କ୍ଵଚିଚ୍ଚ ଚତୁରୋ ମାସାନ୍ ପଞ୍ଚ ଷଟ୍ ଚ ପରାନ୍ କ୍ଵଚିତ୍। ଅପରତ୍ରାଧିକାନ୍ ମାସାନଧ୍ଯର୍ଧମଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ସେ ଚାରି ମାସ, କେଉଁଠି ପାଞ୍ଚ ମାସ, କେଉଁଠି ଛଅ ମାସ ରହିଥିଲେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶ୍ରମରେ ଅଧିକ ମାସ, କେବେ କେବେ ଅଧା ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଥିଲେ।
ତ୍ରୀନ୍ ମାସାନଷ୍ଟମାସାଂଶ୍ଚ ରାଘଵୋ ନ୍ଯଵସତ୍ ସୁଖମ୍। ତତ୍ର ସଂଵସତସ୍ତସ୍ଯ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେଷୁ ଵୈ
ରାଘବ ସେଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ମାସ ଓ ଏଠାରେ ଅଠ ମାସ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ରମତଶ୍ଚାନୁକୂଲ୍ଯେନ ଯଯୁଃ ସଂଵତ୍ସରା ଦଶ। ପରିସୃତ୍ଯ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ରାଘଵଃ ସହ ସୀତଯା
ସେଠାରେ ଏକତାରେ ବସିବା ସମୟରେ ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଆଶ୍ରମଗୁଡିକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ପୁନରେଵାଜଗାମ ହ। ସ ତମାଶ୍ରମମାଗମ୍ଯ ମୁନିଭିଃ ପରିପୂଜିତଃ
ସେ ପୁନି ଏକଥର ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତ୍ରାପି ନ୍ଯଵସଦ୍ ରାମଃ କିଂଚିତ୍ କାଲମରିଂଦମଃ। ଅଥାଶ୍ରମସ୍ଥୋ ଵିନଯାତ୍ କଦାଚିତ୍ ତଂ ମହାମୁନିମ୍
ସେଠାରେ ରାମ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, କିଛି ସମୟ ରହିଲେ; ଆଶ୍ରମରେ ବସିବା ସମୟରେ, ସେ ବିନୟରେ ଏକଥର ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।
ଉପାସୀନଃ ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅସ୍ମିନ୍ନରଣ୍ଯେ ଭଗଵନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଉପବିଶି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରହୁଛନ୍ତି।'
ଵସତୀତି ମଯା ନିତ୍ଯଂ କଥାଃ କଥଯତାଂ ଶ୍ରୁତମ୍। ନ ତୁ ଜାନାମି ତଂ ଦେଶଂ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ମହତ୍ତଯା
'ମୁଁ ସମ୍ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଏତେ ବଡ଼ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି ଜାଣିନି।'
କୁତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ ରମ୍ଯଂ ମହର୍ଷେସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଭଗଵତଃ ସାନୁଜଃ ସହ ସୀତଯା
'ସେ ଧୀର ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି? ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଅଗସ୍ତ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛେଯମଭିଵାଦଯିତୁଂ ମୁନିମ୍। ମନୋରଥୋ ମହାନେଷ ହୃଦି ସମ୍ପରିଵର୍ତତେ
'ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏହି ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ମୋ ହୃଦୟରେ ଘୁରୁଛି।'
ଯଦହଂ ତଂ ମୁନିଵରଂ ଶୁଶ୍ରୂଷେଯମପି ସ୍ଵଯମ୍। ଇତି ରାମସ୍ଯ ସ ମୁନିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମନୋ ଵଚଃ
'ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ମୁନିବରଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—' ଏପରି ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରୀତୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍। ଅହମପ୍ଯେତଦେଵ ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ତୁକାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।'
ଅଗସ୍ତ୍ଯମଭିଗଚ୍ଛେତି ସୀତଯା ସହ ରାଘଵ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵିଦାନୀମର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଯମେଵ ବ୍ରଵୀଷି ମାମ୍
'ରାଘବ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏହି କଥା ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।'
ଅଯମାଖ୍ଯାମି ତେ ରାମ ଯତ୍ରାଗସ୍ତ୍ଯୋ ମହାମୁନିଃ। ଯୋଜନାନ୍ଯାଶ୍ରମାତ୍ ତାତ ଯାହି ଚତ୍ଵାରି ଵୈ ତତଃ। ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାନ୍ ଶ୍ରୀମାନଗସ୍ତ୍ଯଭ୍ରାତୁରାଶ୍ରମଃ
'ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ଚାରି ଯୋଜନା ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯାଉ; ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।
ସ୍ଥଲୀପ୍ରାଯଵନୋଦ୍ଦେଶେ ପିପ୍ପଲୀଵନଶୋଭିତେ। ବହୁପୁଷ୍ପଫଲେ ରମ୍ଯେ ନାନାଵିହଗନାଦିତେ
'ଏହି ଆଶ୍ରମ ଏକ ଖୋଲା ଜମି ଅଞ୍ଚଳରେ, ପିପ୍ପଳ ଗଛର ବନରେ, ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ମଧୁର ହୋଇଥିବା।'
ପଦ୍ମିନ୍ଯୋ ଵିଵିଧାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାଶଯାଃ। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତାଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମନ୍ଦାକିନୀ ପୋଖରୀ ରହିଛି, ଯାହାର ପାଣି ପ୍ରସ୍ନନ୍ନ ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହଂସ, କାରଣ୍ଡବ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କରିଛନ୍ତି।
ତତ୍ରୈକାଂ ରଜନୀଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଯ ପ୍ରଭାତେ ରାମ ଗମ୍ଯତାମ୍। ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ଵନଖଣ୍ଡସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ସେଠାରେ ଏକ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ପ୍ରଭାତକାଳେ ରାମ, ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଜାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କର, ଜଙ୍ଗଲର ଧାରକୁ ଅନୁସରି।
ତତ୍ରାଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଗତ୍ଵା ଯୋଜନମନ୍ତରମ୍। ରମଣୀଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ବହୁପାଦପଶୋଭିତେ
ସେଠାରେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂର ଯାଇ, ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା, ଯାହା ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଏକ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି।
ରଂସ୍ଯତେ ତତ୍ର ଵୈଦେହୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ସହ। ସ ହି ରମ୍ଯୋ ଵନୋଦ୍ଦେଶୋ ବହୁପାଦପସଂଯୁତଃ
ସେଠାରେ ଭୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ସହିତ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦ କରିବେ, କାରଣ ସେଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ରହିଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ଯଦି ବୁଦ୍ଧିଃ କୃତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଗସ୍ତ୍ଯଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍। ଅଦ୍ଯୈଵ ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ରୋଚଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ଯଦି ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛ, ମହାବୁଦ୍ଧି, ତେବେ ଆଜି ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କର।
ଇତି ରାମୋ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହ ଭ୍ରାତ୍ରାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ପ୍ରତସ୍ଥେଽଗସ୍ତ୍ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସାନୁଗଃ ସହ ସୀତଯା
ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ସୀତା ଓ ଅନ୍ୟ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ ଵନାନି ଚିତ୍ରାଣି ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚାଭ୍ରସଂନିଭାନ୍। ସରାଂସି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ପଥି ମାର୍ଗଵଶାନୁଗାନ୍
ପଥରେ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଯାହା ପଡ଼ିଥିଲା, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଜଙ୍ଗଲ, ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପାହାଡ଼, ଝିଅପୋଖରୀ ଓ ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନୋପଦିଷ୍ଟେନ ଗତ୍ଵା ତେନ ପଥା ସୁଖମ୍। ଇଦଂ ପରମସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦେଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରି, ସେମାନେ ସୁବିଧାରେ ଯାଇଥିଲେ। ଏବଂ ରାମ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏତଦେଵାଶ୍ରମପଦଂ ନୂନଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମୁନେର୍ଭ୍ରାତୁର୍ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ।
ଯଥା ହୀମେ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଜ୍ଞାତାଃ ପଥି ସହସ୍ରଶଃ। ସଂନତାଃ ଫଲଭାରେଣ ପୁଷ୍ପଭାରେଣ ଚ ଦ୍ରୁମାଃ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ, ଆମେ ପଥରେ ଦେଖୁଥିଲୁ, ହଜାର ହଜାର ଗଛ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁକିଯାଇଛି।
ପିପ୍ପଲୀନାଂ ଚ ପକ୍ଵାନାଂ ଵନାଦସ୍ମାଦୁପାଗତଃ। ଗନ୍ଧୋଽଯଂ ପଵନୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତଃ ସହସା କଟୁକୋଦଯଃ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରୁ ପକ୍କା ପିପ୍ପଳୀର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗନ୍ଧ ପବନରେ ହଠାତ୍ ଆସିଛି।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତାଃ କାଷ୍ଠସଂଚଯାଃ। ଲୂନାଶ୍ଚ ପରିଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦର୍ଭା ଵୈଦୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ
ଏଠାଠି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଜମା ଲକଡ଼ି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଦର୍ଭା ଘାସ କଟି ରଖାଯାଇଛି।
ଏତଚ୍ଚ ଵନମଧ୍ଯସ୍ଥଂ କୃଷ୍ଣାଭ୍ରଶିଖରୋପମମ୍। ପାଵକସ୍ଯାଶ୍ରମସ୍ଥସ୍ଯ ଧୂମାଗ୍ରଂ ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଏଠାଠି ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟରେ, କଳା ମେଘର ଶିଖର ଭଳି, ଅଗ୍ନି ଆଶ୍ରମର ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ କୃତସ୍ନାନା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କୁସୁମୈଃ ସ୍ଵଯମର୍ଜିତୈଃ
ନିର୍ଜନ ତୀରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ସ୍ୱୟଂ ତଳା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ତତଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଵଚନଂ ଯଥା ସୌମ୍ଯ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମୋ ଭ୍ରାତୁର୍ନୂନମେଷ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି, ସୁମଧୁର, ମୁଁ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମ।
ନିଗୃହ୍ଯ ତରସା ମୃତ୍ଯୁଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତେଯଂ ଦିକ୍ଶରଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା
ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଶକ୍ତି ଦେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦମନ କରି, ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।