ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତ୍ଯୁପାଦାତୁଂ ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ନ ଵିନା ଯାତି ତଂ ଖଡ୍ଗଂ ନ୍ଯାସରକ୍ଷଣତତ୍ପରଃ
ଯେଉଁଠିକୁ ସେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସେ ତାଲୱାର ବିନା କେବେ ଯାଉନଥିଲେ; ସେ ସଦା ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ନିତ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପରିଵହନ୍ କ୍ରମେଣ ସ ତପୋଧନଃ। ଚକାର ରୌଦ୍ରୀଂ ସ୍ଵାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତପସି ନିଶ୍ଚଯମ୍
ସେ ତପସ୍ୱୀ ସଦା ଶସ୍ତ୍ର ବୋକି ରହିଲେ; ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୟାହୀନ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରୌଦ୍ରାଭିରତଃ ପ୍ରମତ୍ତୋଽଧର୍ମକର୍ଷିତଃ। ତସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସଂଵାସାଜ୍ଜଗାମ ନରକଂ ମୁନିଃ
ତାପରେ ସେ ମୁନି, ହିଂସାକୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଅସାବଧାନ ଓ ଅଧର୍ମରେ ପଡି, ସେ ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ରହିବାର ଫଳରେ ନରକକୁ ଗଲେ।
ଏଵମେତତ୍ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଶସ୍ତ୍ରସଂଯୋଗକାରଣମ୍। ଅଗ୍ନିସଂଯୋଗଵଦ୍ଧେତୁଃ ଶସ୍ତ୍ରସଂଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା, ଏହି ହେଉଛି ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରର କାରଣ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ସହିତ, ଏହିପରି ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ରହିଛି।
ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ସ୍ମାରଯେ ତ୍ଵାଂ ତୁ ଶିକ୍ଷଯେ। ନ କଥଂଚନ ସା କାର୍ଯା ଗୃହୀତଧନୁଷା ତ୍ଵଯା
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଓ ଗଭୀର ସମ୍ମାନରୁ ଏହି କଥା ମନେ ପକାଉଛି ଓ ଶିଖାଉଛି—ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ବେଳେ କେବେ ଏପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ଵୈରଂ ଵିନା ହନ୍ତୁଂ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଦଣ୍ଡକାଶ୍ରିତାନ୍। ଅପରାଧଂ ଵିନା ହନ୍ତୁଂ ଲୋକୋ ଵୀର ନ ମଂସ୍ଯତେ
ବିରୋଧ କିମ୍ବା ଅପରାଧ ଛାଡି, ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିବାକୁ, ହେ ଶୂର, ସମସ୍ତେ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ଵୀରାଣାଂ ଵନେଷୁ ନିଯତାତ୍ମନାମ୍। ଧନୁଷା କାର୍ଯମେତାଵଦାର୍ତାନାମଭିରକ୍ଷଣମ୍
ବନରେ ନିୟମିତ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶୂରମାନେ ପାଇଁ, ଧନୁଷ ଧରି ଦୁଃଖିତମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏକମାତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
କ୍ଵ ଚ ଶସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵ ଚ ଵନଂ କ୍ଵ ଚ କ୍ଷାତ୍ରଂ ତପଃ କ୍ଵ ଚ। ଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧମିଦମସ୍ମାଭିର୍ଦେଶଧର୍ମସ୍ତୁ ପୂଜ୍ଯତାମ୍
ଏଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି, ବନ କେଉଁଠି, କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କେଉଁଠି, ତପସ୍ୟା କେଉଁଠି? ଏସବୁ ଆମେ ଏକାଠି କରିଦେଇଛୁ; ଦେଶର ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ।
କଦର୍ଯକଲୁଷା ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାଯତେ ଶସ୍ତ୍ରସେଵନାତ୍। ପୁନର୍ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ଚରିଷ୍ଯସି
ଶସ୍ତ୍ର ଚର୍ଚ୍ଚା କରିଲେ ମନ ନିମ୍ନ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବ, ପୁଣି କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିବ।
ଅକ୍ଷଯା ତୁ ଭଵେତ୍ ପ୍ରୀତିଃ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଵଶୁରଯୋର୍ମମ। ଯଦି ରାଜ୍ଯଂ ହି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଭଵେସ୍ତ୍ଵଂ ନିରତୋ ମୁନିଃ
ଯଦି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁନି ପରି ନିଷ୍ଠାରେ ରହିଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ସହିତ ଅମର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରେମ ରହିଥାନ୍ତା।
ଧର୍ମାଦର୍ଥଃ ପ୍ରଭଵତି ଧର୍ମାତ୍ ପ୍ରଭଵତେ ସୁଖମ୍। ଧର୍ମେଣ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ଧର୍ମସାରମିଦଂ ଜଗତ୍
ଧର୍ମରୁ ଧନ ମିଳେ, ଧର୍ମରୁ ସୁଖ ମିଳେ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ମିଳେ—ଏହି ସଂସାର ଧର୍ମ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ରହିଛି।
ଆତ୍ମାନଂ ନିଯମୈସ୍ତୈସ୍ତୈଃ କର୍ଷଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ପ୍ରାପ୍ତଯେ ନିପୁଣୈର୍ଧର୍ମୋ ନ ସୁଖାଲ୍ଲଭତେ ସୁଖମ୍
ନିଜକୁ ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟାସରେ ଅନୁଶାସନ କରି, ଦକ୍ଷତାରେ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିମତିଃ ସୌମ୍ଯ ଚର ଧର୍ମଂ ତପୋଵନେ। ସର୍ଵଂ ତୁ ଵିଦିତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାମପି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସଦା ମନକୁ ପବିତ୍ର ରଖ, ହେ ସାଉମ୍ୟ, ଏହି ତପୋବନରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛ।
ସ୍ତ୍ରୀଚାପଲାଦେତଦୁପାହୃତଂ ମେ ଧର୍ମଂ ଚ ଵକ୍ତୁଂ ତଵ କଃ ସମର୍ଥଃ। ଵିଚାର୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ସହାନୁଜେନ ଯଦ୍ ରୋଚତେ ତତ୍ କୁରୁ ମାଚିରେଣ
ଏହି କଥା ମୋ ପାଖକୁ ଏକ ଜଣେ ମହିଳାର ଅସ୍ଥିରତାରୁ ଆସିଛି; ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କିଏ ଶିଖାଇପାରିବ? ଭାଇ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ଦେରି ନକରି କର।
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଵାକ୍ଯମେତତ୍ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭର୍ତୃଭକ୍ତଯା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଜାନକୀମ୍
ଏହି କଥା ବୈଦେହୀ ତାଙ୍କର ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତିରୁ କହିଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରାମ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହିତମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ସଦୃଶଂ ଵଚଃ। କୁଲଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍ତ୍ଯା ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଜନକାତ୍ମଜେ
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ହେ ଦେବୀ, ଏହା ଉପକାରୀ, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଉଚିତ କଥା; ଏହା ଉଚିତ କୁଳର ଲକ୍ଷଣ ଓ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ।
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵି ତ୍ଵଯୈଵୋକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଧାର୍ଯତେ ଚାପୋ ନାର୍ତଶବ୍ଦୋ ଭଵେଦିତି
ମୁଁ ଏଠାରେ କଣ କହିବି, ହେ ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜେ କହିଛ—'ଧନୁଷ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ନ ହେଉ।'
ତେ ଚାର୍ତା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ମାଂ ସୀତେ ସ୍ଵଯମାଗମ୍ଯ ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ସେ ଦଣ୍ଡକବନର ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ମୁନିମାନେ, ହେ ସୀତା, ନିଜେ ଆସି, ମୋତେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି।
ଵସନ୍ତଃ କାଲକାଲେଷୁ ଵନେ ମୂଲଫଲାଶନାଃ। ନ ଲଭନ୍ତେ ସୁଖଂ ଭୀରୁ ରାକ୍ଷସୈଃ କ୍ରୂରକର୍ମଭିଃ
ବନରେ ଋତୁଅନୁଯାୟୀ ରୁହି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେର କୁକର୍ମରୁ ସୁଖ ପାଉନାହାନ୍ତି, ହେ ଭୟଭୀତ।
ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ରାକ୍ଷସୈର୍ଭୀମୈର୍ନରମାଂସୋପଜୀଵିଭିଃ। ତେ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ମୁନଯୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନଃ
ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ମୁନିମାନେ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଉଯାଉଛନ୍ତି।
ଅସ୍ମାନଭ୍ଯଵପଦ୍ଯେତି ମାମୂଚୁର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ମଯା ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାମେଵଂ ମୁଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭରସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।' ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲି।
କୃତ୍ଵା ଵଚନଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍। ପ୍ରସୀଦନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମେ ହ୍ରୀରେଷା ତୁ ମମାତୁଲା
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଭଲରେ ଶୁଣି, ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଲି: 'ମୋପାଇଁ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଏହି ଲଜ୍ଜା ମୋ ମନରେ ଅତି ଗଭୀର।'
ଯଦୀଦୃଶୈରହଂ ଵିପ୍ରୈରୁପସ୍ଥେଯୈରୁପସ୍ଥିତଃ। କିଂ କରୋମୀତି ଚ ମଯା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଦ୍ଵିଜସଂନିଧୌ
ଏପରି ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ପଚାରିଲି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ଅର୍ଦିତାଃ ସ୍ମ ଭୃଶଂ ରାମ ଭଵାନ୍ ନସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷତୁ। ହୋମକାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପର୍ଵକାଲେଷୁ ଚାନଘ
ରାମ, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ; ଆପଣ ଆମକୁ ସେଠାରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବିଶେଷ କରି ହୋମ ଓ ପର୍ବ ଦିନରେ, ଅପରାଧ ହୀନ ଆପଣ।
ଧର୍ଷଯନ୍ତି ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷା ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ। ରାକ୍ଷସୈର୍ଧର୍ଷିତାନାଂ ଚ ତାପସାନାଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଅତି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମାଂସ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ତାପସମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଗତିଂ ମୃଗଯମାଣାନାଂ ଭଵାନ୍ ନଃ ପରମା ଗତିଃ। କାମଂ ତପଃପ୍ରଭାଵେଣ ଶକ୍ତା ହନ୍ତୁଂ ନିଶାଚରାନ୍
ଆମେ ମୁକ୍ତି ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ଆପଣ ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ। ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ନିଶାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା।
ଚିରାର୍ଜିତଂ ନ ଚେଚ୍ଛାମସ୍ତପଃ ଖଣ୍ଡଯିତୁଂ ଵଯମ୍। ବହୁଵିଘ୍ନଂ ତପୋ ନିତ୍ଯଂ ଦୁଶ୍ଚରଂ ଚୈଵ ରାଘଵ
କିନ୍ତୁ ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅର୍ଜିତ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ରାଘବ, ତପସ୍ୟା ସଦା ବହୁତ ବାଧା ଭରା ଏବଂ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ତେନ ଶାପଂ ନ ମୁଞ୍ଚାମୋ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ। ତଦର୍ଦ୍ଯମାନାନ୍ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିଭିଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆମକୁ ଖାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶାପ ଦେଉନାହିଁ। ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ତାପସମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ରକ୍ଷ ନସ୍ତ୍ଵଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ତ୍ଵନ୍ନାଥା ହି ଵଯଂ ଵନେ। ମଯା ଚୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାତ୍ସ୍ନ୍ର୍ଯେନ ପରିପାଲନମ୍
ଆପଣ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଅରଣ୍ୟରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛୁ। ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ।