ଯୂଥବଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ପୃଷତାନ୍ ମଦୋନ୍ମତ୍ତାନ୍ ଵିଷାଣିନଃ। ମହିଷାଂଶ୍ଚ ଵରାହାଂଶ୍ଚ ଗଜାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଵୈରିଣଃ
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଦଳେ ଦଳେ ଚଳିଥିବା ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ଶିଙ୍ଗଧାରୀ ହରିଣ, ମହିଷ, ବନ ଶୁଆ, ଏବଂ ଗଛକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବିଥିବା ହାତୀ।
ତେ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ଲମ୍ବମାନେ ଦିଵାକରେ। ଦଦୃଶୁଃ ସହିତା ରମ୍ଯଂ ତଟାକଂ ଯୋଜନାଯୁତମ୍
ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଝିଲି ଦେଖିଲେ ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ପଦ୍ମପୁଷ୍କରସମ୍ବାଧଂ ଗଜଯୂଥୈରଲଂକୃତମ୍। ସାରସୈର୍ହଂସକାଦମ୍ବୈଃ ସଂକୁଲଂ ଜଲଜାତିଭିଃ
ଏହି ଝିଲି ପଦ୍ମ ଓ ପୁଷ୍କର ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ହାତୀ ଦଳରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ସାରସ, ହଂସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅନେକ ଜଳଜ ପ୍ରଜାତି ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲେ ରମ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ ସରସି ଶୁଶ୍ରୁଵେ। ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୋ ନ ତୁ କଶ୍ଚନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସୁନ୍ଦର ଏହି ଝିଲିର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ତତଃ କୌତୂହଲାଦ୍ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ମୁନିଂ ଧର୍ମଭୃତଂ ନାମ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥୀ, ଧର୍ମଭୃତ୍ ନାମକ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ନୋ ମହାମୁନେ। କୌତୂହଲଂ ମହଜ୍ଜାତଂ କିମିଦଂ ସାଧୁ କଥ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆମେ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇପାରିଛୁ; ମହାମୁନି, ଦୟାକରି ଏହା କ'ଣ ତାହା କହନ୍ତୁ।
ତେନୈଵମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘଵେଣ ମୁନିସ୍ତଦା। ପ୍ରଭାଵଂ ସରସଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ ହେବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ତୁରନ୍ତ ଝିଲିର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ହି ତେପେ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମାଣ୍ଡକର୍ଣିର୍ମହାମୁନିଃ। ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଜଲାଶଯେ
ମାଣ୍ଡକର୍ଣି ନାମକ ମହାମୁନି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଜଳରେ ବସି, କେବଳ ପବନ ଖାଇ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ। ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵଚନଂ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରସମାଗତାଃ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଏକଠା ହୋଇ, ଆପସରେ କଥା କହିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ କସ୍ଯଚିତ୍ ସ୍ଥାନମେଷ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ମୁନିଃ। ଇତି ସଂଵିଗ୍ନମନସଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ଦିଵୌକସଃ
ଏହି ମୁନି ଆମ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପାରିଥିଲେ।
ତତଃ କର୍ତୁଂ ତପୋଵିଘ୍ନଂ ସର୍ଵଦେଵୈର୍ନିଯୋଜିତାଃ। ପ୍ରଧାନାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଲିତଵର୍ଚସଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାଞ୍ଚଟି ମୁଖ୍ୟ ଅପ୍ସରା, ଯେଉଁମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଅପ୍ସରୋଭିସ୍ତତସ୍ତାଭିର୍ମୁନିର୍ଦୃଷ୍ଟପରାଵରଃ। ନୀତୋ ମଦନଵଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
ସେହି ଅପ୍ସରାମାନେ, ଯେଉଁ ମୁନି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ମଦନର ବଶରେ ଆଣିଦେଲେ।
ତାଶ୍ଚୈଵାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ମୁନେଃ ପତ୍ନୀତ୍ଵମାଗତାଃ। ତଟାକେ ନିର୍ମିତଂ ତାସାଂ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତର୍ହିତଂ ଗୃହମ୍
ସେହି ପାଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ଝିଲିର ଭିତରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଘର ତିଆରି ହେଲା।
ତତ୍ରୈଵାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ନିଵସନ୍ତ୍ଯୋ ଯଥାସୁଖମ୍। ରମଯନ୍ତି ତପୋଯୋଗାନ୍ମୁନିଂ ଯୌଵନମାସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ସେହି ପାଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ଇଚ୍ଛାମତା ରହି, ଯୁବ ମୁନିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଓ ସାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।
ତାସାଂ ସଂକ୍ରୀଡମାନାନାମେଷ ଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନଃ। ଶ୍ରୂଯତେ ଭୂଷଣୋନ୍ମିଶ୍ରୋ ଗୀତଶବ୍ଦୋ ମନୋହରଃ
ତାଙ୍କର ଖେଳ ମଧ୍ୟରୁ ମନୋହର ଗୀତ ଶବ୍ଦ, ଗହଣାର ଝଙ୍କାର ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ତସ୍ଯୈତଦ୍ ଵଚନଂ ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ରାଘଵଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ମହାଯଶାଃ
'ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'—ଏପରି ଭାବରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାଘବ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଇ ସହିତ, ମୁନିଙ୍କ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଏଵଂ କଥଯମାନଃ ସ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍। କୁଶଚୀରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମାଵୃତମ୍
ଏପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲା ଏକ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳ, ଯାହା କୁଶ ଘାସ ଓ ଚୀରବସ୍ତ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକ ଭରି ରହିଥିଲା।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ରାଘଵଃ। ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶ୍ରୀମତ୍ଯାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ
ରାଘବ, ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉଷିତ୍ଵା ସ ସୁଖଂ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ। ଜଗାମ ଚାଶ୍ରମାଂସ୍ତେଷାଂ ପର୍ଯାଯେଣ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ସୁଖରେ ବସିଲେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପରେ ସେ ଏକ ଏକ କରି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ଯେଷାମୁଷିତଵାନ୍ ପୂର୍ଵଂ ସକାଶେ ସ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ପରିଦଶାନ୍ ମାସାନେକସଂଵତ୍ସରଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ କେବେ କିଛି ମାସ, କେବେ କେବେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଚ୍ଚ ଚତୁରୋ ମାସାନ୍ ପଞ୍ଚ ଷଟ୍ ଚ ପରାନ୍ କ୍ଵଚିତ୍। ଅପରତ୍ରାଧିକାନ୍ ମାସାନଧ୍ଯର୍ଧମଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ସେ ଚାରି ମାସ, କେଉଁଠି ପାଞ୍ଚ ମାସ, କେଉଁଠି ଛଅ ମାସ ରହିଥିଲେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶ୍ରମରେ ଅଧିକ ମାସ, କେବେ କେବେ ଅଧା ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଥିଲେ।
ତ୍ରୀନ୍ ମାସାନଷ୍ଟମାସାଂଶ୍ଚ ରାଘଵୋ ନ୍ଯଵସତ୍ ସୁଖମ୍। ତତ୍ର ସଂଵସତସ୍ତସ୍ଯ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେଷୁ ଵୈ
ରାଘବ ସେଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତିନି ମାସ ଓ ଏଠାରେ ଅଠ ମାସ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ରମତଶ୍ଚାନୁକୂଲ୍ଯେନ ଯଯୁଃ ସଂଵତ୍ସରା ଦଶ। ପରିସୃତ୍ଯ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ରାଘଵଃ ସହ ସୀତଯା
ସେଠାରେ ଏକତାରେ ବସିବା ସମୟରେ ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଆଶ୍ରମଗୁଡିକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ପୁନରେଵାଜଗାମ ହ। ସ ତମାଶ୍ରମମାଗମ୍ଯ ମୁନିଭିଃ ପରିପୂଜିତଃ
ସେ ପୁନି ଏକଥର ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତ୍ରାପି ନ୍ଯଵସଦ୍ ରାମଃ କିଂଚିତ୍ କାଲମରିଂଦମଃ। ଅଥାଶ୍ରମସ୍ଥୋ ଵିନଯାତ୍ କଦାଚିତ୍ ତଂ ମହାମୁନିମ୍
ସେଠାରେ ରାମ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, କିଛି ସମୟ ରହିଲେ; ଆଶ୍ରମରେ ବସିବା ସମୟରେ, ସେ ବିନୟରେ ଏକଥର ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।
ଉପାସୀନଃ ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅସ୍ମିନ୍ନରଣ୍ଯେ ଭଗଵନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଉପବିଶି ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରହୁଛନ୍ତି।'
ଵସତୀତି ମଯା ନିତ୍ଯଂ କଥାଃ କଥଯତାଂ ଶ୍ରୁତମ୍। ନ ତୁ ଜାନାମି ତଂ ଦେଶଂ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ମହତ୍ତଯା
'ମୁଁ ସମ୍ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଏତେ ବଡ଼ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି ଜାଣିନି।'
କୁତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ ରମ୍ଯଂ ମହର୍ଷେସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଭଗଵତଃ ସାନୁଜଃ ସହ ସୀତଯା
'ସେ ଧୀର ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି? ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଅଗସ୍ତ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛେଯମଭିଵାଦଯିତୁଂ ମୁନିମ୍। ମନୋରଥୋ ମହାନେଷ ହୃଦି ସମ୍ପରିଵର୍ତତେ
'ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏହି ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ମୋ ହୃଦୟରେ ଘୁରୁଛି।'
ଯଦହଂ ତଂ ମୁନିଵରଂ ଶୁଶ୍ରୂଷେଯମପି ସ୍ଵଯମ୍। ଇତି ରାମସ୍ଯ ସ ମୁନିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମନୋ ଵଚଃ
'ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ମୁନିବରଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—' ଏପରି ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।