ସ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରପତିର୍ମୁଷ୍ଟିଵିକ୍ଷେପତତ୍ପର: । ପାଂସୁକୁଣ୍ଠିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଜନକୋ ଵିସ୍ମିତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୁଁ ଧୂଳିରେ ଢାକା ଏବଂ ମାଟି ଛିଅଁଡ଼ିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଜନକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ।
ଅନପତ୍ଯେନ ଚ ସ୍ନେହାଦଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ଚ ସ୍ଵଯମ୍ । ମମେଯଂ ତନଯେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ନେହୋ ମଯି ନିପାତିତ: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ସମୟରେ ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ନେହରେ ମୋତେ ନିଜ ଆଂକ ଉପରେ ଉଠାଇ, 'ଏହି ମୋ ଝିଅ' ବୋଲି କହି, ମୋପରେ ଅପାର ସ୍ନେହ ଦେଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଵାଗୁକ୍ତା ପ୍ରତି ମା ଽମାନୁଷୀ କିଲ । ଏଵମେତନ୍ନରପତେ ଧର୍ମେଣ ତନଯା ତଵ ।। ୨.୧୧୮.
ଏବଂ ଆକାଶରୁ ମାନବ ନୁହେଁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, 'ଏହିପରି ହେଉଛି, ରାଜନ୍; ଧର୍ମରେ ଏହା ତୁମ ଝିଅ।'
ତତ: ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିତା ମେ ମିଥିଲାଧିପ: । ଅଵାପ୍ତୋ ଵିପୁଲାମୃଦ୍ଧିଂ ମାମଵାପ୍ଯ ନରାଧିପ: ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ପିତା ମିଥିଲାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୋତେ ପାଇ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ଦତ୍ତା ଚାସ୍ମୀଷ୍ଟଵଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯୈ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା । ତଯା ସମ୍ଭାଵିତା ଚାସ୍ମି ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ମାତୃସୌହୃଦାତ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୋତେ ଏହି ମହିଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ଜେଷ୍ଠା ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳା। ତାଙ୍କର ମାତୃସ୍ନେହ ଓ ମାତୃମୂଳକ ସମ୍ପର୍କରେ, ମୁଁ ଆଦର ଓ ସ୍ନେହ ପାଇଥିଲି।
ପତିସଂଯୋଗସୁଲଭଂ ଵଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମେ ପିତା । ଚିନ୍ତାମଭ୍ଯଗମଦ୍ଦୀନୋ ଵିତ୍ତନାଶାଦିଵାଧନ: ।। ୨.୧୧୮.
ମୋର ବୟସ୍ ସହଜରେ ବିବାହ ହେବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦେଖି, ମୋର ବାପା ଧନ ହାରାଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡିଲେ।
ସଦୃଶାଚ୍ଚାପକୃଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଲୋକେ କନ୍ଯାପିତା ଜନାତ୍ । ପ୍ରଧର୍ଷଣମଵାପ୍ନୋତି ଶକ୍ରେଣାପି ସମୋ ଭୁଵି ।। ୨.୧୧୮.
ଏହି ସଂସାରରେ, କନ୍ୟାର ବାପା ଯେଉଁଠି ବେଳେ ସେ ସମାନ କିମ୍ବା ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିବାହ ହେବା ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଅପମାନ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ତାଂ ଧର୍ଷଣାମଦୂରସ୍ଥାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାତ୍ମନି ପାର୍ଥିଵ: । ଚିନ୍ତାର୍ଣଵଗତ: ପାରଂ ନାସସାଦାପ୍ଲଵୋ ଯଥା ।। ୨.୧୧୮.
ଏହି ଅପମାନ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେନି।
ଅଯୋନିଜାଂ ହି ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ । ସଦୃଶଂ ଚାନୁରୂପଂ ଚ ମହୀପାଲ: ପତିଂ ମମ ।। ୨.୧୧୮.
ମୁଁ ମାନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି, ରାଜା ବହୁ ଚିନ୍ତା କରି ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ମିଳିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରିଯଂ ଜାତା ଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ସନ୍ତତମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵରଂ ତନୂଜାଯା: କରିଷ୍ଯାମୀତି ଧୀମତ: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ରାଜା ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଭାବନା କଲେ—'ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବର କରେଇବି।'
ମହାଯଜ୍ଞେ ତଦା ତସ୍ଯ ଵରୁଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତୂଣୀ ଚାକ୍ଷଯସାଯକୌ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବରୁଣ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ଭରା ତୁଣୀ ଦେଇଥିଲେ।
ଅସଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯତ୍ନେନାପି ଚ ଗୌରଵାତ୍ । ତନ୍ନ ଶକ୍ତା ନମଯିତୁଂ ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵପି ନରାଧିପା: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଧନୁଷ ଏତେ ଭାରି ଥିଲା, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ହଲାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ରାଜାମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଧନୁ: ପ୍ରାପ୍ଯ ମେ ପିତ୍ରା ଵ୍ଯାହୃତଂ ସତ୍ଯଵାଦିନା । ସମଵାଯେ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପୂର୍ଵମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଧନୁଷ ପାଇ ମୋ ବାପା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିବା ନେଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘୋଷଣା କଲେ—
ଇଦଂ ଚ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସଜ୍ଯଂ ଯ: କୁରୁତେ ନର: । ତସ୍ଯ ମେ ଦୁହିତା ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯ: ।। ୨.୧୧୮.
'ଏହି ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯିଏ ଏହାକୁ ତଣ୍ଡାଇପାରିବ, ସେଠି ମୋ ଝିଅ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁ: ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌରଵାଦ୍ଗିରିସନ୍ନିଭମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ନୃପା ଜଗ୍ମୁରଶକ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ତୋଲନେ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଗିରି ପରି ଭାରି ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହାକୁ ତୁଳିପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଚାଲିଗଲେ।
ସୁଦୀର୍ଘସ୍ଯ ତୁ କାଲସ୍ଯ ରାଘଵୋ ଽଯଂ ମହାଦ୍ଯୁତି: । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସହିତୋ ଯଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗତ: । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମ: ସତ୍ଯପରାକ୍ରମ: ।। ୨.୧୧୮.
ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ରାଘବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ମମ ପିତ୍ରା ସୁପୂଜିତ: । ପ୍ରୋଵାଚ ପିତରଂ ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।। ୨.୧୧୮.
ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୋ ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନିତ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁତୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ ଧନୁର୍ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣୌ । ଧନୁର୍ଦର୍ଶଯ ରାମାଯ ରାଜପୁତ୍ରାଯ ଦୈଵିକମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
'ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛନ୍ତି; ରାଜପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଦେଖାନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ତଦ୍ଧନୁ: ସମୁପାନଯତ୍ । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ତଦାନମ୍ଯ ସ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ବାପା ଧନୁଷ ଆଣିଲେ; ଏହି ବୀର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିଦେଲେ।
ଜ୍ଯାଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଝଟିତି ପୂରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵତ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବଳ ଦେଇ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷକୁ ତଣ୍ଡାଇଲେ।
ତେନ ପୂରଯତା ଵେଗାନ୍ମଧ୍ଯେ ଭଗ୍ନଂ ଦ୍ଵିଧା ଧନୁ: । ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋ ଽଭଵଦ୍ଭୀମ: ପତିତସ୍ଯାଶନେରିଵ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବେଗରେ ଧନୁଷ ତଣ୍ଡାଇବା ସମୟରେ, ଧନୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇଗଲା; ତାର ଶବ୍ଦ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା।
ତତୋ ଽହଂ ତତ୍ର ରାମାଯ ପିତ୍ରା ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧିନା । ନିଶ୍ଚିତା ଦାତୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଜଲଭାଜନମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ବାପା, ସତ୍ୟବାନ୍ଧ ଥିବା ନେଇ, ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳପାତ୍ର ଉଠାଇଲେ।
ଦୀଯମାନାଂ ନ ତୁ ତଦା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଘଵ: । ଅଵିଜ୍ଞାଯ ପିତୁଶ୍ଛନ୍ଦମଯୋଧ୍ଯାଧିପତେ: ପ୍ରଭୋ: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ସମୟରେ ରାଘବ କ'ଣ ଦିଆଯାଉଥିଲା ତାହା ନେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା, ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କଣ ଥିଲା ତାହା ଜାଣିନଥିଲେ।
ତତ: ଶ୍ଵଶୁରମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍ । ମମ ପିତ୍ରା ତ୍ଵହଂ ଦତ୍ତା ରାମାଯ ଵିଦିତାତ୍ମନେ ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ବୟସ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ମମ ଚୈଵାନୁଜା ସାଧ୍ଵୀ ଊର୍ମିଲା ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା । ଭାର୍ଯ୍ଯାର୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାପି ଦତ୍ତା ପିତ୍ରା ମମ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୋର ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ନୀତିବାନ୍ ଓ ରୂପସୀ ଉର୍ମିଳାକୁ ମଧ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବା ପାଇଁ, ମୋର ପିତା ନିଜେ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତାସ୍ମି ରାମାଯ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଵରେ । ଅନୁରକ୍ତାସ୍ମି ଧର୍ମେଣ ପତିଂ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ଵରମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏଭଳି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ରାମଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲି, ଏବଂ ମୁଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ବଳଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶୋତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକଶଏଠାରିଏଁଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center thumb|ମଙ୍ଗଲଶାସନମ୍|center ଅନସୂଯା ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ମହତୀଂ କଥାମ୍ । ପର୍ଯ୍ଯଷ୍ଵଜତ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଶିରସ୍ଯାଘ୍ରାଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।। ୨.୧୧୯.
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଅନସୂୟା ଏହି ମହାନ କଥା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରପଦଂ ଚିତ୍ରଂ ଭାଷିତଂ ମଧୁରଂ ତ୍ଵଯା । ଯଥା ସ୍ଵଯମ୍ଵରଂ ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ରମେ ଽହଂ କଥଯା ତେ ତୁ ଦୃଢଂ ମଧୁରଭାଷିଣି ।। ୨.୧୧୯.
ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚିତ୍ର ଏବଂ ମଧୁର ଭାବରେ ସ୍ୱୟଂବରର କଥା କହିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କରିଛ।
ରଵିରସ୍ତଂ ଗତ: ଶ୍ରୀମାନୁପୋହ୍ଯ ରଜନୀଂ ଶିଵାମ୍ । ଦିଵସଂ ପ୍ରତିକୀର୍ଣାନାମାହାରାର୍ଥଂ ପତତ୍ऺିତ୍ରଣାମ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେ ନିଲୀନାନାଂ ନିଦ୍ରାର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଧ୍ଵନି: ।। ୨.୧୧୯.
ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶୁଭ ରାତି ଆସିଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଦିନଟି ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବେ ଶୋଇବା ପାଇଁ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।