ତେନ ପୂରଯତା ଵେଗାନ୍ମଧ୍ଯେ ଭଗ୍ନଂ ଦ୍ଵିଧା ଧନୁ: । ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋ ଽଭଵଦ୍ଭୀମ: ପତିତସ୍ଯାଶନେରିଵ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବେଗରେ ଧନୁଷ ତଣ୍ଡାଇବା ସମୟରେ, ଧନୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇଗଲା; ତାର ଶବ୍ଦ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା।
ତତୋ ଽହଂ ତତ୍ର ରାମାଯ ପିତ୍ରା ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧିନା । ନିଶ୍ଚିତା ଦାତୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଜଲଭାଜନମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ବାପା, ସତ୍ୟବାନ୍ଧ ଥିବା ନେଇ, ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳପାତ୍ର ଉଠାଇଲେ।
ଦୀଯମାନାଂ ନ ତୁ ତଦା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଘଵ: । ଅଵିଜ୍ଞାଯ ପିତୁଶ୍ଛନ୍ଦମଯୋଧ୍ଯାଧିପତେ: ପ୍ରଭୋ: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ସମୟରେ ରାଘବ କ'ଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା ତାହା ନେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା, ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କଣ ଥିଲା ତାହା ଜାଣିନଥିଲେ।
ତତ: ଶ୍ଵଶୁରମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍ । ମମ ପିତ୍ରା ତ୍ଵହଂ ଦତ୍ତା ରାମାଯ ଵିଦିତାତ୍ମନେ ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ବୟସ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ମମ ଚୈଵାନୁଜା ସାଧ୍ଵୀ ଊର୍ମିଲା ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା । ଭାର୍ଯ୍ଯାର୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାପି ଦତ୍ତା ପିତ୍ରା ମମ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୋର ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ନୀତିବାନ୍ ଓ ରୂପସୀ ଉର୍ମିଳାକୁ ମଧ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବା ପାଇଁ, ମୋର ପିତା ନିଜେ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତାସ୍ମି ରାମାଯ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଵରେ । ଅନୁରକ୍ତାସ୍ମି ଧର୍ମେଣ ପତିଂ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ଵରମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏଭଳି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ରାମଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲି, ଏବଂ ମୁଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ବଳଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶୋତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶଏଠାରିଏଁଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center thumb|ମଙ୍ଗଲଶାସନମ୍|center ଅନସୂଯା ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ମହତୀଂ କଥାମ୍ । ପର୍ଯ୍ଯଷ୍ଵଜତ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଶିରସ୍ଯାଘ୍ରାଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଅନସୂୟା ଏହି ମହାନ କଥା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରପଦଂ ଚିତ୍ରଂ ଭାଷିତଂ ମଧୁରଂ ତ୍ଵଯା । ଯଥା ସ୍ଵଯମ୍ଵରଂ ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ରମେ ଽହଂ କଥଯା ତେ ତୁ ଦୃଢଂ ମଧୁରଭାଷିଣି ।। ୨.୧୧୯.
ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚିତ୍ର ଏବଂ ମଧୁର ଭାବରେ ସ୍ୱୟଂବରର କଥା କହିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କରିଛ।
ରଵିରସ୍ତଂ ଗତ: ଶ୍ରୀମାନୁପୋହ୍ଯ ରଜନୀଂ ଶିଵାମ୍ । ଦିଵସଂ ପ୍ରତିକୀର୍ଣାନାମାହାରାର୍ଥଂ ପତତ୍ऺିତ୍ରଣାମ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେ ନିଲୀନାନାଂ ନିଦ୍ରାର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଧ୍ଵନି: ।। ୨.୧୧୯.
ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶୁଭ ରାତି ଆସିଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଦିନଟି ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବେ ଶୋଇବା ପାଇଁ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଏତେ ଚାପ୍ଯଭିଷେକାର୍ଦ୍ରା ମୁନଯ: କଲଶୋଦ୍ଯତା: । ସହିତା ଉପଵର୍ତନ୍ତେ ସଲିଲାପ୍ଲୁତଵଲ୍କଲା: ।। ୨.୧୧୯.
ଏଠାରେ ଅନେକ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅଭିଷେକରେ ଭିଜିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ହାତରେ କଳଶ ଧରି, ସହଯୋଗରେ ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇଛି।
ଋଷୀଣାମଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ହୁତେଷୁ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କପୋତାଙ୍ଗାରୁଣୋ ଧୂମୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ପଵନୋଦ୍ଧତ: ।। ୨.୧୧୯.
ଋଷିମାନେ ବିଧିମତ ହୋମ କରିବା ପରେ, ପବନରେ ଉଡୁଥିବା, ପାଖିର ଦେହ ଭଳି ଲାଲ ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅଲ୍ପପର୍ଣାହି ତରଵୋ ଘନୀଭୂତା: ସମନ୍ତତ: । ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟେପି ଦେଶେ ଽସ୍ମିନ୍ନ ପ୍ରକାଶନ୍ତି ଵୈ ଦିଶ: ।। ୨.୧୧୯.
ଅତି କମ୍ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘନ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଦିଗବଳି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ରଜନୀଚରସତ୍ତ୍ଵାନି ପ୍ରଚରନ୍ତି ସମନ୍ତତ: । ତପୋଵନମୃଗା ହ୍ଯେତେ ଵେଦିତୀର୍ଥେଷୁ ଶେରତେ ।। ୨.୧୧୯.
ରାତିର ପଶୁମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳାଚଳ କରୁଛନ୍ତି, ତପୋବନର ମୃଗମାନେ ତ ବିଦିତ ତୀରେ ଶୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ନିଶା ସୀତେ ନକ୍ଷତ୍ରସମଲଙ୍କୃତା । ଜୋତ୍ସ୍ନାପ୍ରାଵରଣଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽଭ୍ଯୁଦିତୋ ଽମ୍ବରେ ।। ୨.୧୧୯.
ହେ ସୀତା, ଏବେ ରାତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତାରାମଣିରେ ଶୋଭିତ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଆବରଣ ହୋଇ, ଆକାଶରେ ଉଦୟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଗମ୍ଯତାମନୁଜାନାମି ରାମସ୍ଯାନୁଚରୀ ଭଵ । କଥଯନ୍ତ୍ଯା ହି ମଧୁରଂ ତ୍ଵଯାହଂ ପରିତୋଷିତା ।। ୨.୧୧୯.
ଏବେ ଯାଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; ରାମଙ୍କ ସେବା କର। ତୁମ ମଧୁର କଥାରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଅଲଙ୍କୁରୁ ଚ ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ମମ ମୈଥିଲି । ପ୍ରୀତିଂ ଜନଯ ମେ ଵତ୍ସେ ଦିଵ୍ଯାଲଙ୍କାରଶୋଭିତା ।। ୨.୧୧୯.
ମୈଥିଳୀ, ଏବେ ମୋ ଆଗରେ ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ସଜିଯାଅ; ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମୋ ପ୍ରେମକୁ ବଢ଼ାଇଦିଅ, ମୋ ଶିଶୁ।
ସା ତଥା ସମଲଂକୃତ୍ଯ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତସ୍ଯୈ ରାମଂ ତ୍ଵଭିମୁଖୀ ଯଯୌ ।। ୨.୧୧୯.
ଏଭଳି ସଜି, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।
ତଥା ତୁ ଭୂଷିତାଂ ସୀତାଂ ଦଦର୍ଶ ଵଦତାଂ ଵର: । ରାଘଵ: ପ୍ରୀତିଦାନେନ ତପସ୍ଵିନ୍ଯା ଜହର୍ଷ ଚ ।। ୨.୧୧୯.
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ, ଏଭଳି ଭୂଷିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ବିନୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଉପହାରରେ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ତତ: ସର୍ଵଂ ସୀତା ରାମାଯ ମୈଥିଲୀ । ପ୍ରୀତିଦାନଂ ତପସ୍ଵିନ୍ଯା ଵସନାଭରଣସ୍ରଜମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ତାପରେ ମୈଥିଳୀ ସୀତା, ତପସ୍ବିନୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଉପହାର—ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା—ସମସ୍ତ କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଭଵଦ୍ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାରଥ: । ମୈଥିଲ୍ଯା: ସତ୍କ୍ରିଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାନୁଷେଷୁ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିବା ଦେଖି ରାମ ଓ ବଳବାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତାଂ ଶର୍ଵରୀଂ ପ୍ରୀତ: ପୁଣ୍ଯାଂ ଶଶିନିଭାନନ: । ଅର୍ଚିତସ୍ତାପସୈ: ସିଦ୍ଧୈରୁଵାସ ରଘୁନନ୍ଦନ: ।। ୨.୧୧୯.
ତାପସ ଓ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀଙ୍କ ଆଦର ପାଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଥିବା ରାମ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ରାତିଟିକୁ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମଭିଷିଚ୍ଯ ହୁତାଗ୍ନିକାନ୍ । ଆପୃଚ୍ଛେତାଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ତାପସାନ୍ ଵନଗୋଚରାନ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋମ କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତାପସମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତାଵୂଚୁସ୍ତେ ଵନଚରାସ୍ତାପସା ଧର୍ମଚାରିଣ: । ଵନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଞ୍ଚାରଂ ରାକ୍ଷସୈ: ସମଭିପ୍ଲୁତମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଅରଣ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ସତରେ ଅପାୟ ଅଛି।'
ରକ୍ଷାଂସି ପୁରୁଷାଦାନି ନାନାରୂପାଣି ରାଘଵ । ଵସନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ମହାରଣ୍ଯେ ଵ୍ଯାଲାଶ୍ଚ ରୁଧିରାଶନା: ।। ୨.୧୧୯.
ହେ ରାଘବ, ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ମାନବ ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସ ଓ ରକ୍ତ ଖାଇଥିବା ବନ୍ୟପଶୁମାନେ ବସୁଛନ୍ତି।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଵା ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ତାପସଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍ । ଅଦନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ମହାରଣ୍ଯେ ତାନ୍ନିଵାରଯ ରାଘଵ ।। ୨.୧୧୯.
ହେ ରାଘବ, ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବଧାନ ହୀନ କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ଏଷ ପନ୍ଥା ମହର୍ଷୀଣାଂ ଫଲାନ୍ଯାହରତାଂ ଵନେ । ଅନେନ ତୁ ଵନଂ ଦୁର୍ଗଂ ଗନ୍ତୁଂ ରାଘଵ ତେ କ୍ଷମମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଏହି ହେଉଛି ବନରେ ଫଳ ଆଣୁଥିବା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ପଥ; ଏହି ରାସ୍ତାରେ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତୀଵ ତୈ: ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଭିସ୍ତପସ୍ଵିଭିର୍ଦ୍ଵିଜୈ: କୃତ: ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନ: ପରଂ ତପ: । ଵନଂ ସଭାର୍ଯ୍ଯ: ପ୍ରଵିऺଵେଶ ରାଘଵ: ସଲକ୍ଷ୍ମଣ: ସୂର୍ଯ୍ଯମିଵାଭ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଏପରି ଭାବେ ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ତାପରେ ରାଘବ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମেঘମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରିକାଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶ୍ऺାତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶେଉନିଶିଏଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।