ପ୍ରସାଦ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମଯା ସୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମାଂ ମହାଯଶାଃ। ଯଦା ଦାଶରଥୀ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ସଂଯୁଗେ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲାପରେ, ସେ ମହାୟଶସ୍ବୀ କହିଥିଲେ— 'ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବେ—'
ତଦା ପ୍ରକୃତିମାପନ୍ନୋ ଭଵାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯତି। ଅନୁପସ୍ଥୀଯମାନୋ ମାଂ ସ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯାଜହାର ହ
'ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ପୁନି ପାଇବେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।' ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ନ ଦେଖିଥିଲି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଇତି ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ରମ୍ଭାସକ୍ତମୁଵାଚ ହ। ତଵ ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁକ୍ତୋଽହମଭିଶାପାତ୍ ସୁଦାରୁଣାତ୍
ଏପରି ରମ୍ଭାରେ ଆସକ୍ତ ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା ମୋତେ କହିଥିଲେ; ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।
ଭୁଵନଂ ସ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵସ୍ତି ଵୋଽସ୍ତୁ ପରଂତପ। ଇତୋ ଵସତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶରଭଙ୍ଗଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ମୁଁ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି; ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତୁମେ ଶୁଭ ରୁହ; ଏଠାରୁ ନିକଟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶରଭଙ୍ଗ ବସୁଛନ୍ତି।
ଅଧ୍ଯର୍ଧଯୋଜନେ ତାତ ମହର୍ଷିଃ ସୂର୍ଯସଂନିଭଃ। ତଂ କ୍ଷିପ୍ରମଭିଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସ ତେ ଶ୍ରେଯୋଽଭିଧାସ୍ଯତି
ହେ ପୁତ୍ର, ଏଠାରୁ ଅଧ ଯୋଜନ ଦୂରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ମହାର୍ଷି ବସୁଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହିବେ।
ଅଵଟେ ଚାପି ମାଂ ରାମ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ କୁଶଲୀ ଵ୍ରଜ। ରକ୍ଷସାଂ ଗତସତ୍ତ୍ଵାନାମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ହେ ରାମ, ମୋତେ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ରଖି ତୁମେ ନିରାପଦ ଯାଅ; ଏହା ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ।
ଅଵଟେ ଯେ ନିଧୀଯନ୍ତେ ତେଷାଂ ଲୋକାଃ ସନାତନାଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଵିରାଧଃ ଶରପୀଡିତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ରଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏପରି କହି ବିରାଧ, ଶରବିଧ୍ଧ ଦେହରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବଭୂଵ ସ୍ଵର୍ଗସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ୍ଯସ୍ତଦେହୋ ମହାବଲଃ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ହ
ସେ ମହାବଳୀ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
କୁଞ୍ଜରସ୍ଯେଵ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସସ୍ଯାସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଵନେଽସ୍ମିନ୍ସୁମହାନ୍ ଶ୍ଵଭ୍ରଃ ଖନ୍ଯତାଂ ରୌଦ୍ରକର୍ମଣଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲୀ ହାତୀ ପାଇଁ ଗଭୀର ଗଡ଼ିଖୋଦାଯାଏ, ସେପରି ଏହାର କୁକର୍ମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗଡ଼ି ଖୋଦ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମଃ ପ୍ରଦରଃ ଖନ୍ଯତାମିତି। ତସ୍ଥୌ ଵିରାଧମାକ୍ରମ୍ଯ କଣ୍ଠେ ପାଦେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି କହି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ 'ଗଡ଼ି ଖୋଦ' ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ରାକ୍ଷସ ବିରାଧଙ୍କ ଗଳାକୁ ପାଦରେ ଚାପି ଧରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଁଥିଲେ।
ତତଃ ଖନିତ୍ରମାଦାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ଵଭ୍ରମୁତ୍ତମମ୍। ଅଖନତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଵିରାଧସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଉଡ଼ିଏ ନେଇ, ବିରାଧଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ି ଖୋଦିଲେ।
ତଂ ମୁକ୍ତକଣ୍ଠମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଶଙ୍କୁକର୍ଣଂ ମହାସ୍ଵନମ୍। ଵିରାଧଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପଚ୍ଛ୍ଵଭ୍ରେ ନଦନ୍ତଂ ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍
ତାଙ୍କର ଗଳା ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଶଂଖ ଭଳି କାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହ ବିରାଧଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ସେ ଭୟଭୀତ ରବ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ି ଭିତରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତମାହଵେ ଦାରୁଣମାଶୁଵିକ୍ରମୌ ସ୍ଥିରାଵୁଭୌ ସଂଯତି ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ମୁଦାନ୍ଵିତୌ ଚିକ୍ଷିପତୁର୍ଭଯାଵହଂ ନଦନ୍ତମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ବଲେନ ରାକ୍ଷସମ୍
ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୁଇଜଣ ଦୃଢ଼ ଓ ଦ୍ରୁତ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭୟଜନକ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ଶକ୍ତି ସହ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଅଵଧ୍ଯତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମହାସୁରସ୍ଯ ତୌ ଶିତେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଦା ନରର୍ଷଭୌ। ସମର୍ଥ୍ଯ ଚାତ୍ଯର୍ଥଵିଶାରଦାଵୁଭୌ ବିଲେ ଵିରାଧସ୍ଯ ଵଧଂ ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ
ତେବେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖି, ଅତି ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଦୁଇଜଣ ବିରାଧଙ୍କୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ମାରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିରାଧେନ ହି ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ରାମେଣ ଯଥାର୍ଥମୀପ୍ସିତଃ। ନିଵେଦିତଃ କାନନଚାରିଣା ସ୍ଵଯଂ ନ ମେ ଵଧଃ ଶସ୍ତ୍ରକୃତୋ ଭଵେଦିତି
କାରଣ ବିରାଧ ନିଜେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, 'ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ' ବୋଲି ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଖୋଲିଦେଇଥିଲେ।
ତଦେଵ ରାମେଣ ନିଶମ୍ଯ ଭାଷିତଂ କୃତା ମତିସ୍ତସ୍ଯ ବିଲପ୍ରଵେଶନେ। ବିଲଂ ଚ ତେନାତିବଲେନ ରକ୍ଷସା ପ୍ରଵେଶ୍ଯମାନେନ ଵନଂ ଵିନାଦିତମ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ପକେଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ; ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଗଡ଼ି ଭିତରେ ପକେଇବାବେଳେ, ସେ ଚିତ୍କାର କରିବାରେ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପାଵିଵ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଵିରାଧମୁର୍ଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଦରେ ନିପାତ୍ଯ ତମ୍। ନନନ୍ଦତୁର୍ଵୀତଭଯୌ ମହାଵନେ ଶିଲାଭିରନ୍ତର୍ଦଧତୁଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସମ୍
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ବିରାଧଙ୍କୁ ପକେଇ, ଭୟ ହରାଇ ମହାଅରଣ୍ୟରେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ପଥର ଦେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତୌ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରକାର୍ମୁକୌ ନିହତ୍ଯ ରକ୍ଷଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ଵିଜହ୍ରତୁସ୍ତୌ ମୁଦିତୌ ମହାଵନେ ଦିଵି ସ୍ଥିତୌ ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରାଵିଵ
ତାପରେ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ, ରାକ୍ଷସକୁ ମାରି ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ, ମହାଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ହତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଭୀମବଲଂ ଵିରାଧଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵନେ। ତତଃ ସୀତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଅରଣ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଧ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଇ, ସେ ଶୂରବୀର ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଭ୍ରାତରଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। କଷ୍ଟଂ ଵନମିଦଂ ଦୁର୍ଗଂ ନ ଚ ସ୍ମୋ ଵନଗୋଚରାଃ
ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅତି କଠିନ ଓ ଦୁର୍ଗମ; ଆମେ ଏପରି ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ।'
ଅଭିଗଚ୍ଛାମହେ ଶୀଘ୍ରଂ ଶରଭଙ୍ଗଂ ତପୋଧନମ୍। ଆଶ୍ରମଂ ଶରଭଙ୍ଗସ୍ଯ ରାଘଵୋଽଭିଜଗାମ ହ
'ଆମେ ଶୀଘ୍ର ତପୋଧନ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଳିଯିବା।' ଏହିପରି ଭାବେ ରାଘବ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଦେଵପ୍ରଭାଵସ୍ଯ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ସମୀପେ ଶରଭଙ୍ଗସ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଯିଏ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ସେଇ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟରେ ରାମ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅସଂସ୍ପୃଶନ୍ତଂ ଵସୁଧାଂ ଦଦର୍ଶ ଵିବୁଧେଶ୍ଵରମ୍। ସମ୍ପ୍ରଭାଭରଣଂ ଦେଵଂ ଵିରଜୋଽମ୍ବରଧାରିଣମ୍
ସେ ଭୂମିକୁ ଛୁଁନଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅଳଙ୍କାରିତ, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତଦ୍ଵିଧୈରେଵ ବହୁଭିଃ ପୂଜ୍ଯମାନଂ ମହାତ୍ମଭିଃ। ହରିତୈର୍ଵାଜିଭିର୍ଯୁକ୍ତମନ୍ତରିକ୍ଷଗତଂ ରଥମ୍
ଏହିପରି ଅନେକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥରେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଦୂରତସ୍ତସ୍ଯ ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂନିଭମ୍। ପାଣ୍ଡୁରାଭ୍ରଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲସଂନିଭମ୍
ଦୂରରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, ଧଳା ମେଘ ଭଳି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଦେଖିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଵିମଲଂ ଛତ୍ରଂ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍। ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଚାଗ୍ର୍ଯେ ରୁକ୍ମଦଣ୍ଡେ ମହାଧନେ
ସେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଛତା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଦୁଇଟି ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନା ହାତଲା ଚାମର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଗୃହୀତେ ଵରନାରୀଭ୍ଯାଂ ଧୂଯମାନେ ଚ ମୂର୍ଧନି। ଗନ୍ଧର୍ଵାମରସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ବହଵଃ ପରମର୍ଷଯଃ
ସେଇ ଛତା ଦୁଇଜଣ ମହିଳା ଧରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଢୁମାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଅନେକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତଂ ଦେଵଂ ଗୀର୍ଭିରଗ୍ର୍ଯା ଭିରୈଡଯନ୍। ସହ ସମ୍ଭାଷମାଣେ ତୁ ଶରଭଙ୍ଗେନ ଵାସଵେ
ଆକାଶରେ ବସିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିଲା। ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ସହ ଓ ବାସବଙ୍କ ସହିତ ସେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତକ୍ରତୁଂ ତତ୍ର ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍। ରାମୋଽଥ ରଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଦର୍ଶଯତାଦ୍ଭୁତମ୍
ଶତକ୍ରୁତୁଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରଥଟିକୁ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।