ମହାଯଜ୍ଞେ ତଦା ତସ୍ଯ ଵରୁଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତୂଣୀ ଚାକ୍ଷଯସାଯକୌ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବରୁଣ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ଭରା ତୁଣୀ ଦେଇଥିଲେ।
ଅସଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯତ୍ନେନାପି ଚ ଗୌରଵାତ୍ । ତନ୍ନ ଶକ୍ତା ନମଯିତୁଂ ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵପି ନରାଧିପା: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଧନୁଷ ଏତେ ଭାରି ଥିଲା, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ହଲାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ରାଜାମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଧନୁ: ପ୍ରାପ୍ଯ ମେ ପିତ୍ରା ଵ୍ଯାହୃତଂ ସତ୍ଯଵାଦିନା । ସମଵାଯେ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପୂର୍ଵମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଧନୁଷ ପାଇ ମୋ ବାପା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିବା ନେଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘୋଷଣା କଲେ—
ଇଦଂ ଚ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସଜ୍ଯଂ ଯ: କୁରୁତେ ନର: । ତସ୍ଯ ମେ ଦୁହିତା ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯ: ।। ୨.୧୧୮.
'ଏହି ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯିଏ ଏହାକୁ ତଣ୍ଡାଇପାରିବ, ସେଠି ମୋ ଝିଅ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁ: ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌରଵାଦ୍ଗିରିସନ୍ନିଭମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ନୃପା ଜଗ୍ମୁରଶକ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ତୋଲନେ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଗିରି ପରି ଭାରି ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହାକୁ ତୁଳିପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଚାଲିଗଲେ।
ସୁଦୀର୍ଘସ୍ଯ ତୁ କାଲସ୍ଯ ରାଘଵୋ ଽଯଂ ମହାଦ୍ଯୁତି: । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସହିତୋ ଯଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗତ: । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମ: ସତ୍ଯପରାକ୍ରମ: ।। ୨.୧୧୮.
ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ରାଘବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ମମ ପିତ୍ରା ସୁପୂଜିତ: । ପ୍ରୋଵାଚ ପିତରଂ ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।। ୨.୧୧୮.
ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୋ ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନିତ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁତୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ ଧନୁର୍ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣୌ । ଧନୁର୍ଦର୍ଶଯ ରାମାଯ ରାଜପୁତ୍ରାଯ ଦୈଵିକମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
'ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛନ୍ତି; ରାଜପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଦେଖାନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ତଦ୍ଧନୁ: ସମୁପାନଯତ୍ । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ତଦାନମ୍ଯ ସ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ବାପା ଧନୁଷ ଆଣିଲେ; ଏହି ବୀର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିଦେଲେ।
ଜ୍ଯାଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଝଟିତି ପୂରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵତ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବଳ ଦେଇ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷକୁ ତଣ୍ଡାଇଲେ।
ତେନ ପୂରଯତା ଵେଗାନ୍ମଧ୍ଯେ ଭଗ୍ନଂ ଦ୍ଵିଧା ଧନୁ: । ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋ ଽଭଵଦ୍ଭୀମ: ପତିତସ୍ଯାଶନେରିଵ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବେଗରେ ଧନୁଷ ତଣ୍ଡାଇବା ସମୟରେ, ଧନୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇଗଲା; ତାର ଶବ୍ଦ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା।
ତତୋ ଽହଂ ତତ୍ର ରାମାଯ ପିତ୍ରା ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧିନା । ନିଶ୍ଚିତା ଦାତୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଜଲଭାଜନମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ବାପା, ସତ୍ୟବାନ୍ଧ ଥିବା ନେଇ, ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳପାତ୍ର ଉଠାଇଲେ।
ଦୀଯମାନାଂ ନ ତୁ ତଦା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଘଵ: । ଅଵିଜ୍ଞାଯ ପିତୁଶ୍ଛନ୍ଦମଯୋଧ୍ଯାଧିପତେ: ପ୍ରଭୋ: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ସମୟରେ ରାଘବ କ'ଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା ତାହା ନେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା, ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କଣ ଥିଲା ତାହା ଜାଣିନଥିଲେ।
ତତ: ଶ୍ଵଶୁରମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍ । ମମ ପିତ୍ରା ତ୍ଵହଂ ଦତ୍ତା ରାମାଯ ଵିଦିତାତ୍ମନେ ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ବୟସ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ମମ ଚୈଵାନୁଜା ସାଧ୍ଵୀ ଊର୍ମିଲା ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା । ଭାର୍ଯ୍ଯାର୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାପି ଦତ୍ତା ପିତ୍ରା ମମ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୋର ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ନୀତିବାନ୍ ଓ ରୂପସୀ ଉର୍ମିଳାକୁ ମଧ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବା ପାଇଁ, ମୋର ପିତା ନିଜେ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତାସ୍ମି ରାମାଯ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଵରେ । ଅନୁରକ୍ତାସ୍ମି ଧର୍ମେଣ ପତିଂ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ଵରମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏଭଳି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ରାମଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲି, ଏବଂ ମୁଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ବଳଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶୋତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶଏଠାରିଏଁଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center thumb|ମଙ୍ଗଲଶାସନମ୍|center ଅନସୂଯା ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ମହତୀଂ କଥାମ୍ । ପର୍ଯ୍ଯଷ୍ଵଜତ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଶିରସ୍ଯାଘ୍ରାଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଅନସୂୟା ଏହି ମହାନ କଥା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରପଦଂ ଚିତ୍ରଂ ଭାଷିତଂ ମଧୁରଂ ତ୍ଵଯା । ଯଥା ସ୍ଵଯମ୍ଵରଂ ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ରମେ ଽହଂ କଥଯା ତେ ତୁ ଦୃଢଂ ମଧୁରଭାଷିଣି ।। ୨.୧୧୯.
ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚିତ୍ର ଏବଂ ମଧୁର ଭାବରେ ସ୍ୱୟଂବରର କଥା କହିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କରିଛ।
ରଵିରସ୍ତଂ ଗତ: ଶ୍ରୀମାନୁପୋହ୍ଯ ରଜନୀଂ ଶିଵାମ୍ । ଦିଵସଂ ପ୍ରତିକୀର୍ଣାନାମାହାରାର୍ଥଂ ପତତ୍ऺିତ୍ରଣାମ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେ ନିଲୀନାନାଂ ନିଦ୍ରାର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଧ୍ଵନି: ।। ୨.୧୧୯.
ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶୁଭ ରାତି ଆସିଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଦିନଟି ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବେ ଶୋଇବା ପାଇଁ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଏତେ ଚାପ୍ଯଭିଷେକାର୍ଦ୍ରା ମୁନଯ: କଲଶୋଦ୍ଯତା: । ସହିତା ଉପଵର୍ତନ୍ତେ ସଲିଲାପ୍ଲୁତଵଲ୍କଲା: ।। ୨.୧୧୯.
ଏଠାରେ ଅନେକ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅଭିଷେକରେ ଭିଜିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ହାତରେ କଳଶ ଧରି, ସହଯୋଗରେ ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇଛି।
ଋଷୀଣାମଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ହୁତେଷୁ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କପୋତାଙ୍ଗାରୁଣୋ ଧୂମୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ପଵନୋଦ୍ଧତ: ।। ୨.୧୧୯.
ଋଷିମାନେ ବିଧିମତ ହୋମ କରିବା ପରେ, ପବନରେ ଉଡୁଥିବା, ପାଖିର ଦେହ ଭଳି ଲାଲ ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅଲ୍ପପର୍ଣାହି ତରଵୋ ଘନୀଭୂତା: ସମନ୍ତତ: । ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟେପି ଦେଶେ ଽସ୍ମିନ୍ନ ପ୍ରକାଶନ୍ତି ଵୈ ଦିଶ: ।। ୨.୧୧୯.
ଅତି କମ୍ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘନ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଦିଗବଳି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ରଜନୀଚରସତ୍ତ୍ଵାନି ପ୍ରଚରନ୍ତି ସମନ୍ତତ: । ତପୋଵନମୃଗା ହ୍ଯେତେ ଵେଦିତୀର୍ଥେଷୁ ଶେରତେ ।। ୨.୧୧୯.
ରାତିର ପଶୁମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳାଚଳ କରୁଛନ୍ତି, ତପୋବନର ମୃଗମାନେ ତ ବିଦିତ ତୀରେ ଶୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ନିଶା ସୀତେ ନକ୍ଷତ୍ରସମଲଙ୍କୃତା । ଜୋତ୍ସ୍ନାପ୍ରାଵରଣଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽଭ୍ଯୁଦିତୋ ଽମ୍ବରେ ।। ୨.୧୧୯.
ହେ ସୀତା, ଏବେ ରାତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତାରାମଣିରେ ଶୋଭିତ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଆବରଣ ହୋଇ, ଆକାଶରେ ଉଦୟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଗମ୍ଯତାମନୁଜାନାମି ରାମସ୍ଯାନୁଚରୀ ଭଵ । କଥଯନ୍ତ୍ଯା ହି ମଧୁରଂ ତ୍ଵଯାହଂ ପରିତୋଷିତା ।। ୨.୧୧୯.
ଏବେ ଯାଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; ରାମଙ୍କ ସେବା କର। ତୁମ ମଧୁର କଥାରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଅଲଙ୍କୁରୁ ଚ ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ମମ ମୈଥିଲି । ପ୍ରୀତିଂ ଜନଯ ମେ ଵତ୍ସେ ଦିଵ୍ଯାଲଙ୍କାରଶୋଭିତା ।। ୨.୧୧୯.
ମୈଥିଳୀ, ଏବେ ମୋ ଆଗରେ ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ସଜିଯାଅ; ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମୋ ପ୍ରେମକୁ ବଢ଼ାଇଦିଅ, ମୋ ଶିଶୁ।
ସା ତଥା ସମଲଂକୃତ୍ଯ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତସ୍ଯୈ ରାମଂ ତ୍ଵଭିମୁଖୀ ଯଯୌ ।। ୨.୧୧୯.
ଏଭଳି ସଜି, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।
ତଥା ତୁ ଭୂଷିତାଂ ସୀତାଂ ଦଦର୍ଶ ଵଦତାଂ ଵର: । ରାଘଵ: ପ୍ରୀତିଦାନେନ ତପସ୍ଵିନ୍ଯା ଜହର୍ଷ ଚ ।। ୨.୧୧୯.
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ, ଏଭଳି ଭୂଷିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ବିନୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଉପହାରରେ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ତତ: ସର୍ଵଂ ସୀତା ରାମାଯ ମୈଥିଲୀ । ପ୍ରୀତିଦାନଂ ତପସ୍ଵିନ୍ଯା ଵସନାଭରଣସ୍ରଜମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ତାପରେ ମୈଥିଳୀ ସୀତା, ତପସ୍ବିନୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଉପହାର—ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା—ସମସ୍ତ କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।