିଲ କ୍ରୂରୋ ଵାତାପିରପି ଚେଲ୍ଵଲଃ। ଭ୍ରାତରୌ ସହିତାଵାସ୍ତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଘ୍ନୌ ମହାସୁରୌ
ଏଠାଠି ଏକ ସମୟରେ, କ୍ରୂର ବାତାପି ଓ ଇଲ୍ବଳ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ଭାଇ ଭାଇ ଭଳି ଏଠାଠି ରହୁଥିଲେ।
ଧାରଯନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ରୂପମିଲ୍ଵଲଃ ସଂସ୍କୃତଂ ଵଦନ୍। ଆମନ୍ତ୍ରଯତି ଵିପ୍ରାନ୍ ସ ଶ୍ରାଦ୍ଧମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ନିର୍ଘୃଣଃ
ଇଲ୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରି, ଚତୁର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଉପଲକ୍ଷେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଡାକୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ଚଳାକି କରୁଥିଲେ।
ଭ୍ରାତରଂ ସଂସ୍କୃତଂ କୃତ୍ଵା ତତସ୍ତଂ ମେଷରୂପିଣମ୍। ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଭୋଜଯାମାସ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ସେ ନିଜ ଭାଇଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ତା’କୁ ମେଷ ଆକାର ଦେଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ।
ତତୋ ଭୁକ୍ତଵତାଂ ତେଷାଂ ଵିପ୍ରାଣାମିଲ୍ଵଲୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵାତାପେ ନିଷ୍କ୍ରମସ୍ଵେତି ସ୍ଵରେଣ ମହତା ଵଦନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇ ହେଲାପରେ, ଇଲ୍ବଳା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, 'ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ।'
ତତୋ ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାତାପିର୍ମେଷଵନ୍ନଦନ୍। ଭିତ୍ତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଶରୀରାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିନିଷ୍ପତତ୍
ଭାଇଙ୍କର ଡାକ୍ ଶୁଣି, ବାତାପି ମେଷର ଭଳି ଚିଆଁ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦେହକୁ ଫାଟି ଫାଟି ବାହାରିଗଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ତୈରେଵଂ କାମରୂପିଭିଃ। ଵିନାଶିତାନି ସଂହତ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ ପିଶିତାଶନୈଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଅନେକ ଆକାର ଧରିପାରିଥିବା ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସେମାନେ, ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକାଠି ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ତଦା ଦେଵୈଃ ପ୍ରାର୍ଥିତେନ ମହର୍ଷିଣା। ଅନୁଭୂଯ କିଲ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭକ୍ଷିତଃ ସ ମହାସୁରଃ
ତାପରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ, ମହାର୍ଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅନୁଭବ କରି, ସେ ମହାଅସୁରକୁ ଖାଇ ଦେଲେ।
ତତଃ ସମ୍ପନ୍ନମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ହସ୍ତେଽଵନେଜନମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ନିଷ୍କ୍ରମସ୍ଵେତି ଚେଲ୍ଵଲଃ ସମଭାଷତ
ପରେ, 'କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ' ବୋଲି କହି, ହାତ ଧୁଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ, ଇଲ୍ବଳା ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବାହାରକୁ ଆସ।'
ସ ତଦା ଭାଷମାଣଂ ତୁ ଭ୍ରାତରଂ ଵିପ୍ରଘାତିନମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରହସନ୍ ଧୀମାନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେତେବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ ଡାକୁଥିବାବେଳେ, ଚତୁର ଏବଂ ପ୍ରଶସ୍ତ ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି କହିଲେ।
କୁତୋ ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ତିର୍ମଯା ଜୀର୍ଣସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଭ୍ରାତୁସ୍ତୁ ମେଷରୂପସ୍ଯ ଗତସ୍ଯ ଯମସାଦନମ୍
'ମେଷ ଆକାର ଧରିଥିବା ତୁମ ରାକ୍ଷସ ଭାଇ, ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲା, ମୁଁ ଖାଇ ଦେଇଛି; ଏଉଁ କିପରି ବାହାରିପାରିବ?'
ଅଥ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୁର୍ନିଧନସଂଶ୍ରିତମ୍। ପ୍ରଧର୍ଷଯିତୁମାରେଭେ ମୁନିଂ କ୍ରୋଧାନ୍ନିଶାଚରଃ
ଏହି ଭାଇଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚକ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ନିଶାଚର ମୁନିଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
ସୋଽଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରଂ ତଂ ମୁନିନା ଦୀପ୍ତତେଜସା। ଚକ୍ଷୁଷାନଲକଲ୍ପେନ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ନିଧନଂ ଗତଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା, କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କର ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନି ଭଳି ତେଜରେ ଜଳି ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମୋ ଭ୍ରାତୁସ୍ତଟାକଵନଶୋଭିତଃ। ଵିପ୍ରାନୁକମ୍ପଯା ଯେନ କର୍ମେଦଂ ଦୁଷ୍କରଂ କୃତମ୍
ଏହି ହେଉଛି ସେ ଭାଇଙ୍କର ଆଶ୍ରମ, ଝିଲି ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖି ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା।
ଏଵଂ କଥଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ରାମସ୍ଯାସ୍ତଂ ଗତଃ ସୂର୍ଯଃ ସଂଧ୍ଯାକାଲୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଏହି କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବାବେଳେ, ସୌମିତ୍ରି ସହିତ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଗଲା।
ଉପାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯଥାଵିଧି। ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମପଦଂ ତମୃଷିଂ ଚାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ଭାଇ ସହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରି, ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ।
ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତିଗୃହୀତସ୍ତୁ ମୁନିନା ତେନ ରାଘଵଃ। ନ୍ଯଵସତ୍ ତାଂ ନିଶାମେକାଂ ପ୍ରାଶ୍ଯ ମୂଲଫଲାନି ଚ
ମୁନିଙ୍କର ଠିକ୍ ଭାବରେ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇ, ରାଘବ ଏହି ରାତି ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ।
ତସ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମୁଦିତେ ରଵିମଣ୍ଡଲେ। ଭ୍ରାତରଂ ତମଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଆମନ୍ତ୍ରଯତ ରାଘଵଃ
ସେ ରାତି ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ରାଘବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଅଭିଵାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଗଵନ୍ ସୁଖମସ୍ମ୍ଯୁଷିତୋ ନିଶାମ୍। ଆମନ୍ତ୍ରଯେ ତ୍ଵାଂ ଗଚ୍ଛାମି ଗୁରୁଂ ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଗ୍ରଜମ୍
'ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଉଛି। ମୁଁ ଏଠାରେ ରାତି ଶାନ୍ତିରେ କାଟିଛି। ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି; ଆପଣଙ୍କ ଦୀଘଳ ଭାଇ, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି।'
ଗମ୍ଯତାମିତି ତେନୋକ୍ତୋ ଜଗାମ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟେନ ମାର୍ଗେଣ ଵନଂ ତଚ୍ଚାଵଲୋକଯନ୍
ସେ 'ଯିବା' ବୋଲି କହିବାପରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖିଦେଖି ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ନୀଵାରାନ୍ ପନସାନ୍ ସାଲାନ୍ ଵଞ୍ଜୁଲାଂସ୍ତିନିଶାଂସ୍ତଥା। ଚିରିବିଲ୍ଵାନ୍ ମଧୂକାଂଶ୍ଚ ବିଲ୍ଵାନଥ ଚ ତିନ୍ଦୁକାନ୍
ସେ ନୀବାର, ପନସ, ସାଳ, ବଞ୍ଜୁଳ, ତିନିଶ, ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୂକ, ବିଲ୍ବ ଓ ତିନ୍ଦୁକ ଗଛ ଦେଖିଲେ।