ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଭଵଦ୍ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାରଥ: । ମୈଥିଲ୍ଯା: ସତ୍କ୍ରିଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାନୁଷେଷୁ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିବା ଦେଖି ରାମ ଓ ବଳବାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତାଂ ଶର୍ଵରୀଂ ପ୍ରୀତ: ପୁଣ୍ଯାଂ ଶଶିନିଭାନନ: । ଅର୍ଚିତସ୍ତାପସୈ: ସିଦ୍ଧୈରୁଵାସ ରଘୁନନ୍ଦନ: ।। ୨.୧୧୯.
ତାପସ ଓ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀଙ୍କ ଆଦର ପାଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଥିବା ରାମ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ରାତିଟିକୁ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମଭିଷିଚ୍ଯ ହୁତାଗ୍ନିକାନ୍ । ଆପୃଚ୍ଛେତାଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ତାପସାନ୍ ଵନଗୋଚରାନ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋମ କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତାପସମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତାଵୂଚୁସ୍ତେ ଵନଚରାସ୍ତାପସା ଧର୍ମଚାରିଣ: । ଵନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଞ୍ଚାରଂ ରାକ୍ଷସୈ: ସମଭିପ୍ଲୁତମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଅରଣ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ସତରେ ଅପାୟ ଅଛି।'
ରକ୍ଷାଂସି ପୁରୁଷାଦାନି ନାନାରୂପାଣି ରାଘଵ । ଵସନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ମହାରଣ୍ଯେ ଵ୍ଯାଲାଶ୍ଚ ରୁଧିରାଶନା: ।। ୨.୧୧୯.
ହେ ରାଘବ, ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ମାନବ ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତ ଖାଇଥିବା ବନ୍ୟପଶୁମାନେ ବସୁଛନ୍ତି।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଵା ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ତାପସଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍ । ଅଦନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ମହାରଣ୍ଯେ ତାନ୍ନିଵାରଯ ରାଘଵ ।। ୨.୧୧୯.
ହେ ରାଘବ, ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବଧାନ ହୀନ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ଏଷ ପନ୍ଥା ମହର୍ଷୀଣାଂ ଫଲାନ୍ଯାହରତାଂ ଵନେ । ଅନେନ ତୁ ଵନଂ ଦୁର୍ଗଂ ଗନ୍ତୁଂ ରାଘଵ ତେ କ୍ଷମମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଏହି ହେଉଛି ବନରେ ଫଳ ଆଣୁଥିବା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ପଥ; ଏହି ରାସ୍ତାରେ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତୀଵ ତୈ: ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଭିସ୍ତପସ୍ଵିଭିର୍ଦ୍ଵିଜୈ: କୃତ: ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନ: ପରଂ ତପ: । ଵନଂ ସଭାର୍ଯ୍ଯ: ପ୍ରଵିऺଵେଶ ରାଘଵ: ସଲକ୍ଷ୍ମଣ: ସୂର୍ଯ୍ଯମିଵାଭ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଏପରି ଭାବେ ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ତାପରେ ରାଘବ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମেঘମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରିକାଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶ୍ऺାତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶେଉନିଶିଏଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
କୁଶଚୀରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମାଵୃତମ୍। ଯଥା ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଗଗନେ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
କୁଶ ଓ ଚୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ଏହି ଆଶ୍ରମ ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସୁସମ୍ମୃଷ୍ଟାଜିରଂ ସଦା। ମୃଗୈର୍ବହୁଭିରାକୀର୍ଣଂ ପକ୍ଷିସଂଘୈଃ ସମାଵୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ, ସଦା ପରିଷ୍କାର ଅଙ୍ଗନା, ବହୁ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଥିଲେ।
ପୂଜିତଂ ଚୋପନୃତ୍ତଂ ଚ ନିତ୍ଯମପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ। ଵିଶାଲୈରଗ୍ନିଶରଣୈଃ ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡୈରଜିନୈଃ କୁଶୈଃ
ଏହି ଆଶ୍ରମ ସଦା ଅପ୍ସରାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ବିସ୍ତୃତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ହୋମଦଣ୍ଡ, ପାତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସମିଦ୍ଭିସ୍ତୋଯକଲଶୈଃ ଫଲମୂଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍। ଆରଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସ୍ଵାଦୁଫଲୈର୍ଵୃତମ୍
ସମିଦ୍, ପାଣି ଭରା କଳଶ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ଫଳ ଥିବା ବଡ଼ ବନସ୍ପତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।
ବଲିହୋମାର୍ଚିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍। ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ପଦ୍ମିନ୍ଯା ଚ ସପଦ୍ମଯା
ବଳି ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମନାଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ପଦ୍ମ ସହିତ ପଦ୍ମିନୀ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଫଲମୂଲାଶନୈର୍ଦାନ୍ତୈଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରୈଃ। ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରାଭୈଶ୍ଚ ପୁରାଣୈର୍ମୁନିଭିର୍ଯୁତମ୍
ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ପୁରାତନ ମୁନିମାନେ ଏଠି ବସୁଥିଲେ।
ପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ନିଯତାହାରୈଃ ଶୋଭିତଂ ପରମର୍ଷିଭିଃ। ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଭଵନପ୍ରଖ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍
ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ପବିତ୍ର ମହାର୍ଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ସଦୃଶ ଏହି ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମନାଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଭିର୍ମହାଭାଗୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତାପସାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ଧନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ସେଇ ତାପସ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ମହାତେଜା ଵିଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହଦ୍ ଧନୁଃ। ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନୋପପନ୍ନାସ୍ତେ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହର୍ଷଯଃ
ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାନ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେ, ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରି ତାଣିଥିବା ପରେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଅଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ପ୍ରୀତା ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତେ ତୁ ସୋମମିଵୋଦ୍ଯନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ସେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ।
ରୂପସଂହନନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସୌକୁମାର୍ଯଂ ସୁଵେଷତାମ୍। ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାକାରା ରାମସ୍ଯ ଵନଵାସିନଃ
ବନବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ରାମଙ୍କର ରୂପ, ଶରୀର ଗଠନ, ଶୋଭା, କୋମଳତା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଶାକକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୈଦେହୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମଂ ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈରିଵ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତାନ୍ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ଵନଵାସିନଃ
ସେସବୁ ବନବାସୀ, ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ନିରନ୍ତର ଚକୁ ତାକି ରଖି, ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅତ୍ରୈନଂ ହି ମହାଭାଗାଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ। ଅତିଥିଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ରାଘଵଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନିମାନେ, ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିରେ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତୋ ରାମସ୍ଯ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧିନା ପାଵକୋପମାଃ। ଆଜହ୍ରୁସ୍ତେ ମହାଭାଗାଃ ସଲିଲଂ ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ତାପରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଲେ।
ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନା ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ। ମୂଲଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ସର୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ପ୍ରମୋଦରେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନେ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ତୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍। ଧର୍ମପାଲୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ
ଏମିତି ଦେଇ, ଧର୍ମକୁ ଜଣା ତପସ୍ୱୀମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ— 'ଆପଣ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ...'
ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ରାଜା ଦଣ୍ଡଧରୋ ଗୁରୁଃ। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈଵ ଚତୁର୍ଭାଗଃ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷତି ରାଘଵ
'ରାଜା, ଶାସନ କରୁଥିବା ଗୁରୁ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରି, ରାଘବ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।'
ରାଜା ତସ୍ମାଦ୍ ଵରାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ରମ୍ଯାନ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନମସ୍କୃତଃ। ତେ ଵଯଂ ଭଵତା ରକ୍ଷ୍ଯା ଭଵଦ୍ଵିଷଯଵାସିନଃ। ନଗରସ୍ଥୋ ଵନସ୍ଥୋ ଵା ତ୍ଵଂ ନୋ ରାଜା ଜନେଶ୍ଵରଃ
'ଏହିପରି, ପୂଜିତ ହୋଇ, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ନିବାସୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ। ନଗର କିମ୍ବା ବନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଆମର ରାଜା, ଲୋକଙ୍କ ନାଥ।'
ନ୍ଯସ୍ତଦଣ୍ଡା ଵଯଂ ରାଜଞ୍ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଶଶ୍ଵଦ୍ ଗର୍ଭଭୂତାସ୍ତପୋଧନାଃ
'ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଛୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛୁ; ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ପରି, ସଦା ଆପଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।'