ପ୍ରତ୍ଯୁଜ୍ଜଗାମ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମିଵ ଵାସଵଃ । ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲିତଂ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ତାପସଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍ ॥୧-୧୮-
ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ବାହାରିଗଲେ। ତାପସୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ରାଜା ତତୋଽର୍ଘ୍ଯମୁପହାରଯତ୍ । ସ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାର୍ଘ୍ଯଂ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ॥୧-୧୮-
ରାଜା ଖୁସି ମୁହଁରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାଙ୍କ ହାତରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
କୁଶଲଂ ଚାଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ନରାଧିପମ୍ । ପୁରେ କୋଶେ ଜନପଦେ ବାନ୍ଧଵେଷୁ ସୁହୃତ୍ସୁ ଚ ॥୧-୧୮-
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସହର, ଧନଭଣ୍ଡାର, ଦେଶ, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅବିଚଳ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କୁଶଲଂ କୌଶିକୋ ରାଜ୍ଞଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ ସୁଧାର୍ମିକଃ । ଅପି ତେ ସଂନତାଃ ସର୍ଵେ ସାମନ୍ତରିପଵୋ ଜିତାଃ ॥୧-୧୮-
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୌଶିକ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ତୁମର ସମସ୍ତ ଅନୁଗତ ଓ ପାଶ୍ୱପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଅଧୀନ ରହିଛନ୍ତି କି?
ଦୈଵଂ ଚ ମାନୁଷଂ ଚୈଵ କର୍ମ ତେ ସାଧ୍ଵନୁଷ୍ଠିତମ୍ । ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସମାଗମ୍ଯ କୁଶଲଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ॥୧-୧୮-
ସେ ପଚାରିଲେ—ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁହିଁ ପକ୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ କରାଯାଇଛି କି? ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ।
ଋଷୀଂଶ୍ଚ ତାନ୍ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ମହାଭାଗ ଉଵାଚ ହ । ତେ ସର୍ଵେ ହୃଷ୍ଟମନସସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ନିଵେଶନମ୍ ॥୧-୧୮-
ମହାମାନ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେଠାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିଵିଶୁଃ ପୂଜିତାସ୍ତେନ ନିଷେଦୁଶ୍ଚ ଯଥାର୍ହତଃ । ଅଥ ହୃଷ୍ଟମନା ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍ ॥୧-୧୮-
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବସିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଉଵାଚ ପରମୋଦାରୋ ହୃଷ୍ଟସ୍ତମଭିପୂଜଯନ୍ । ଯଥାମୃତସ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଯଥା ଵର୍ଷମନୂଦକେ ॥୧-୧୮-
ଅତି ଦାନଶୀଳ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ—ତୁମର ଆଗମନ ମୋ ପାଇଁ ନେକ୍ତର ମିଳିବା ପରି, କିମ୍ବା ଅବର୍ଷାରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି।
ଯଥା ସଦୃଶଦାରେଷୁ ପୁତ୍ରଜନ୍ମାପ୍ରଜସ୍ଯ ଵୈ । ପ୍ରଣଷ୍ଟସ୍ଯ ଯଥା ଲାଭୋ ଯଥା ହର୍ଷୋ ମହୋଦଯଃ ॥୧-୧୮-
ସନ୍ତାନହୀନ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁଅ ହେବା, ହାରାଇଥିବା ଜିନିଷ ପୁଣି ମିଳିବା, ବଡ଼ ଧନ ଲାଗି ଆନନ୍ଦ ମିଳିବା ପରି।
ତଥୈଵାଗମନଂ ମନ୍ଯେ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାମୁନେ । କଂ ଚ ତେ ପରମଂ କାମଂ କରୋମି କିମୁ ହର୍ଷିତଃ ॥୧-୧୮-
ଏଭଳି ଭାବରେ, ମହାମୁନି, ମୁଁ ତୁମର ଆଗମନକୁ ମନେ କରେ। ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। କଣ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା? ମୁଁ ଏତେ ଖୁସିରେ କଣ କରିପାରିବି?
ପାତ୍ରଭୂତୋଽସି ମେ ଵିପ୍ର ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ମାନଦ । ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵିତଂ ଚ ସୁଜୀଵିତମ୍ ॥୧-୧୮-
ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଆସିଛ, ମାନଦାତା। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଜୀବନ ମଧୁର ହେଲା।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମଦ୍ରାକ୍ଷଂ ସୁପ୍ରଭାତା ନିଶା ମମ । ପୂର୍ଵଂ ରାଜର୍ଷିଶବ୍ଦେନ ତପସା ଦ୍ଯୋତିତପ୍ରଭଃ ॥୧-୧୮-
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଛି, ଏହିଥିରୁ ମୋର ରାତି ଶୁଭ ହେଲା। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ରାଜାର୍ଷି ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲ, ତପସ୍ୟାରେ ତୁମର ତେଜ ବଢ଼ିଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ପୂଜ୍ଯୋଽସି ବହୁଧା ମଯା । ତଦଦ୍ଭୁତମଭୂଦ୍ ଵିପ୍ର ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ମମ ॥୧-୧୮-
ଏବେ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ, ମୁଁ ବହୁଭାବେ ତୁମକୁ ପୂଜିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ଘଟଣା, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶୁଭକ୍ଷେତ୍ରଗତଶ୍ଚାହଂ ତଵ ସଂଦର୍ଶନାତ୍ ପ୍ରଭୋ । ବ୍ରୂହି ଯତ୍ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତୁଭ୍ଯଂ କାର୍ଯମାଗମନଂ ପ୍ରତି ॥୧-୧୮-
ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଶୁଭ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, କଣ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛ, ମତେ ଖୋଲି କହ।
ଇଚ୍ଛାମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽହଂ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ପରିଵୃଦ୍ଧଯେ । କାର୍ଯସ୍ଯ ନ ଵିମର୍ଶଂ ଚ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ ॥୧-୧୮-
ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମର କୃପା ପାଇବାକୁ, ତୁମର କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ। ନିଶ୍ଚୟବ୍ରତ, ତୁମେ ତୁମ ଆବଶ୍ୟକତା ନିର୍ବିଗ୍ନରେ କହିଦିଅ।
କର୍ତା ଚାହମଶେଷେଣ ଦୈଵତଂ ହି ଭଵାନ୍ ମମ । ମମ ଚ ଅଯମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାନଭ୍ଯୁଦଯୋ ଦ୍ଵିଜ । ତଵାଗମନଜଃ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାନୁତ୍ତମୋ ଦ୍ଵିଜ ॥୧-୧୮-
ମୁଁ ନିଜେ ସବୁ କାମର କର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମୋର ଦେବତା ତୁମେ। ଏହି ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଦ୍ୱିଜ, ଏବଂ ତୁମ ଆଗମନରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଉପଜିଛି।
ଇତି ହୃଦଯସୁଖଂ ନିଶମ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ :::ଶ୍ରୁତିସୁଖମାତ୍ମଵତା ଵିନୀତମୁକ୍ତମ୍ । ପ୍ରଥିତଗୁଣଯଶା ଗୁଣୈର୍ଵିଶିଷ୍ଟଃ :::ପରମଋଷିଃ ପରମଂ ଜଗାମ ହର୍ଷମ୍ ॥୧-୧୮-
ଏଭଳି ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ନମ୍ରତାରେ କହିଥିବା ଏହି ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ଗୁଣ ଓ ଯଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକୋନଉନିଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜସିଂହସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମଦ୍ଭୁତଵିସ୍ତରମ୍ । ହୃଷ୍ଟରୋମା ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଭ୍ଯଭାଷତ ॥୧-୧୯-
ରାଜା ସିଂହଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣି, ମହାପ୍ରଭା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରୋମ ଗুটି ଉଠିଗଲା ଏବଂ ସେ କଥା କହିଲେ।
ସଦୃଶଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଵୈଵଂ ଭୁଵି ନାନ୍ଯତଃ । ମହାଵଂଶପ୍ରସୂତସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଵ୍ଯପଦେଶିନଃ ॥୧-୧୯-
ରାଜା ସିଂହ, ଏଭଳି ବ୍ୟବହାର ଏ ଭୂମିରେ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାୟ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ନୁହେଁ। ବଡ଼ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ବସିଷ୍ଠ ନାମ ଧରିଥିବା ତୁମ ପାଇଁ।
ଯତ୍ତୁ ମେ ହୃଦ୍ଗତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯମ୍ । କୁରୁଷ୍ଵ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଭଵ ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ ॥୧-୧୯-
ମୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ରହିଛି, ଏହି କାମର ନିଶ୍ଚୟ, ରାଜା ସିଂହ, ତୁମେ ସେ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର। ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଟିକି ରୁହ।
ଅହଂ ନିଯମମାତିଷ୍ଠେ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନକରୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ରାକ୍ଷସୌ କାମରୂପିଣୌ ॥୧-୧୯-
ମୁଁ ଏହି କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଲେ ଯେହେଁ ରୂପ ଧରିପାରନ୍ତି, ଏହାର ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି।
ଵ୍ରତେ ତୁ ବହୁଶଶ୍ଚୀର୍ଣେ ସମାପ୍ତ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସାଵିମୌ । ମାରୀଚଶ୍ଚ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୌ ସୁଶିକ୍ଷିତୌ ॥୧-୧୯-
ଏହି ବ୍ରତ ଅନେକ ଥର କରି ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭଲ ଶିକ୍ଷିତ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ, ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ, ଆସିଯାନ୍ତି।
ତୌ ମାଂସରୁଧିରୌଘେଣ ଵେଦିଂ ତାମଭ୍ଯଵର୍ଷତାମ୍ । ଅଵଧୂତେ ତଥାଭୂତେ ତସ୍ମିନ୍ ନିଯମନିଶ୍ଚଯେ ॥୧-୧୯-
ସେମାନେ ବେଦୀ ଉପରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ଝରଣା ଭଳି ଭର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏଭଳି ନିୟମ ଅପବିତ୍ର ହେଲେ, ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ବାଧା ପାଏ।
କୃତଶ୍ରମୋ ନିରୁତ୍ସାହସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦପାକ୍ରମେ । ନ ଚ ମେ କ୍ରୋଧମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ପାର୍ଥିଵ ॥୧-୧୯-
କାମ କରି ଥକି ଓ ଉତ୍ସାହ ହରାଇ, ମୁଁ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ। ରାଜା, ତଥାପି ମୋର ମନେ କ୍ରୋଧ ରଖିବା ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।
ତଥାଭୂତା ହି ସା ଚର୍ଯା ନ ଶାପସ୍ତତ୍ର ମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଵପୁତ୍ରଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ ॥୧-୧୯-
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା, ଏହି ଚର୍ଯ୍ୟା ଏଭଳି ହେଉଛି, ଶାପ ଏଠାରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ରାଜା ସିଂହ, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦେଉ, ଯାହାର ପ୍ରକୃତ ପାରାକ୍ରମ ଅଛି।
କାକପକ୍ଷଧରଂ ଶୂରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ମେ ଦାତୁମର୍ହସି । ଶକ୍ତୋ ହ୍ଯେଷ ମଯା ଗୁପ୍ତୋ ଦିଵ୍ଯେନ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ॥୧-୧୯-
କାକ ପକ୍ଷ ଭଳି କେଶ ଥିବା ଶୂର ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ମୋର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଇ, ସେ ଏହି କାମରେ ସକ୍ଷମ।
ରାକ୍ଷସା ଯେ ଵିକର୍ତାରସ୍ତେଷାମପି ଵିନାଶନେ । ଶ୍ରେଯଶ୍ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ବହୁରୂପଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥୧-୧୯-
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ରାମ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଭଲ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ଯେନ ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି । ନ ଚ ତୌ ରାମମାସାଦ୍ଯ ଶକ୍ତୌ ସ୍ଥାତୁଂ କଥଞ୍ଚନ ॥୧-୧୯-
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ ଯଶ ଲଭିବେ, ଏବଂ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ରାମଙ୍କ ସମ୍ନା ରେ କେବେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନ ଚ ତୌ ରାଘଵାଦନ୍ଯୋ ହନ୍ତୁମୁତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍ । ଵୀର୍ଯୋତ୍ସିକ୍ତୌ ହି ତୌ ପାପୌ କାଲପାଶଵଶଂ ଗତୌ ॥୧-୧୯-
ରାମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ ଓ ସମୟର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧା।