ତତଃ ଶୁଭଂ ତାପସଯୋଗ୍ଯମନ୍ନଂ ସ୍ଵଯଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଭ୍ଯାମ୍। ତାଭ୍ଯାଂ ସୁସତ୍କୃତ୍ଯ ଦଦୌ ମହାତ୍ମା ସଂଧ୍ଯାନିଵୃତ୍ତୌ ରଜନୀଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ନିଜେ, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରି, ସଂଧ୍ୟା ସମାପ୍ତି ପରେ ରାତି ଆସିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ତାପସ ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାମସ୍ତୁ ସହସୌମିତ୍ରିଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନାଭିପୂଜିତଃ। ପରିଣାମ୍ଯ ନିଶାଂ ତତ୍ର ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ
ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି, ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠି ରାତି କଟାଇ ପ୍ରଭାତେ ଉଠିଲେ।
ଉତ୍ଥାଯ ଚ ଯଥାକାଲଂ ରାଘଵଃ ସହ ସୀତଯା। ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସୁଶୀତେନ ତୋଯେନୋତ୍ପଲଗନ୍ଧିନା
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ରାଘବ ସୀତା ସହିତ ଉଠି, ପଦ୍ମଗନ୍ଧିତ ଶୀତଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧି କଲେ।
ଅଥ ତେଽଗ୍ନିଂ ସୁରାଂଶ୍ଚୈଵ ଵୈଦେହୀ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। କାଲ୍ଯଂ ଵିଧିଵଦଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତପସ୍ଵିଶରଣେ ଵନେ
ତାପରେ ସେମାନେ, ତାପସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଏହି କାନନରେ, ସକାଳେ ବିଧିମତ ଭାବେ ଅଗ୍ନି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଉଦଯନ୍ତଂ ଦିନକରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଗତକଲ୍ମଷାଃ। ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣମଭିଗମ୍ଯେଦଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦେଖି, ପାପ ଦୂର ହୋଇ, ସେମାନେ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ସୁଖୋଷିତାଃ ସ୍ମ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵଯା ପୂଜ୍ଯେନ ପୂଜିତାଃ। ଆପୃଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମୋ ମୁନଯସ୍ତ୍ଵରଯନ୍ତି ନଃ
ମହାନ୍ଭାବ, ଆପଣଙ୍କର ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନରେ ଆମେ ବହୁତ ସୁଖରେ ରହିଲୁ। ବିଦାୟ ନେଉଛୁ, କାରଣ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଆମକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି।
ତ୍ଵରାମହେ ଵଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୃତ୍ସ୍ନମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍। ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯଶୀଲାନାଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନାମ୍
ଆମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣର ଋଷିମାନେ ରହୁଥିବା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ଅଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସହୈଭିର୍ମୁନିପୁଂଗଵୈଃ। ଧର୍ମନିତ୍ଯୈସ୍ତପୋଦାନ୍ତୈର୍ଵିଶିଖୈରିଵ ପାଵକୈଃ
ଏହି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ତପଃଶୀଳୀ ମହାମୁନିମାନେ ସହିତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ନିୟତ ଓ ଅଗ୍ନିର ଶଳା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ।
ତାଵଦିଚ୍ଛାମହେ ଗନ୍ତୁମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚରଣୌ ମୁନେଃ। ଵଵନ୍ଦେ ସହସୌମିତ୍ରିଃ ସୀତଯା ସହ ରାଘଵଃ
‘ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ’ ବୋଲି କହି, ରାମ, ସଉମିତ୍ରି ଓ ସୀତା ସହିତ ମୁନିଙ୍କର ପାଦେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ତୌ ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତୌ ଚରଣାଵୁତ୍ଥାପ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵଃ। ଗାଢମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ସସ୍ନେହମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସମୟରେ, ମହାମୁନି ସେମାନେଁକୁ ଉଠାଇଲେ, ଭଲପାଇବାରେ ଭାଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ପନ୍ଥାନଂ ରାମ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ସୀତଯା ଚାନଯା ସାର୍ଧଂ ଛାଯଯେଵାନୁଵୃତ୍ତଯା
ରାମ, ସଉମିତ୍ରି ଓ ଏହି ସୀତା, ଯିଏ ଛାୟା ଭଳି ସହ ଚାଲିଛି, ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତୁମେ ଆଗକୁ ଯାଅ।
ପଶ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ରମ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନାମ୍। ଏଷାଂ ତପସ୍ଵିନାଂ ଵୀର ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ବୀର, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର, ସେମାନେଁକର ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖ।
ସୁପ୍ରାଜ୍ଯଫଲମୂଲାନି ପୁଷ୍ପିତାନି ଵନାନି ଚ। ପ୍ରଶସ୍ତମୃଗଯୂଥାନି ଶାନ୍ତପକ୍ଷିଗଣାନି ଚ
ତୁମେ ଦେଖିବା ଉତ୍ତମ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ, ଉତ୍ତମ ମୃଗ ଦଳ ଓ ଶାନ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ।
ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜଖଣ୍ଡାନି ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାନି ଚ। କାରଣ୍ଡଵଵିକୀର୍ଣାନି ତଟାକାନି ସରାଂସି ଚ
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦଳ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିବା ସରୋବର ଓ ପୋଖରୀ ଦେଖିବ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଦୃଷ୍ଟିରମ୍ଯାଣି ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ରମଣୀଯାନ୍ଯରଣ୍ଯାନି ମଯୂରାଭିରୁତାନି ଚ
ତୁମେ ଦେଖିବ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ର ଝରଣା, ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ରମଣୀୟ ଜଙ୍ଗଲ।
ଗମ୍ଯତାଂ ଵତ୍ସ ସୌମିତ୍ରେ ଭଵାନପି ଚ ଗଚ୍ଛତୁ। ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନରେଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ବେଟା, ଯାଅ; ସଉମିତ୍ରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯାଅ। ସବୁ ଦେଖି ଆଉଥରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ଭୁଲିବା ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ମୁନିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ମୁନିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ବିଦାୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ଶୁଭତରେ ତୂଣୀ ଧନୁଷୀ ଚାଯତେକ୍ଷଣା। ଦଦୌ ସୀତା ତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ଖଡ୍ଗୌ ଚ ଵିମଲୌ ତତଃ
ତାପରେ ବିଶାଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସୀତା, ଦୁଇଭାଇଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ତୁଣୀ, ଧନୁଷ ଓ ଦୁଇଟି ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ଦେଲେ।
ଆବଧ୍ଯ ଚ ଶୁଭେ ତୂଣୀ ଚାପେ ଚାଦାଯ ସସ୍ଵନେ। ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଵାଶ୍ରମାଦ୍ ଗନ୍ତୁମୁଭୌ ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସୁନ୍ଦର ତୁଣୀ ବାନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇଁଜଣ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ତୌ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଵନୁଜ୍ଞାତୌ ମହର୍ଷିଣା। ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ଧୃତଚାପାସୀ ସୀତଯା ସହ ରାଘଵୌ
ଶୀଘ୍ର ଚଳି, ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଦୁଇଭାଇ, ମହାର୍ଷିଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ନେଇ ସୀତା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍। ହୃଦ୍ଯଯା ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ଵାଚା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସୀତା ହୃଦୟରୁ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଧର୍ମଂ ତୁ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମେଣ ଵିଧିନା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମହାନ୍। ନିଵୃତ୍ତେନ ଚ ଶକ୍ଯୋଽଯଂ ଵ୍ଯସନାତ୍ କାମଜାଦିହ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟରେ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ହୋଇପାରେ; ଏହିପରି ଆସକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ଦୂର ରହିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ଵ୍ଯସନାନ୍ଯତ୍ର କାମଜାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ। ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଂ ତୁ ପରମଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଗୁରୁତରାଵୁଭୌ
ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ରହିଛି; କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର, ଏହି ଦୁଇଟି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଭାରୀ ହୋଇଯାଏ।
ପରଦାରାଭିଗମନଂ ଵିନା ଵୈରଂ ଚ ରୌଦ୍ରତା। ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଂ ନ ତେ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସହ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ମିଶିବା, କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା ଓ କ୍ରୂରତା ଛାଡି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା— ଏହି କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କେବେ ତୁମେ କରିନାହାଁ, ରାଘବ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ କରିବେ ନାହିଁ।
କୁତୋଽଭିଲଷଣଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରେଷାଂ ଧର୍ମନାଶନମ୍। ତଵ ନାସ୍ତି ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନ ଚାଭୂତ୍ ତେ କଦାଚନ
ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ଜୀବନୀ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା ଥିବା, ଯାହା ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେପରି କୁକାମନା କିପରି ତୁମରେ ହୋଇପାରିବ? ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା କେବେ ତୁମେ କରିନାହାଁ, ଏବଂ କେବେ ହେବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ମନସ୍ଯପି ତଥା ରାମ ନ ଚୈତଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍। ସ୍ଵଦାରନିରତଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯମେଵ ନୃପାତ୍ମଜ
ହେ ରାମ, ତୁମ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବନା କେବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ; ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ସଦା ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତ।
ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସତ୍ଯସଂଧଶ୍ଚ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶକାରକଃ। ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା; ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ଦୁହିଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି।
ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଶକ୍ଯଂ ଵୋଢୁଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ। ତଵ ଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵଂ ଚ ଜାନାମି ଶୁଭଦର୍ଶନ
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି ସବୁ କାମ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଲୋକମାନେ ହିଁ ସହିପାରନ୍ତି; ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛି।