ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ସେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ।
ରୂପସଂହନନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସୌକୁମାର୍ଯଂ ସୁଵେଷତାମ୍। ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାକାରା ରାମସ୍ଯ ଵନଵାସିନଃ
ବନବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ରାମଙ୍କର ରୂପ, ଶରୀର ଗଠନ, ଶୋଭା, କୋମଳତା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଶାକକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୈଦେହୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମଂ ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈରିଵ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତାନ୍ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ଵନଵାସିନଃ
ସେସବୁ ବନବାସୀ, ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ନିରନ୍ତର ଚକୁ ତାକି ରଖି, ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅତ୍ରୈନଂ ହି ମହାଭାଗାଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ। ଅତିଥିଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ରାଘଵଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନିମାନେ, ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିରେ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତୋ ରାମସ୍ଯ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧିନା ପାଵକୋପମାଃ। ଆଜହ୍ରୁସ୍ତେ ମହାଭାଗାଃ ସଲିଲଂ ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ତାପରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଲେ।
ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନା ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ। ମୂଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ସର୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ପ୍ରମୋଦରେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନେ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ତୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍। ଧର୍ମପାଲୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ
ଏମିତି ଦେଇ, ଧର୍ମକୁ ଜଣା ତପସ୍ୱୀମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ— 'ଆପଣ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ...'
ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ରାଜା ଦଣ୍ଡଧରୋ ଗୁରୁଃ। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈଵ ଚତୁର୍ଭାଗଃ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷତି ରାଘଵ
'ରାଜା, ଶାସନ କରୁଥିବା ଗୁରୁ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରି, ରାଘବ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।'
ରାଜା ତସ୍ମାଦ୍ ଵରାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନମସ୍କୃତଃ। ତେ ଵଯଂ ଭଵତା ରକ୍ଷ୍ଯା ଭଵଦ୍ଵିଷଯଵାସିନଃ। ନଗରସ୍ଥୋ ଵନସ୍ଥୋ ଵା ତ୍ଵଂ ନୋ ରାଜା ଜନେଶ୍ଵରଃ
'ଏହିପରି, ପୂଜିତ ହୋଇ, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନିବାସୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ। ନଗର କିମ୍ବା ବନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଆମର ରାଜା, ଲୋକଙ୍କ ନାଥ।'
ନ୍ଯସ୍ତଦଣ୍ଡା ଵଯଂ ରାଜଞ୍ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଶଶ୍ଵଦ୍ ଗର୍ଭଭୂତାସ୍ତପୋଧନାଃ
'ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ପରି, ସଦା ଆପଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଫଲୈର୍ମୂଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ରାଘଵମ୍। ଵନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାହାରୈଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମପୂଜଯନ୍
ଏମିତି କହି, ସେମାନେ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସହ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତଥାନ୍ଯେ ତାପସାଃ ସିଦ୍ଧା ରାମଂ ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମାଃ। ନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତର୍ପଯାମାସୁରୀଶ୍ଵରମ୍
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ନ୍ୟାୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଈଶ୍ୱର ରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
କୃତାତିଥ୍ଯୋଽଥ ରାମସ୍ତୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସ ମୁନୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵନମେଵାନ୍ଵଗାହତ
ଅତିଥି ସେବା ହେବା ପରେ, ରାମ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦିଗକୁ ଚାଲି, ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଷ୍କୂଜମାନଶକୁନିଂ ଝିଲ୍ଲିକାଗଣନାଦିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ରାମୋ ଵନମଧ୍ଯଂ ଦଦର୍ଶ ହ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ ବନର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚୁପ୍ପ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଝିଙ୍କିମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ସୀତଯା ସହ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଘୋରମୃଗାଯୁତେ। ଦଦର୍ଶ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ପୁରୁଷାଦଂ ମହାସ୍ଵନମ୍
ସୀତାଙ୍କ ସହ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବନରେ ଏମିତି ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଖାଇବା ପଶୁ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖିଲେ।
ଗଭୀରାକ୍ଷଂ ମହାଵକ୍ତ୍ରଂ ଵିକଟଂ ଵିକଟୋଦରମ୍। ବୀଭତ୍ସଂ ଵିଷମଂ ଦୀର୍ଘଂ ଵିକୃତଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍
ଗଭୀର ଦୃଷ୍ଟି, ବଡ଼ ମୁହଁ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଫୁଲା ପେଟ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି କୁରୁପ, ଅସମ, ଲମ୍ବା, ବିକୃତ ଓ ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵସାନଂ ଚର୍ମ ଵୈଯାଘ୍ରଂ ଵସାର୍ଦ୍ରଂ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତମ୍। ତ୍ରାସନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମିଵାନ୍ତକମ୍
ସେ ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଯାହା ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା, ତାହାର ମୁହଁ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ପରି ବଡ଼ ଖୋଲା ଥିଲା।
ତ୍ରୀନ୍ ସିଂହାଂଶ୍ଚତୁରୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ ଦ୍ଵୌ ଵୃକୌ ପୃଷତାନ୍ ଦଶ। ସଵିଷାଣଂ ଵସାଦିଗ୍ଧଂ ଗଜସ୍ଯ ଚ ଶିରୋ ମହତ୍
ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ଓଲ, ଦଶଟି ହରିଣ ଓ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ, ଶିଙ୍ଗ ଓ ମାଂସରେ ଲପେଟାଯାଇଥିଲା—
ଅଵସଜ୍ଯାଯସେ ଶୂଲେ ଵିନଦନ୍ତଂ ମହାସ୍ଵନମ୍। ସ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ସୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମୈଥିଲୀମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲୋହା ଶୂଳରେ ଗାଡ଼ିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା; ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମିଥିଲାର ସୀତାକୁ ଦେଖିଲା—
ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଜାଃ କାଲ ଇଵାନ୍ତକଃ ସ କୃତ୍ଵା ଭୈରଵଂ ନାଦଂ ଚାଲଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶେଷ ମୃତ୍ୟୁ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଗଭୀର ଭାବେ କମ୍ପିତ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲା।
ଅଙ୍କେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀମପକ୍ରମ୍ଯ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍। ଯୁଵାଂ ଜଟାଚୀରଧରୌ ସଭାର୍ଯୌ କ୍ଷୀଣଜୀଵିତୌ
ସେ ବୈଦେହୀକୁ କୋଳରେ ନେଇ, ଦୂରକୁ ହଟିଗଲା ଏବଂ କହିଲା: 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଜଟା ଓ ଚିର ପିନ୍ଧିଥିବା, ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ତୁମର ଜୀବନ ଏବେ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଶରଚାପାସିପାଣିନୌ। କଥଂ ତାପସଯୋର୍ଵାଂ ଚ ଵାସଃ ପ୍ରମଦଯା ସହ
ତୁମେ ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ; କିପରି ତୁମେ ତାପସ ହୋଇ ଏଠାରେ ଏକ ଜଣ ଜନୀ ସହିତ ରହୁଛ?
ଅଧର୍ମଚାରିଣୌ ପାପୌ କୌ ଯୁଵାଂ ମୁନିଦୂଷକୌ। ଅହଂ ଵନମିଦଂ ଦୁର୍ଗଂ ଵିରାଧୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ
ତୁମେ କିଏ, ଅଧର୍ମ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଦୁଷିତ କରୁଥିବା? ମୁଁ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ବିରାଧ।
ଚରାମି ସାଯୁଧୋ ନିତ୍ଯମୃଷିମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯନ୍। ଇଯଂ ନାରୀ ଵରାରୋହା ମମ ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ସଦା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ମୁନିମାନେଙ୍କର ମାଂସ ଖାଇ ଘୁରୁଛି; ଏହି ଉତ୍ତମ ଶରୀର ଥିବା ନାରୀ ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ ହେବେ।
ଯୁଵଯୋଃ ପାପଯୋଶ୍ଚାହଂ ପାସ୍ଯାମି ରୁଧିରଂ ମୃଧେ। ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ଵିରାଧସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଏବଂ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ରକ୍ତ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପିଇବି।' ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଓ କୁସଂକଳ୍ପୀ ବିରାଧ କହିଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଗର୍ଵିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଜନକାତ୍ମଜା। ସୀତା ପ୍ରଵେପିତୋଦ୍ଵେଗାତ୍ ପ୍ରଵାତେ କଦଲୀ ଯଥା
ତାଙ୍କର ଅହଂକାରିକ କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ବାତାସରେ କଦଳୀ ଗଛ ଯେପରି କମ୍ପିଥାଏ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଃ ସୀତାଂ ଵିରାଧାଙ୍କଗତାଂ ଶୁଭାମ୍। ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା
ସୀତାଙ୍କୁ ବିରାଧଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ଶୁଷ୍କ ମୁଁହରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ସୌମ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଜନକସ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵାମ୍। ମମ ଭାର୍ଯାଂ ଶୁଭାଚାରାଂ ଵିରାଧାଙ୍କେ ପ୍ରଵେଶିତାମ୍
ହେ ସୁମ୍ୟ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ବିରାଧଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦେଖ।
ଅତ୍ଯନ୍ତସୁଖସଂଵୃଦ୍ଧାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଯଦଭିପ୍ରେତମସ୍ମାସୁ ପ୍ରିଯଂ ଵରଵୃତଂ ଚ ଯତ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବଢ଼ିଥିବା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜକୁମାରୀ—ଯାହା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା—