ଋଷୀଣାଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ସଂଶ୍ରୁତଂ ଜନକାତ୍ମଜେ। ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵମାନଃ ପ୍ରତିଶ୍ରଵମ୍
ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟର ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଏହା ଦେଇ, ମୁଁ ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବିନାହିଁ।
ମୁନୀନାମନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ସତ୍ଯମିଷ୍ଟଂ ହି ମେ ସଦା। ଅପ୍ଯହଂ ଜୀଵିତଂ ଜହ୍ଯାଂ ତ୍ଵାଂ ଵା ସୀତେ ସଲକ୍ଷ୍ମଣାମ୍
ମୁଁ ସଦା ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମନେ ରଖିଛି ଯେ, ମୁଁ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ଆମେ ଚାହିଁଲେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ କିମ୍ବା ତୁମେ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି।
ନ ତୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ। ତଦଵଶ୍ଯଂ ମଯା କାର୍ଯମୃଷୀଣାଂ ପରିପାଲନମ୍
କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇ, ମୁଁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବିନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବି।
ଅନୁକ୍ତେନାପି ଵୈଦେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ କଥଂ ପୁନଃ। ମମ ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ସୌହାର୍ଦାଦିଦମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଵଚଃ
ବୈଦେହୀ, ଏହି କଥା ନ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କିପରି ପୁନି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିପାରିବି? ତୁମେ ମୋପାଇଁ ସ୍ନେହ ଓ ମିତ୍ରତାରୁ ଏହି କଥା କହିଛ।
ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସୀତେ ନ ହ୍ଯନିଷ୍ଟୋଽନୁଶାସ୍ଯତେ। ସଦୃଶଂ ଚାନୁରୂପଂ ଚ କୁଲସ୍ଯ ତଵ ଶୋଭନେ। ସଧର୍ମଚାରିଣୀ ମେ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀ
ସୀତା, ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଚିତ, ସେମାନେ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉନାହିଁ। ଏହି କଥା ତୁମର କୁଳ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ। ତୁମେ ମୋ ଧର୍ମସହଚରୀ, ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମହାତ୍ମା ସୀତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ମୈଥିଲରାଜପୁତ୍ରୀମ୍। ରାମୋ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଜଗାମ ରମ୍ଯାଣି ତପୋଵନାନି
ଏପରି କଥା କହି, ମହାତ୍ମା ରାମ, ମୈଥିଳ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କୁ ସହିତ, ଧନୁ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ତପୋବନକୁ ଯାଇଲେ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଗ୍ରତଃ ପ୍ରଯଯୌ ରାମଃ ସୀତା ମଧ୍ଯେ ସୁଶୋଭନା। ପୃଷ୍ଠତସ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽନୁଜଗାମ ହ
ରାମ ଆଗରେ ଚାଲିଲେ, ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିବା ସୀତା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧନୁ ଧରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଲେ।
ତୌ ପଶ୍ଯମାନୌ ଵିଵିଧାନ୍ ଶୈଲପ୍ରସ୍ଥାନ୍ ଵନାନି ଚ। ନଦୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ରମ୍ଯା ଜଗ୍ମତୁଃ ସହ ସୀତଯା
ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକା, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ମନୋହର ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସାରସାଂଶ୍ଚକ୍ରଵାକାଂଶ୍ଚ ନଦୀପୁଲିନଚାରିଣଃ। ସରାଂସି ଚ ସପଦ୍ମାନି ଯୁତାନି ଜଲଜୈଃ ଖଗୈଃ
ସେମାନେ ନଦୀ ତଟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସାରସ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲି ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ଜଳପକ୍ଷୀ ରହିଛି, ଦେଖିଲେ।
ଯୂଥବଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ପୃଷତାନ୍ ମଦୋନ୍ମତ୍ତାନ୍ ଵିଷାଣିନଃ। ମହିଷାଂଶ୍ଚ ଵରାହାଂଶ୍ଚ ଗଜାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରୁମଵୈରିଣଃ
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଦଳେ ଦଳେ ଚଳିଥିବା ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ଶିଙ୍ଗଧାରୀ ହରିଣ, ମହିଷ, ବନ ଶୁଆ, ଏବଂ ଗଛକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବିଥିବା ହାତୀ।
ତେ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ଲମ୍ବମାନେ ଦିଵାକରେ। ଦଦୃଶୁଃ ସହିତା ରମ୍ଯଂ ତଟାକଂ ଯୋଜନାଯୁତମ୍
ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଝିଲି ଦେଖିଲେ ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ପଦ୍ମପୁଷ୍କରସମ୍ବାଧଂ ଗଜଯୂଥୈରଲଂକୃତମ୍। ସାରସୈର୍ହଂସକାଦମ୍ବୈଃ ସଂକୁଲଂ ଜଲଜାତିଭିଃ
ଏହି ଝିଲି ପଦ୍ମ ଓ ପୁଷ୍କର ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ହାତୀ ଦଳରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ସାରସ, ହଂସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅନେକ ଜଳଜ ପ୍ରଜାତି ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲେ ରମ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ ସରସି ଶୁଶ୍ରୁଵେ। ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୋ ନ ତୁ କଶ୍ଚନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସୁନ୍ଦର ଏହି ଝିଲିର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ତତଃ କୌତୂହଲାଦ୍ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ମୁନିଂ ଧର୍ମଭୃତଂ ନାମ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥୀ, ଧର୍ମଭୃତ୍ ନାମକ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ନୋ ମହାମୁନେ। କୌତୂହଲଂ ମହଜ୍ଜାତଂ କିମିଦଂ ସାଧୁ କଥ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆମେ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇପାରିଛୁ; ମହାମୁନି, ଦୟାକରି ଏହା କ'ଣ ତାହା କହନ୍ତୁ।
ତେନୈଵମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘଵେଣ ମୁନିସ୍ତଦା। ପ୍ରଭାଵଂ ସରସଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ ହେବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ତୁରନ୍ତ ଝିଲିର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ହି ତେପେ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମାଣ୍ଡକର୍ଣିର୍ମହାମୁନିଃ। ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଜଲାଶଯେ
ମାଣ୍ଡକର୍ଣି ନାମକ ମହାମୁନି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଜଳରେ ବସି, କେବଳ ପବନ ଖାଇ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ। ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵଚନଂ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରସମାଗତାଃ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଏକଠା ହୋଇ, ଆପସରେ କଥା କହିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ କସ୍ଯଚିତ୍ ସ୍ଥାନମେଷ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ମୁନିଃ। ଇତି ସଂଵିଗ୍ନମନସଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ଦିଵୌକସଃ
ଏହି ମୁନି ଆମ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପାରିଥିଲେ।
ତତଃ କର୍ତୁଂ ତପୋଵିଘ୍ନଂ ସର୍ଵଦେଵୈର୍ନିଯୋଜିତାଃ। ପ୍ରଧାନାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଲିତଵର୍ଚସଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାଞ୍ଚଟି ମୁଖ୍ୟ ଅପ୍ସରା, ଯେଉଁମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଅପ୍ସରୋଭିସ୍ତତସ୍ତାଭିର୍ମୁନିର୍ଦୃଷ୍ଟପରାଵରଃ। ନୀତୋ ମଦନଵଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
ସେହି ଅପ୍ସରାମାନେ, ଯେଉଁ ମୁନି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ମଦନର ବଶରେ ଆଣିଦେଲେ।
ତାଶ୍ଚୈଵାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ମୁନେଃ ପତ୍ନୀତ୍ଵମାଗତାଃ। ତଟାକେ ନିର୍ମିତଂ ତାସାଂ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତର୍ହିତଂ ଗୃହମ୍
ସେହି ପାଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ଝିଲିର ଭିତରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଘର ତିଆରି ହେଲା।
ତତ୍ରୈଵାପ୍ସରସଃ ପଞ୍ଚ ନିଵସନ୍ତ୍ଯୋ ଯଥାସୁଖମ୍। ରମଯନ୍ତି ତପୋଯୋଗାନ୍ମୁନିଂ ଯୌଵନମାସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ସେହି ପାଞ୍ଚ ଅପ୍ସରା ଇଚ୍ଛାମତା ରହି, ଯୁବ ମୁନିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଓ ସାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।
ତାସାଂ ସଂକ୍ରୀଡମାନାନାମେଷ ଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନଃ। ଶ୍ରୂଯତେ ଭୂଷଣୋନ୍ମିଶ୍ରୋ ଗୀତଶବ୍ଦୋ ମନୋହରଃ
ତାଙ୍କର ଖେଳ ମଧ୍ୟରୁ ମନୋହର ଗୀତ ଶବ୍ଦ, ଗହଣାର ଝଙ୍କାର ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ତସ୍ଯୈତଦ୍ ଵଚନଂ ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ରାଘଵଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ମହାଯଶାଃ
'ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'—ଏପରି ଭାବରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାଘବ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଇ ସହିତ, ମୁନିଙ୍କ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଏଵଂ କଥଯମାନଃ ସ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍। କୁଶଚୀରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମାଵୃତମ୍
ଏପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲା ଏକ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳ, ଯାହା କୁଶ ଘାସ ଓ ଚୀରବସ୍ତ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକ ଭରି ରହିଥିଲା।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ରାଘଵଃ। ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶ୍ରୀମତ୍ଯାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ
ରାଘବ, ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉଷିତ୍ଵା ସ ସୁଖଂ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ। ଜଗାମ ଚାଶ୍ରମାଂସ୍ତେଷାଂ ପର୍ଯାଯେଣ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ସୁଖରେ ବସିଲେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପରେ ସେ ଏକ ଏକ କରି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ଯେଷାମୁଷିତଵାନ୍ ପୂର୍ଵଂ ସକାଶେ ସ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ପରିଦଶାନ୍ ମାସାନେକସଂଵତ୍ସରଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ କେବେ କିଛି ମାସ, କେବେ କେବେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ।