ତତଃ ଖନିତ୍ରମାଦାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ଵଭ୍ରମୁତ୍ତମମ୍। ଅଖନତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଵିରାଧସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଉଡ଼ିଏ ନେଇ, ବିରାଧଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ି ଖୋଦିଲେ।
ତଂ ମୁକ୍ତକଣ୍ଠମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଶଙ୍କୁକର୍ଣଂ ମହାସ୍ଵନମ୍। ଵିରାଧଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପଚ୍ଛ୍ଵଭ୍ରେ ନଦନ୍ତଂ ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍
ତାଙ୍କର ଗଳା ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଶଂଖ ଭଳି କାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହ ବିରାଧଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ସେ ଭୟଭୀତ ରବ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ି ଭିତରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତମାହଵେ ଦାରୁଣମାଶୁଵିକ୍ରମୌ ସ୍ଥିରାଵୁଭୌ ସଂଯତି ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ମୁଦାନ୍ଵିତୌ ଚିକ୍ଷିପତୁର୍ଭଯାଵହଂ ନଦନ୍ତମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ବଲେନ ରାକ୍ଷସମ୍
ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୁଇଜଣ ଦୃଢ଼ ଓ ଦ୍ରୁତ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭୟଜନକ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ଶକ୍ତି ସହ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଅଵଧ୍ଯତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମହାସୁରସ୍ଯ ତୌ ଶିତେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଦା ନରର୍ଷଭୌ। ସମର୍ଥ୍ଯ ଚାତ୍ଯର୍ଥଵିଶାରଦାଵୁଭୌ ବିଲେ ଵିରାଧସ୍ଯ ଵଧଂ ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ
ତେବେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖି, ଅତି ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଦୁଇଜଣ ବିରାଧଙ୍କୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ମାରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିରାଧେନ ହି ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ରାମେଣ ଯଥାର୍ଥମୀପ୍ସିତଃ। ନିଵେଦିତଃ କାନନଚାରିଣା ସ୍ଵଯଂ ନ ମେ ଵଧଃ ଶସ୍ତ୍ରକୃତୋ ଭଵେଦିତି
କାରଣ ବିରାଧ ନିଜେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, 'ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ' ବୋଲି ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଖୋଲିଦେଇଥିଲେ।
ତଦେଵ ରାମେଣ ନିଶମ୍ଯ ଭାଷିତଂ କୃତା ମତିସ୍ତସ୍ଯ ବିଲପ୍ରଵେଶନେ। ବିଲଂ ଚ ତେନାତିବଲେନ ରକ୍ଷସା ପ୍ରଵେଶ୍ଯମାନେନ ଵନଂ ଵିନାଦିତମ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ପକେଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ; ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ପକେଇବାବେଳେ, ସେ ଚିତ୍କାର କରିବାରେ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପାଵିଵ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଵିରାଧମୁର୍ଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଦରେ ନିପାତ୍ଯ ତମ୍। ନନନ୍ଦତୁର୍ଵୀତଭଯୌ ମହାଵନେ ଶିଲାଭିରନ୍ତର୍ଦଧତୁଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସମ୍
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ବିରାଧଙ୍କୁ ପକେଇ, ଭୟ ହରାଇ ମହାଅରଣ୍ୟରେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ପଥର ଦେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତୌ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରକାର୍ମୁକୌ ନିହତ୍ଯ ରକ୍ଷଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ଵିଜହ୍ରତୁସ୍ତୌ ମୁଦିତୌ ମହାଵନେ ଦିଵି ସ୍ଥିତୌ ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରାଵିଵ
ତାପରେ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ, ରାକ୍ଷସକୁ ମାରି ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ, ମହାଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ହତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଭୀମବଲଂ ଵିରାଧଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵନେ। ତତଃ ସୀତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଅରଣ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଧ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଇ, ସେ ଶୂରବୀର ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଭ୍ରାତରଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। କଷ୍ଟଂ ଵନମିଦଂ ଦୁର୍ଗଂ ନ ଚ ସ୍ମୋ ଵନଗୋଚରାଃ
ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅତି କଠିନ ଓ ଦୁର୍ଗମ; ଆମେ ଏପରି ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ।'
ଅଭିଗଚ୍ଛାମହେ ଶୀଘ୍ରଂ ଶରଭଙ୍ଗଂ ତପୋଧନମ୍। ଆଶ୍ରମଂ ଶରଭଙ୍ଗସ୍ଯ ରାଘଵୋଽଭିଜଗାମ ହ
'ଆମେ ଶୀଘ୍ର ତପୋଧନ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଳିଯିବା।' ଏହିପରି ଭାବେ ରାଘବ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଦେଵପ୍ରଭାଵସ୍ଯ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ସମୀପେ ଶରଭଙ୍ଗସ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଯିଏ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ସେଇ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟରେ ରାମ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅସଂସ୍ପୃଶନ୍ତଂ ଵସୁଧାଂ ଦଦର୍ଶ ଵିବୁଧେଶ୍ଵରମ୍। ସମ୍ପ୍ରଭାଭରଣଂ ଦେଵଂ ଵିରଜୋଽମ୍ବରଧାରିଣମ୍
ସେ ଭୂମିକୁ ଛୁଁନଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅଳଙ୍କାରିତ, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତଦ୍ଵିଧୈରେଵ ବହୁଭିଃ ପୂଜ୍ଯମାନଂ ମହାତ୍ମଭିଃ। ହରିତୈର୍ଵାଜିଭିର୍ଯୁକ୍ତମନ୍ତରିକ୍ଷଗତଂ ରଥମ୍
ଏହିପରି ଅନେକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥରେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଦୂରତସ୍ତସ୍ଯ ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂନିଭମ୍। ପାଣ୍ଡୁରାଭ୍ରଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲସଂନିଭମ୍
ଦୂରରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, ଧଳା ମେଘ ଭଳି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଦେଖିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଵିମଲଂ ଛତ୍ରଂ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍। ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଚାଗ୍ର୍ଯେ ରୁକ୍ମଦଣ୍ଡେ ମହାଧନେ
ସେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଛତା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଦୁଇଟି ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନା ହାତଲା ଚାମର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଗୃହୀତେ ଵରନାରୀଭ୍ଯାଂ ଧୂଯମାନେ ଚ ମୂର୍ଧନି। ଗନ୍ଧର୍ଵାମରସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ବହଵଃ ପରମର୍ଷଯଃ
ସେଇ ଛତା ଦୁଇଜଣ ମହିଳା ଧରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଢୁମାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଅନେକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତଂ ଦେଵଂ ଗୀର୍ଭିରଗ୍ର୍ଯା ଭିରୈଡଯନ୍। ସହ ସମ୍ଭାଷମାଣେ ତୁ ଶରଭଙ୍ଗେନ ଵାସଵେ
ଆକାଶରେ ବସିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିଲା। ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ସହ ଓ ବାସବଙ୍କ ସହିତ ସେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତକ୍ରତୁଂ ତତ୍ର ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍। ରାମୋଽଥ ରଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଦର୍ଶଯତାଦ୍ଭୁତମ୍
ଶତକ୍ରୁତୁଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରଥଟିକୁ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଅର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତଂ ଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟମଦ୍ଭୁତଂ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ପ୍ରତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯମନ୍ତରିକ୍ଷଗତଂ ରଥମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ସେଇ ରଥଟି କେତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୋଭାମୟ! ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଛି।
ଯେ ହଯାଃ ପୁରୁହୂତସ୍ଯ ପୁରା ଶକ୍ରସ୍ଯ ନଃ ଶ୍ରୁତାଃ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତା ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ ଇମେ ହରଯୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ପୁରୁହୂତଙ୍କ ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ରଙ୍କ ଦେଖିବାକୁ ଶୁଣିଥିଲୁ, ଏହିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଛନ୍ତି।
ଇମେ ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯଭିତୋ ଦିଶମ୍। ଶତଂ ଶତଂ କୁଣ୍ଡଲିନୋ ଯୁଵାନଃ ଖଡ୍ଗପାଣଯଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ବାଘ ପରି ଦିଶୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ, ଯୁବକ, କଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଛନ୍ତି।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଵିପୁଲୋରସ୍କାଃ ପରିଘାଯତବାହଵଃ। ଶୋଣାଂଶୁଵସନାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାଘ୍ରା ଇଵ ଦୁରାସଦାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଛାତି ବଡ଼ ଓ ଚଉଡ଼ା, ବାହୁ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ମଜବୁତ। ସମସ୍ତେ ଲାଲ ଆଭାରେ ଶୋଭିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ।
ଉରୋଦେଶେଷୁ ସର୍ଵେଷାଂ ହାରା ଜ୍ଵଲନସଂନିଭାଃ। ରୂପଂ ବିଭ୍ରତି ସୌମିତ୍ରେ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଵାର୍ଷିକମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଛାତିରେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ହାର ଅଛି। ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସେମାନେ ସବୁଠି ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ବର୍ଷର ଯୁବକ ପରି ଦିଶୁଛନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଧି କିଲ ଦେଵାନାଂ ଵଯୋ ଭଵତି ନିତ୍ଯଦା। ଯଥେମେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ଦେବମାନେ ସଦା ଏହିପରି ବୟସରେ ରହନ୍ତି। ଯେପରି ଏହି ବାଘ ପରି ପୁରୁଷମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଇହୈଵ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଯାଵଜ୍ଜାନାମ୍ଯହଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ କ ଏଷ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ରଥେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଓ ବୈଦେହୀ ଏଠି ଅଳ୍ପ ସମୟ ରୁହ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବି କିଏ ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ରଥରେ ଅଛନ୍ତି।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିମିହୈଵ ସ୍ଥୀଯତାମିତି। ଅଭିଚକ୍ରାମ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶରଭଙ୍ଗାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କହି ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ 'ଏଠି ରୁହ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ସମଭିଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ଶଚୀପତିଃ। ଶରଭଙ୍ଗମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵିବୁଧାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇହୋପଯାତ୍ଯସୌ ରାମୋ ଯାଵନ୍ମାଂ ନାଭିଭାଷତେ। ନିଷ୍ଠାଂ ନଯତ ତାଵତ୍ ତୁ ତତୋ ମାଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି
ଏହିଠାରେ ରାମ ଆସୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ସହ କଥା ହେଉନାହାନ୍ତି, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ନିଷ୍ଠାରେ ନେଇଯାଅ। ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ।