ତୌ ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତୌ ଚରଣାଵୁତ୍ଥାପ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଗାଢମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ସସ୍ନେହମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସମୟରେ, ମହାମୁନି ସେମାନେଁକୁ ଉଠାଇଲେ, ଭଲପାଇବାରେ ଭାଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ପନ୍ଥାନଂ ରାମ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ସୀତଯା ଚାନଯା ସାର୍ଧଂ ଛାଯଯେଵାନୁଵୃତ୍ତଯା
ରାମ, ସଉମିତ୍ରି ଓ ଏହି ସୀତା, ଯିଏ ଛାୟା ଭଳି ସହ ଚାଲିଛି, ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତୁମେ ଆଗକୁ ଯାଅ।
ପଶ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ରମ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନାମ୍। ଏଷାଂ ତପସ୍ଵିନାଂ ଵୀର ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ବୀର, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର, ସେମାନେଁକର ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖ।
ସୁପ୍ରାଜ୍ଯଫଲମୂଲାନି ପୁଷ୍ପିତାନି ଵନାନି ଚ। ପ୍ରଶସ୍ତମୃଗଯୂଥାନି ଶାନ୍ତପକ୍ଷିଗଣାନି ଚ
ତୁମେ ଦେଖିବା ଉତ୍ତମ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ, ଉତ୍ତମ ମୃଗ ଦଳ ଓ ଶାନ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ।
ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜଖଣ୍ଡାନି ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାନି ଚ। କାରଣ୍ଡଵଵିକୀର୍ଣାନି ତଟାକାନି ସରାଂସି ଚ
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦଳ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିବା ସରୋବର ଓ ପୋଖରୀ ଦେଖିବ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଦୃଷ୍ଟିରମ୍ଯାଣି ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ରମଣୀଯାନ୍ଯରଣ୍ଯାନି ମଯୂରାଭିରୁତାନି ଚ
ତୁମେ ଦେଖିବ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ର ଝରଣା, ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ରମଣୀୟ ଜଙ୍ଗଲ।
ଗମ୍ଯତାଂ ଵତ୍ସ ସୌମିତ୍ରେ ଭଵାନପି ଚ ଗଚ୍ଛତୁ। ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନରେଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ବେଟା, ଯାଅ; ସଉମିତ୍ରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯାଅ। ସବୁ ଦେଖି ଆଉଥରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ଭୁଲିବା ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ମୁନିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ମୁନିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ବିଦାୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ଶୁଭତରେ ତୂଣୀ ଧନୁଷୀ ଚାଯତେକ୍ଷଣା। ଦଦୌ ସୀତା ତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ଖଡ୍ଗୌ ଚ ଵିମଲୌ ତତଃ
ତାପରେ ବିଶାଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସୀତା, ଦୁଇଭାଇଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ତୁଣୀ, ଧନୁଷ ଓ ଦୁଇଟି ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ଦେଲେ।
ଆବଧ୍ଯ ଚ ଶୁଭେ ତୂଣୀ ଚାପେ ଚାଦାଯ ସସ୍ଵନେ। ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଵାଶ୍ରମାଦ୍ ଗନ୍ତୁମୁଭୌ ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସୁନ୍ଦର ତୁଣୀ ବାନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇଁଜଣ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ତୌ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଵନୁଜ୍ଞାତୌ ମହର୍ଷିଣା। ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ଧୃତଚାପାସୀ ସୀତଯା ସହ ରାଘଵୌ
ଶୀଘ୍ର ଚଳି, ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଦୁଇଭାଇ, ମହାର୍ଷିଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ନେଇ ସୀତା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍। ହୃଦ୍ଯଯା ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ଵାଚା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସୀତା ହୃଦୟରୁ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଧର୍ମଂ ତୁ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମେଣ ଵିଧିନା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମହାନ୍। ନିଵୃତ୍ତେନ ଚ ଶକ୍ଯୋଽଯଂ ଵ୍ଯସନାତ୍ କାମଜାଦିହ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟରେ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ହୋଇପାରେ; ଏହିପରି ଆସକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ଦୂର ରହିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ଵ୍ଯସନାନ୍ଯତ୍ର କାମଜାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ। ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଂ ତୁ ପରମଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଗୁରୁତରାଵୁଭୌ
ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ରହିଛି; କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର, ଏହି ଦୁଇଟି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଭାରୀ ହୋଇଯାଏ।
ପରଦାରାଭିଗମନଂ ଵିନା ଵୈରଂ ଚ ରୌଦ୍ରତା। ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଂ ନ ତେ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସହ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ମିଶିବା, କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା ଓ କ୍ରୂରତା ଛାଡି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା— ଏହି କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କେବେ ତୁମେ କରିନାହାଁ, ରାଘବ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ କରିବେ ନାହିଁ।
କୁତୋଽଭିଲଷଣଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରେଷାଂ ଧର୍ମନାଶନମ୍। ତଵ ନାସ୍ତି ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନ ଚାଭୂତ୍ ତେ କଦାଚନ
ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ଜୀବନୀ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା ଥିବା, ଯାହା ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେପରି କୁକାମନା କିପରି ତୁମରେ ହୋଇପାରିବ? ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା କେବେ ତୁମେ କରିନାହାଁ, ଏବଂ କେବେ ହେବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ମନସ୍ଯପି ତଥା ରାମ ନ ଚୈତଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍। ସ୍ଵଦାରନିରତଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯମେଵ ନୃପାତ୍ମଜ
ହେ ରାମ, ତୁମ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବନା କେବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ; ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ସଦା ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତ।
ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସତ୍ଯସଂଧଶ୍ଚ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶକାରକଃ। ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା; ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ଦୁହିଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି।
ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଶକ୍ଯଂ ଵୋଢୁଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ। ତଵ ଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵଂ ଚ ଜାନାମି ଶୁଭଦର୍ଶନ
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି ସବୁ କାମ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଲୋକମାନେ ହିଁ ସହିପାରନ୍ତି; ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛି।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଯା ଵୀର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନାମ୍। ଋଷୀଣାଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଵଧଃ ସଂଯତି ରକ୍ଷସାମ୍
ହେ ବୀର, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ।
ଏତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଚ ଵନଂ ଦଣ୍ଡକା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଧୃତବାଣଶରାସନଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ଭାଇ ସହିତ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛ, ଏହିପରି ତୁମର ଖ୍ୟାତି ରହିଛି।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମ ଚିନ୍ତାକୁଲଂ ମନଃ। ତ୍ଵଦ୍ଧୃତ୍ତଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯା ଵୈ ଭଵେନ୍ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ହିତମ୍
ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା; ତୁମ ବିଦାୟ ଭାବି, କଣ ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଲ ହେବ, ଏହି ଚିନ୍ତା ମୋତେ ଘେରି ରହିଛି।
ନହି ମେ ରୋଚତେ ଵୀର ଗମନଂ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପ୍ରତି। କାରଣଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଦନ୍ତ୍ଯାଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାରେ ମୋତେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ; କାହିଁକି ଏହିପରି ଲାଗୁଛି, ଏହା ମୁଁ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ତ୍ଵଂ ହି ବାଣଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ଵନଂ ଗତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନଚରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କଚ୍ଚିତ୍ କୁର୍ଯାଃ ଶରଵ୍ଯଯମ୍
ତୁମେ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ଧରି ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୟାକରି ତୁମ ବାଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାମିହ ଧନୁର୍ହୁତାଶସ୍ଯେନ୍ଧନାନି ଚ। ସମୀପତଃ ସ୍ଥିତଂ ତେଜୋବଲମୁଚ୍ଛ୍ରଯତେ ଭୃଶମ୍
ଏଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଜଳାଣି ଭଳି; ଏହା ସାମ୍ନାରେ ରହିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବେଶି ବଢ଼ିଯାଏ।
ପୁରା କିଲ ମହାବାହୋ ତପସ୍ଵୀ ସତ୍ଯଵାନ୍ ଶୁଚିଃ। କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦଭଵତ୍ ପୁଣ୍ଯେ ଵନେ ରତମୃଗଦ୍ଵିଜେ
ପୂର୍ବେ ଏକ ସମୟରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ସେ ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ପବିତ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ପୁଣ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହ ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯୈଵ ତପସୋ ଵିଘ୍ନଂ କର୍ତୁମିନ୍ଦ୍ରଃ ଶଚୀପତିଃ। ଖଡ୍ଗପାଣିରଥାଗଚ୍ଛଦାଶ୍ରମଂ ଭଟରୂପଧୃକ୍
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୋଦ୍ଧା ରୂପ ଧରି ତାଲୱାର ନେଇ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଦାଶ୍ରମପଦେ ନିହିତଃ ଖଡ୍ଗ ଉତ୍ତମଃ। ସ ନ୍ଯାସଵିଧିନା ଦତ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯେ ତପସି ତିଷ୍ଠତଃ
ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ଉତ୍ତମ ତାଲୱାର ରଖାଯାଇଥିଲା; ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ସେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ସ ତଚ୍ଛସ୍ତ୍ରମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନ୍ଯାସରକ୍ଷଣତତ୍ପରଃ। ଵନେ ତୁ ଵିଚରତ୍ଯେଵ ରକ୍ଷନ୍ ପ୍ରତ୍ଯଯମାତ୍ମନଃ
ସେ ଶସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ପାଇଁ, ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ଲାଗିଗଲେ; ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ ନିଜକୁ ଭରସା କରି ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁଥିଲେ।