ସ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ସମାନୀଯ ଵାନରାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ । ଦିଶଃ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ଦିଦୃକ୍ଷୁର୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥୧-୧-
ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଶାକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ ସଂପାତେର୍ହନୁମାନ୍ ବଲୀ । ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଲଵଣାର୍ଣଵମ୍ ॥୧-୧-
ତାପରେ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଲବଣ ସାଗରକୁ ଲାଘି ଯାଇଲେ।
ତତ୍ର ଲଙ୍କାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ସୀତାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀମ୍ ଅଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍ ॥୧-୧-
ସେଠାରେ ରାବଣଙ୍କ ଶାସନ ଥିବା ଲଙ୍କା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ହନୁମାନ୍ ଅଶୋକବନରେ ବସିଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵାଭିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଵିନିଵେଦ୍ଯ ଚ । ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ମର୍ଦଯାମାସ ତୋରଣମ୍ ॥୧-୧-
ସେ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ବାଦ ଦେଲା, ଭଲ ଖବର ଶୁଣାଇଲା, ଭୟ ହଟାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଲା, ତାପରେ ତୋରଣ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା।
ପଞ୍ଚ ସେନାଗ୍ରଗାନ୍ ହତ୍ଵା ସପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରିସୁତାନପି । ଶୂରମକ୍ଷଂ ଚ ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଗ୍ରହଣଂ ସମୁପାଗମତ୍ ॥୧-୧-
ପାଞ୍ଚ ନାୟକ ଓ ସାତ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ଶୂର ଅକ୍ଷକୁ ଚାପି ଦେଇ, ଶେଷରେ ହନୁମାନ୍ ଧରା ପଡିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେଣୋନ୍ମୁକ୍ତମାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୈତାମହାଦ୍ ଵରାତ୍ । ମର୍ଷଯନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଵୀରୋ ଯନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତାନ୍ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ॥୧-୧-
ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଦୟାରେ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଜାଣି, ଶୂର ହନୁମାନ୍ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେମିତି ଆଖିରେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କଲେ, ସେ ସହିଲେ।
ତତୋ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମ୍ ଋତେ ସୀତାଞ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍ । ରାମାଯ ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାତୁଂ ପୁନରାଯାନ୍ମହାକପିଃ ॥୧-୧-
ତାପରେ ମହାକପି ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଜଳାଇଲେ, ମାଇଥିଲୀ ସୀତା ଛଡି, ରାମଙ୍କୁ ଭଲ ଖବର ଦେବାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ କୃତ୍ଵା ରାମଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ନ୍ଯଵେଦଯଦମେଯାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟା ସୀତେତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥୧-୧-
ସେ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପରିକ୍ରମା କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ସୂଚନା ଦେଲେ — 'ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି'।
ତତଃ ସୁଗ୍ରୀଵସହିତୋ ଗତ୍ଵା ତୀରଂ ମହୋଦଧେଃ । ସମୁଦ୍ରଂ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଶରୈରାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭୈଃ ॥୧-୧-
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମହାସମୁଦ୍ର ତୀରକୁ ଯାଇ, ରାମ ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିଶ୍ୱଳିତ କଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ଚାତ୍ମାନଂ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ । ସମୁଦ୍ରଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ନଲଂ ସେତୁମକାରଯତ୍ ॥୧-୧-
ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଳିକ, ନିଜେ ଦେଖା ଦେଲେ; ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ନଳ ସେତୁ ତିଆରି କଲେ।
ତେନ ଗତ୍ଵା ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ହତ୍ଵା ରାଵଣମାହଵେ । ରାମଃ ସୀତାମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ପରାଂ ଵ୍ରୀଡାମୁପାଗମତ୍ ॥୧-୧-
ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ରାମ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ପଡିଗଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ପରୁଷଂ ଜନସଂସଦି । ଅମୃଷ୍ଯମାଣା ସା ସୀତା ଵିଵେଶ ଜ୍ଵଲନଂ ସତୀ ॥୧-୧-
ତାପରେ ରାମ ସମ୍ମିଳିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ; ସୀତା ସହିପାରିଲେନି, ଶତୀ ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋଽଗ୍ନିଵଚନାତ୍ ସୀତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଗତକଲ୍ମଷାମ୍ । କର୍ମଣା ତେନ ମହତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ॥୧-୧-
ଅଗ୍ନିର ସାକ୍ଷୀରେ ସୀତା ନିର୍ମଳ ଅଟୁଟ ଜାଣି, ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୃପ୍ତି ହେଲେ।
ସଦେଵର୍ଷିଗଣଂ ତୁଷ୍ଟଂ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ୧-୧-
ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ ମହାତ୍ମା ରାଘବରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଭ୍ଯଷିଚ୍ଯ ଚ ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଭୀଷଣମ୍ । କୃତକୃତ୍ଯସ୍ତଦା ରାମୋ ଵିଜ୍ଵରଃ ପ୍ରମୁମୋଦ ହ ॥୧-୧-
ଲଙ୍କାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାଜା କରି, ରାମ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ଦୁଃଖ ହିନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଦେଵତାଭ୍ଯୋ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ଵାନରାନ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକେଣ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ॥୧-୧-
ଦେବମାନଙ୍କଠୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ବାନରମାନେକୁ ଜୀବନ ଦେଇ, ରାମ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଇଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ । ଭରତସ୍ଯାନ୍ତିକେ ରାମୋ ହନୂମନ୍ତଂ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ॥୧-୧-
ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରାମ, ହନୁମାନ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ପୁନରାଖ୍ଯାଯିକାଂ ଜଲ୍ପନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵସହିତସ୍ତଦା । ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ ସମାରୁହ୍ଯ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମଂ ଯଯୌ ତଦା ॥୧-୧-
ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଆଉ ଏକଥା କହି, ରାମ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢି, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ।
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେ ଜଟାଂ ହିତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽନଘଃ । ରାମଃ ସୀତାମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ପୁନରଵାପ୍ତଵାନ୍ ॥୧-୧-
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଜଟା ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ନିର୍ମଳ ରାମ, ସୀତାକୁ ଫେରାଇ, ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମୁଦିତୋ ଲୋକସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପୁଷ୍ଟଃ ସୁଧାର୍ମିକଃ । ନିରାମଯୋ ହ୍ଯରୋଗଶ୍ଚ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଭଯଵର୍ଜିତଃ ॥୧-୧-
ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସିରେ ଥିଲେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସମୃଦ୍ଧ, ଧର୍ମିକ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ହିନ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଭୟ ନଥିଲା।
ନ ପୁତ୍ରମରଣଂ କେଚିତ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁରୁଷାଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ନାର୍ଯଶ୍ଚାଵିଧଵା ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପତିଵ୍ରତାଃ ॥୧-୧-
କେହିଓ କେବେ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଜଣେ ଜଣେ ଜନନୀ ସବୁ ସମୟ ପତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାଭାବରେ ଭକ୍ତି କରିବେ, କେବେ ବିଧବା ହେବେ ନାହିଁ।
ନ ଚାଗ୍ନିଜଂ ଭଯଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନାପ୍ସୁ ମଜ୍ଜନ୍ତି ଜନ୍ତଵଃ । ନ ଵାତଜଂ ଭଯଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ନାପି ଜ୍ଵରକୃତଂ ତଥା ॥୧-୧-
ଅଗ୍ନିରୁ କୌଣସି ଭୟ ରହିବେ ନାହିଁ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳରେ ଡୁବିବେ ନାହିଁ, ବାୟୁରୁ କୌଣସି ଭୟ ରହିବେ ନାହିଁ, ଜ୍ୱର ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭୟ ରହିବେ ନାହିଁ।
ନ ଚାପି କ୍ଷୁଦ୍ଭଯଂ ତତ୍ର ନ ତସ୍କରଭଯଂ ତଥା । ନଗରାଣି ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଧନଧାନ୍ଯଯୁତାନି ଚ ॥୧-୧-
ସେଠାରେ ଭୋକର ଭୟ ରହିବେ ନାହିଁ, ଚୋରମାନେ ଭୟ ଦେବେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ରହିବ।
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଥା କୃତଯୁଗେ ତଥା । ଅଶ୍ଵମେଧଶତୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ବହୁସୁଵର୍ଣକୈଃ ॥୧-୧-
ସମସ୍ତେ ସବୁ ସମୟ ଆନନ୍ଦିତ ରହିବେ, କୃତୟୁଗର ପରି; ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଏବଂ ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିଛନ୍ତି।
ଗଵାଂ କୋଟ୍ଯଯୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଅସଂଖ୍ଯେଯଂ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ମହାଯଶାଃ ॥୧-୧-
ଯଥାବିଧି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଙ୍କୁ କୋଟି କୋଟି ଗାଁ ଦାନ କରି, ଅଗଣିତ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଇ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଇଛନ୍ତି।
ରାଜଵଂଶାନ୍ ଶତଗୁଣାନ୍ ସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ । ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଂ ଚ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ଧର୍ମେ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯତି ॥୧-୧-
ରାଘବ ରାଜବଂଶକୁ ଶତଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ, ଏବଂ ଚାରି ଜାତିକୁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିବେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ରାମୋ ରାଜ୍ଯମୁପାସିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି ॥୧-୧-
ଦଶ ହଜାର ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇବେ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ପାପଘ୍ନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦୈଶ୍ଚ ସମ୍ମିତମ୍ । ଯଃ ପଠେଦ୍ ରାମଚରିତଂ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥୧-୧-
ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶକ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଗଳ୍ପ, ଯାହା ବେଦରେ ସ୍ୱୀକୃତ; ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କର ଚରିତ ପଢିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
ଏତଦାଖ୍ଯାନମାଯୁଷ୍ଯଂ ପଠନ୍ ରାମାଯଣଂ ନରଃ । ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରଃ ସଗଣଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ ॥୧-୧-
ଏହି ଆୟୁଷ୍ୟ ରାମାୟଣ ଗଳ୍ପ ପଢିଥିବା ଲୋକ, ପୁଅ, ପଉତି, ଏବଂ ସହଚରମାନେ ସହିତ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ପଠନ୍ ଦ୍ଵିଜୋ ଵାଗୃଷଭତ୍ଵମୀଯାତ୍ । ତ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭୂମିପତିତ୍ଵମୀଯାତ୍ ॥ ଵଣିକ୍ ଜନଃ ପଣ୍ଯଫଲତ୍ଵମୀଯାତ୍ । ଜନଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରୋଽପି ମହତ୍ତ୍ଵମୀଯାତ୍ ॥୧-୧-
ଏହି ଗଳ୍ପ ପଢିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ହେବେ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୂମିର ଅଧିପତି ହେବେ; ବଣିକ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଭ ପାଇବେ; ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମହାନ ହେବେ।