କୁଶଚୀରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମାଵୃତମ୍। ଯଥା ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଗଗନେ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
କୁଶ ଓ ଚୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ଏହି ଆଶ୍ରମ ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସୁସମ୍ମୃଷ୍ଟାଜିରଂ ସଦା। ମୃଗୈର୍ବହୁଭିରାକୀର୍ଣଂ ପକ୍ଷିସଂଘୈଃ ସମାଵୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ, ସଦା ପରିଷ୍କାର ଅଙ୍ଗନା, ବହୁ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଥିଲେ।
ପୂଜିତଂ ଚୋପନୃତ୍ତଂ ଚ ନିତ୍ଯମପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ। ଵିଶାଲୈରଗ୍ନିଶରଣୈଃ ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡୈରଜିନୈଃ କୁଶୈଃ
ଏହି ଆଶ୍ରମ ସଦା ଅପ୍ସରାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ବିସ୍ତୃତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ହୋମଦଣ୍ଡ, ପାତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସମିଦ୍ଭିସ୍ତୋଯକଲଶୈଃ ଫଲମୂଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍। ଆରଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସ୍ଵାଦୁଫଲୈର୍ଵୃତମ୍
ସମିଦ୍, ପାଣି ଭରା କଳଶ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ଫଳ ଥିବା ବଡ଼ ବନସ୍ପତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।
ବଲିହୋମାର୍ଚିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍। ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ପଦ୍ମିନ୍ଯା ଚ ସପଦ୍ମଯା
ବଳି ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମନାଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ପଦ୍ମ ସହିତ ପଦ୍ମିନୀ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଫଲମୂଲାଶନୈର୍ଦାନ୍ତୈଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରୈଃ। ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରାଭୈଶ୍ଚ ପୁରାଣୈର୍ମୁନିଭିର୍ଯୁତମ୍
ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ପୁରାତନ ମୁନିମାନେ ଏଠି ବସୁଥିଲେ।
ପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ନିଯତାହାରୈଃ ଶୋଭିତଂ ପରମର୍ଷିଭିଃ। ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଭଵନପ୍ରଖ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍
ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ପବିତ୍ର ମହାର୍ଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ସଦୃଶ ଏହି ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମନାଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଭିର୍ମହାଭାଗୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତାପସାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ଧନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ସେଇ ତାପସ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ମହାତେଜା ଵିଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହଦ୍ ଧନୁଃ। ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନୋପପନ୍ନାସ୍ତେ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହର୍ଷଯଃ
ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାନ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେ, ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରି ତାଣିଥିବା ପରେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଅଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ପ୍ରୀତା ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତେ ତୁ ସୋମମିଵୋଦ୍ଯନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ସେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ।
ରୂପସଂହନନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସୌକୁମାର୍ଯଂ ସୁଵେଷତାମ୍। ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାକାରା ରାମସ୍ଯ ଵନଵାସିନଃ
ବନବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ରାମଙ୍କର ରୂପ, ଶରୀର ଗଠନ, ଶୋଭା, କୋମଳତା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଶାକକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୈଦେହୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମଂ ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈରିଵ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତାନ୍ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ଵନଵାସିନଃ
ସେସବୁ ବନବାସୀ, ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ନିରନ୍ତର ଚକୁ ତାକି ରଖି, ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅତ୍ରୈନଂ ହି ମହାଭାଗାଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ। ଅତିଥିଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ରାଘଵଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନିମାନେ, ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିରେ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତୋ ରାମସ୍ଯ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧିନା ପାଵକୋପମାଃ। ଆଜହ୍ରୁସ୍ତେ ମହାଭାଗାଃ ସଲିଲଂ ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ତାପରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଲେ।
ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନା ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ। ମୂଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ସର୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ପ୍ରମୋଦରେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନେ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ତୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍। ଧର୍ମପାଲୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ
ଏମିତି ଦେଇ, ଧର୍ମକୁ ଜଣା ତପସ୍ୱୀମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ— 'ଆପଣ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ...'
ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ରାଜା ଦଣ୍ଡଧରୋ ଗୁରୁଃ। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈଵ ଚତୁର୍ଭାଗଃ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷତି ରାଘଵ
'ରାଜା, ଶାସନ କରୁଥିବା ଗୁରୁ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରି, ରାଘବ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।'
ରାଜା ତସ୍ମାଦ୍ ଵରାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନମସ୍କୃତଃ। ତେ ଵଯଂ ଭଵତା ରକ୍ଷ୍ଯା ଭଵଦ୍ଵିଷଯଵାସିନଃ। ନଗରସ୍ଥୋ ଵନସ୍ଥୋ ଵା ତ୍ଵଂ ନୋ ରାଜା ଜନେଶ୍ଵରଃ
'ଏହିପରି, ପୂଜିତ ହୋଇ, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନିବାସୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ। ନଗର କିମ୍ବା ବନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଆମର ରାଜା, ଲୋକଙ୍କ ନାଥ।'
ନ୍ଯସ୍ତଦଣ୍ଡା ଵଯଂ ରାଜଞ୍ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଶଶ୍ଵଦ୍ ଗର୍ଭଭୂତାସ୍ତପୋଧନାଃ
'ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ପରି, ସଦା ଆପଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଫଲୈର୍ମୂଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ରାଘଵମ୍। ଵନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାହାରୈଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମପୂଜଯନ୍
ଏମିତି କହି, ସେମାନେ ଫଳ, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସହ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତଥାନ୍ଯେ ତାପସାଃ ସିଦ୍ଧା ରାମଂ ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମାଃ। ନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତର୍ପଯାମାସୁରୀଶ୍ଵରମ୍
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ନ୍ୟାୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଈଶ୍ୱର ରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
କୃତାତିଥ୍ଯୋଽଥ ରାମସ୍ତୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସ ମୁନୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵନମେଵାନ୍ଵଗାହତ
ଅତିଥି ସେବା ହେବା ପରେ, ରାମ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦିଗକୁ ଚାଲି, ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଷ୍କୂଜମାନଶକୁନିଂ ଝିଲ୍ଲିକାଗଣନାଦିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ରାମୋ ଵନମଧ୍ଯଂ ଦଦର୍ଶ ହ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ ବନର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚୁପ୍ପ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଝିଙ୍କିମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ସୀତଯା ସହ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଘୋରମୃଗାଯୁତେ। ଦଦର୍ଶ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ପୁରୁଷାଦଂ ମହାସ୍ଵନମ୍
ସୀତାଙ୍କ ସହ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବନରେ ଏମିତି ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଖାଇବା ପଶୁ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖିଲେ।
ଗଭୀରାକ୍ଷଂ ମହାଵକ୍ତ୍ରଂ ଵିକଟଂ ଵିକଟୋଦରମ୍। ବୀଭତ୍ସଂ ଵିଷମଂ ଦୀର୍ଘଂ ଵିକୃତଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍
ଗଭୀର ଦୃଷ୍ଟି, ବଡ଼ ମୁହଁ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଫୁଲା ପେଟ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି କୁରୁପ, ଅସମ, ଲମ୍ବା, ବିକୃତ ଓ ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵସାନଂ ଚର୍ମ ଵୈଯାଘ୍ରଂ ଵସାର୍ଦ୍ରଂ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତମ୍। ତ୍ରାସନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମିଵାନ୍ତକମ୍
ସେ ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ଯାହା ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା, ତାହାର ମୁହଁ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ପରି ବଡ଼ ଖୋଲା ଥିଲା।
ତ୍ରୀନ୍ ସିଂହାଂଶ୍ଚତୁରୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ ଦ୍ଵୌ ଵୃକୌ ପୃଷତାନ୍ ଦଶ। ସଵିଷାଣଂ ଵସାଦିଗ୍ଧଂ ଗଜସ୍ଯ ଚ ଶିରୋ ମହତ୍
ତିନିଟି ସିଂହ, ଚାରିଟି ବାଘ, ଦୁଇଟି ଓଲ, ଦଶଟି ହରିଣ ଓ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ, ଶିଙ୍ଗ ଓ ମାଂସରେ ଲପେଟାଯାଇଥିଲା—
ଅଵସଜ୍ଯାଯସେ ଶୂଲେ ଵିନଦନ୍ତଂ ମହାସ୍ଵନମ୍। ସ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ସୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମୈଥିଲୀମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲୋହା ଶୂଳରେ ଗାଡ଼ିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା; ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମିଥିଲାର ସୀତାକୁ ଦେଖିଲା—