ମଯା ଦତ୍ତମିଦଂ ସୀତେ ତଵ ଗାତ୍ରାଣି ଶୋଭଯେତ୍ । ଅନୁରୂପମସଂକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ନିତ୍ଯମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨.୧୧୮.
ସୀତେ, ଏହି ଉପହାର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଏହା ତୁମ ଶରୀରକୁ ଶୋଭା ଦେବ। ଏହା ଯଥାଯଥିକ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସଦା ଏଭଳି ରହିବ।
ଅଙ୍ଗରାଗେଣ ଦିଵ୍ଯେନ ଲିପ୍ତାଙ୍ଗୀ ଜନକାତ୍ମଜେ । ଶୋଭଯିଷ୍ଯସି ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଯଥା ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇ, ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଶୋଭା ଦେବ, ଯେପରି ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସା ଵସ୍ତ୍ରମଙ୍ଗରାଗଂ ଚ ଭୂଷଣାନି ସ୍ରଜସ୍ତଥା । ମୈଥିଲୀ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପ୍ରୀତିଦାନମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୈଥିଳୀ ସେଇ ବସ୍ତ୍ର, ଅଙ୍ଗରାଗ, ଗହଣା ଏବଂ ମାଳା—ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରେମ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ ସୀତା ପ୍ରୀତିଦାନଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଶ୍ଲିଷ୍ଟାଞ୍ଜଲିପୁଟା ତତ୍ର ସମୁପାସ୍ତ ତପୋଧନାମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ସୀତା ସେଇ ପ୍ରେମ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ହାତ ଜୋଡି ତାହାଁଠାରେ ଦଢ଼ ଭକ୍ତି ସହିତ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ।
ତଥା ସୀତାସୁପାସୀନାମନସୂଯା ଦୃଢଵ୍ରତା । ଵଚନଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମାରେଭେ କାଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରିଯକଥାମନୁ ।। ୨.୧୧୮.
ଏଭଳି ସୀତା ସମ୍ମାନରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଅନସୂୟା ଏକ ପ୍ରିୟ କଥା ଆରମ୍ଭ କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆଗେଲେ।
ସ୍ଵଯଂଵରେ କିଲ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵମନେନ ଯଶସ୍ଵିନା । ରାଘଵେଣେତି ମେ ସୀତେ କଥା ଶ୍ରୁତିମୁପାଗତା ।। ୨.୧୧୮.
ହେ ସୀତେ, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି ଯେ, ତୁମେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂବରରେ ଜିତା ହୋଇଥିଲ।
ତାଂ କଥାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵିସ୍ତରେଣ ଚ ମୈଥିଲି । ଯଥାନୁଭୂତଂ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୨.୧୧୮.
ମୈଥିଳୀ, ମୁଁ ସେଇ କଥାଟିକୁ ସବୁଠାରୁ ଖୁଲାସାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଯେପରି ଅନୁଭବ କରିଥିଲ, ସେଇଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୋତେ କହ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ସୀତା ତାଂ ତତୋ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାମିତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଵୈ କଥଯାମାସ ତାଂ କଥାମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସୀତା ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମହିଳାଙ୍କୁ 'ଶୁଣ' ବୋଲି କହି, ସେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମିଥିଲାଧିପତିର୍ଵୀରୋ ଜନକୋ ନାମ ଧର୍ମଵିତ୍ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ହ୍ଯଭିରତୋ ନ୍ଯାଯତ: ଶାସ୍ତି ମେଦିନୀମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମିଥିଲାର ଶୂରବୀର ରାଜା ଜନକ ନାମକ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ଏବଂ ରାଜଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଦେଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଲାଙ୍ଗଲହସ୍ତସ୍ଯ କର୍ଷତ: କ୍ଷେତ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ । ଅହଂ କିଲୋତ୍ଥିତା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଜଗତୀଂ ନୃପତେ: ସୁତା ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ନିଜ ହାତରେ ହାଳ ଧରି କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷ କରୁଥିବାବେଳେ, କହାଯାଏ ଯେ, ମୁଁ ଭୂମି ଭେଦି ବାହାରିଲି, ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ।
ସ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରପତିର୍ମୁଷ୍ଟିଵିକ୍ଷେପତତ୍ପର: । ପାଂସୁକୁଣ୍ଠିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଜନକୋ ଵିସ୍ମିତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୁଁ ଧୂଳିରେ ଢାକା ଏବଂ ମାଟି ଛିଅଁଡ଼ିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଜନକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ।
ଅନପତ୍ଯେନ ଚ ସ୍ନେହାଦଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ଚ ସ୍ଵଯମ୍ । ମମେଯଂ ତନଯେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ନେହୋ ମଯି ନିପାତିତ: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ସମୟରେ ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ନେହରେ ମୋତେ ନିଜ ଆଂକ ଉପରେ ଉଠାଇ, 'ଏହି ମୋ ଝିଅ' ବୋଲି କହି, ମୋପରେ ଅପାର ସ୍ନେହ ଦେଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଵାଗୁକ୍ତା ପ୍ରତି ମା ଽମାନୁଷୀ କିଲ । ଏଵମେତନ୍ନରପତେ ଧର୍ମେଣ ତନଯା ତଵ ।। ୨.୧୧୮.
ଏବଂ ଆକାଶରୁ ମାନବ ନୁହେଁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, 'ଏହିପରି ହେଉଛି, ରାଜନ୍; ଧର୍ମରେ ଏହା ତୁମ ଝିଅ।'
ତତ: ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିତା ମେ ମିଥିଲାଧିପ: । ଅଵାପ୍ତୋ ଵିପୁଲାମୃଦ୍ଧିଂ ମାମଵାପ୍ଯ ନରାଧିପ: ।। ୨.୧୧୮.
ତାପରେ, ମୋ ପିତା ମିଥିଲାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୋତେ ପାଇ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ଦତ୍ତା ଚାସ୍ମୀଷ୍ଟଵଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯୈ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା । ତଯା ସମ୍ଭାଵିତା ଚାସ୍ମି ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ମାତୃସୌହୃଦାତ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ମୋତେ ଏହି ମହିଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ଜେଷ୍ଠା ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳା। ତାଙ୍କର ମାତୃସ୍ନେହ ଓ ମାତୃମୂଳକ ସମ୍ପର୍କରେ, ମୁଁ ଆଦର ଓ ସ୍ନେହ ପାଇଥିଲି।
ପତିସଂଯୋଗସୁଲଭଂ ଵଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମେ ପିତା । ଚିନ୍ତାମଭ୍ଯଗମଦ୍ଦୀନୋ ଵିତ୍ତନାଶାଦିଵାଧନ: ।। ୨.୧୧୮.
ମୋର ବୟସ୍ ସହଜରେ ବିବାହ ହେବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦେଖି, ମୋର ବାପା ଧନ ହାରାଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡିଲେ।
ସଦୃଶାଚ୍ଚାପକୃଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଲୋକେ କନ୍ଯାପିତା ଜନାତ୍ । ପ୍ରଧର୍ଷଣମଵାପ୍ନୋତି ଶକ୍ରେଣାପି ସମୋ ଭୁଵି ।। ୨.୧୧୮.
ଏହି ସଂସାରରେ, କନ୍ୟାର ବାପା ଯେଉଁଠି ବେଳେ ସେ ସମାନ କିମ୍ବା ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିବାହ ହେବା ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଅପମାନ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ତାଂ ଧର୍ଷଣାମଦୂରସ୍ଥାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାତ୍ମନି ପାର୍ଥିଵ: । ଚିନ୍ତାର୍ଣଵଗତ: ପାରଂ ନାସସାଦାପ୍ଲଵୋ ଯଥା ।। ୨.୧୧୮.
ଏହି ଅପମାନ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେନି।
ଅଯୋନିଜାଂ ହି ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ । ସଦୃଶଂ ଚାନୁରୂପଂ ଚ ମହୀପାଲ: ପତିଂ ମମ ।। ୨.୧୧୮.
ମୁଁ ମାନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି, ରାଜା ବହୁ ଚିନ୍ତା କରି ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ମିଳିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରିଯଂ ଜାତା ଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ସନ୍ତତମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵରଂ ତନୂଜାଯା: କରିଷ୍ଯାମୀତି ଧୀମତ: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ରାଜା ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଭାବନା କଲେ—'ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବର କରେଇବି।'
ମହାଯଜ୍ଞେ ତଦା ତସ୍ଯ ଵରୁଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଦତ୍ତଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତୂଣୀ ଚାକ୍ଷଯସାଯକୌ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବରୁଣ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ଭରା ତୁଣୀ ଦେଇଥିଲେ।
ଅସଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯତ୍ନେନାପି ଚ ଗୌରଵାତ୍ । ତନ୍ନ ଶକ୍ତା ନମଯିତୁଂ ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵପି ନରାଧିପା: ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଧନୁଷ ଏତେ ଭାରି ଥିଲା, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ହଲାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ରାଜାମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଧନୁ: ପ୍ରାପ୍ଯ ମେ ପିତ୍ରା ଵ୍ଯାହୃତଂ ସତ୍ଯଵାଦିନା । ସମଵାଯେ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପୂର୍ଵମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଧନୁଷ ପାଇ ମୋ ବାପା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିବା ନେଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘୋଷଣା କଲେ—
ଇଦଂ ଚ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସଜ୍ଯଂ ଯ: କୁରୁତେ ନର: । ତସ୍ଯ ମେ ଦୁହିତା ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯ: ।। ୨.୧୧୮.
'ଏହି ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯିଏ ଏହାକୁ ତଣ୍ଡାଇପାରିବ, ସେଠି ମୋ ଝିଅ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁ: ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌରଵାଦ୍ଗିରିସନ୍ନିଭମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ନୃପା ଜଗ୍ମୁରଶକ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ତୋଲନେ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଗିରି ପରି ଭାରି ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହାକୁ ତୁଳିପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ଚାଲିଗଲେ।
ସୁଦୀର୍ଘସ୍ଯ ତୁ କାଲସ୍ଯ ରାଘଵୋ ଽଯଂ ମହାଦ୍ଯୁତି: । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସହିତୋ ଯଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗତ: । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମ: ସତ୍ଯପରାକ୍ରମ: ।। ୨.୧୧୮.
ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ରାଘବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ମମ ପିତ୍ରା ସୁପୂଜିତ: । ପ୍ରୋଵାଚ ପିତରଂ ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।। ୨.୧୧୮.
ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୋ ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନିତ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁତୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ ଧନୁର୍ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣୌ । ଧନୁର୍ଦର୍ଶଯ ରାମାଯ ରାଜପୁତ୍ରାଯ ଦୈଵିକମ୍ ।। ୨.୧୧୮.
'ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛନ୍ତି; ରାଜପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଦେଖାନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ତଦ୍ଧନୁ: ସମୁପାନଯତ୍ । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ତଦାନମ୍ଯ ସ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ଏପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ବାପା ଧନୁଷ ଆଣିଲେ; ଏହି ବୀର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିଦେଲେ।
ଜ୍ଯାଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଝଟିତି ପୂରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵତ୍ ।। ୨.୧୧୮.
ସେ ବଳ ଦେଇ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷକୁ ତଣ୍ଡାଇଲେ।