thumb|ନଵାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଜାବାଲେସ୍ତୁ ଵଚ: ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମ: ସତ୍ଯାତ୍ମନାଂ ଵର: । ଉଵାଚ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚାଵିପନ୍ନଯା ।। ୨.୧୦୯.
ଜାବାଲିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାମ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଵାନ୍ ମେ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ଵଚନଂ ଯଦିହୋକ୍ତଵାନ୍ । ଅକାର୍ଯ୍ଯଂ କାର୍ଯ୍ଯସଙ୍କାଶମପଥ୍ଯଂ ପଥ୍ଯସମ୍ମିତମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଆପଣ ମୋର ପ୍ରୀତି ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଯେ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଦେଖିବାକୁ କାମ୍ୟ ଓ ଉପକାରୀ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକେବାରେ ଠିକ୍ ନୁହଁ।
ନିର୍ମର୍ଯାଦସ୍ତୁ ପୁରୁଷ: ପାପାଚାରସମନ୍ଵିତ: । ମାନଂ ନ ଲଭତେ ସତ୍ସୁ ଭିନ୍ନଚାରିତ୍ରଦର୍ଶନ: ।। ୨.୧୦୯.
ଯିଏ ନିୟମ ନ ମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଭଙ୍ଗ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ସେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଉନାହିଁ।
କୁଲୀନମକୁଲୀନଂ ଵା ଵୀରଂ ପୁରୁଷମାନିନମ୍ । ଚାରିତ୍ରମେଵ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତି ଶୁଚିଂ ଵା ଯଦି ଵା ଽଶୁଚିମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେଉଁଠି ଲୋକ କୁଳୀନ କିମ୍ବା ଅକୁଳୀନ, ବୀର କିମ୍ବା ଅହଂକାରୀ ଯେହେଉଁ, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ହିଁ ତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରାଏ, ସେ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଯେଉଁ ହେଉନ୍ତୁ।
ଅନାର୍ଯସ୍ତ୍ଵାର୍ଯସଙ୍କାଶ: ଶୌଚାଦ୍ଧୀନସ୍ତଥା ଶୁଚି: । ଲକ୍ଷଣ୍ଯଵଦଲକ୍ଷଣ୍ଯୋ ଦୁ:ଶୀଲ: ଶୀଲଵାନିଵ ।। ୨.୧୦୯.
ଯିଏ ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ଅପବିତ୍ର କିନ୍ତୁ ପବିତ୍ର ଦେଖାଏ, ଚିହ୍ନ ବିନା କିନ୍ତୁ ଚିହ୍ନିତ ଲାଗେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର କିନ୍ତୁ ଭଲ ଲାଗେ—
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମଵେଷେଣ ଯଦୀମଂ ଲୋକସଙ୍କରମ୍ । ଅଭିପତ୍ସ୍ଯେ ଶୁଭଂ ହିତ୍ଵା କ୍ରିଯାଵିଧିଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯଦି ମୁଁ ଧର୍ମର ଆଡ଼ରେ ଅଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି, ଭଲ କାମକୁ ଛାଡ଼ି ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଁ, ତେବେ ଏହା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ତିରତା ଆଣିଦେବ।
କଶ୍ଚେତଯାନ: ପୁରୁଷ: କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଚକ୍ଷଣ: । ବହୁମଂସ୍ଯତି ମାଂ ଲୋକେ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଲୋକଦୂଷଣମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେଉଁଜଣ ଭଲ ଓ ଖରାପ କାମ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଲାଜ ଭାବେ ଭାବିବେ।
କସ୍ଯ ଧାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୃତ୍ତଂ କେନ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାମ୍ । ଅନଯା ଵର୍ତ୍ତମାନୋ ହି ଵୃତ୍ତ୍ଯା ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞଯା ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ କାହା ପାଇଁ ମୋ ଆଚରଣ ଦେଉଛି? କେମିତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି? କାରଣ, ଏହି ପ୍ରକାର ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନିଷ୍ଠ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ।
କାମଵୃତ୍ତସ୍ତ୍ଵଯଂ ଲୋକ: କୃତ୍ସ୍ନ: ସମୁପଵର୍ତ୍ତତେ । ଯଦ୍ଵୃତ୍ତା: ସନ୍ତି ରାଜାନସ୍ତଦ୍ଵୃତ୍ତା: ସନ୍ତି ହି ପ୍ରଜା: ।। ୨.୧୦୯.
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଇଚ୍ଛାର ଆଶ୍ରୟରେ ଚାଲେ; ରାଜାମାନେ ଯେମିତି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହୁଅନ୍ତି।
ସତ୍ଯମେଵାନୃଶଂସଞ୍ଚ ରାଜଵୃତ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯାତ୍ମକଂ ରାଜ୍ଯଂ ସତ୍ଯେ ଲୋକ: ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: ।। ୨.୧୦୯.
ସତ୍ୟ ଓ ଦୟା ହେଉଛି ରାଜାଙ୍କର ଚିରକାଳୀନ ଧର୍ମ; ତେଣୁ ରାଜ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଭିତ୍ତି କରିଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚ ସତ୍ଯମେଵ ହି ମେନିରେ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ହି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ପରମଂ ଗଚ୍ଛତି କ୍ଷଯମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ମନେ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଉଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ଯଥା ସର୍ପ୍ପାନ୍ନରାଦନୃତଵାଦିନ: । ଧର୍ମ: ସତ୍ଯଂ ପରୋ ଲୋକେ ମୂଲଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚୋଚ୍ଯତେ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେପରି ଲୋକେ ସାପକୁ ଦେଖି ଭୟ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇଯାଆନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ ସତ୍ୟକୁ କୁହାଯାଏ।
ସତ୍ଯମେଵେଶ୍ଵରୋ ଲୋକେ ସତ୍ଯଂ ପଦ୍ମା ଶ୍ରିତା ସଦା । ସତ୍ଯମୂଲାନି ସର୍ଵାଣି ସତ୍ଯାନ୍ନାସ୍ତି ପରଂ ପଦମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟ ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ସତ୍ୟ ସହିତ ରହନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି, ସତ୍ୟଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଦତ୍ତମିଷ୍ଟଂ ହୁତଂ ଚୈଵ ତପ୍ତାନି ଚ ତପାଂସି ଚ । ଵେଦା: ସତ୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠାନାସ୍ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯପରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ ଓ ତପସ୍ୟା—ଏସବୁ ବେଦରେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି; ତେଣୁ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏକ: ପାଲଯତେ ଲୋକମେକ: ପାଲଯତେ କୁଲମ୍ । ମଜ୍ଜତ୍ଯେକୋ ହି ନିରଯ ଏକ: ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ ।। ୨.୧୦୯.
ଏକ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ଲୋକ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏକ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ସୋ ଽହଂ ପିତୁର୍ନିଯୋଗନ୍ତୁ କିମର୍ଥଂ ନାନୁପାଲଯେ । ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵ: ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯେନ ସମଯୀକୃତ: ।। ୨.୧୦୯.
ତେଣୁ ମୁଁ କାହିଁକି ମୋ ବାପାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି ନାହିଁ? ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ସେହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇଛି।
ନୈଵ ଲୋଭାନ୍ନ ମୋହାଦ୍ଵା ନ ହ୍ଯଜ୍ଞାନାତ୍ତମୋନ୍ଵିତ: । ସେତୁଂ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଭେତ୍ସ୍ଯାମି ଗୁରୋ: ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵ: ।। ୨.୧୦୯.
ନ ଲୋଭରେ, ନ ମୋହରେ, ନ ଅଜ୍ଞାନରେ; ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।
ଅସତ୍ଯସନ୍ଧସ୍ଯ ସତଶ୍ଚଲସ୍ଯାସ୍ଥିରଚେତସ: । ନୈଵ ଦେଵା ନ ପିତର: ପ୍ରତୀଚ୍ଛନ୍ତୀତି ନ: ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେଉଁମାନେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଭ୍ରମ କରନ୍ତି, ଅସ୍ଥିର ମନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିବେଦନ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମମିମଂ ଧର୍ମଂ ସତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଭାର: ସତ୍ପୁରୁଷାଚୀର୍ଣସ୍ତଦର୍ଥମଭିମନ୍ଯତେ ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଧର୍ମ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖୁଛି; ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି, ସେଠିପାଇଁ ଏହା ଅର୍ଥବାନ୍।
କ୍ଷାତ୍ऺତ୍ରଂ ଧର୍ମମହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ହ୍ଯଧର୍ମଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ନୃଶଂସୈର୍ଲୁବ୍ଧୈଶ୍ଚ ସେଵିତଂ ପାପକର୍ମଭି: ।। ୨.୧୦୯.
ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ଏବଂ ଖରାପ ଲୋକ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲୋଭୀ ଓ ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସେହି ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।
କାଯେନ କୁରୁତେ ପାପଂ ମନସା ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ଚ । ଅନୃତଂ ଜିହ୍ଵଯା ଚାହ ତ୍ରିଵିଧଂ କର୍ମ ପାତକମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଦେହରେ ପାପ କରିବା, ମନରେ ଖରାପ ବିଚାର କରିବା, ଓ ଜିଭାରେ ଅସତ୍ୟ କହିବା—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର କାର୍ଯ୍ୟ ପାପ ଦେଇଥାଏ।
ଭୂମି: କୀର୍ତ୍ତିର୍ଯଶୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀ: ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ହି । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥଂ ଚାନୁପଶ୍ଯନ୍ତି ସତ୍ଯମେଵ ଭଜେତ ତତ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଭୂମି, କୀର୍ତ୍ତି, ଯଶ ଓ ଶ୍ରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି; ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି—ସେହିପାଇଁ ସତ୍ୟକୁ ସଦା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହ୍ଯନାର୍ଯମେଵ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦ୍ଭଵାନଵଧାର୍ଯ୍ଯ ମାମ୍ । ଆହ ଯୁକ୍ତିକରୈର୍ଵାକ୍ଯୈରିଦଂ ଭଦ୍ରଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ ।। ୨.୧୦୯.
ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ନିଜକୁ ଅବହେଳା କରିବାକୁ କହନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁଥିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅଛି, ସେହିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅନାର୍ଯ୍ୟତା ଥାଏ; ତଥାପି ଆପଣ ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ କଥା କହିଛନ୍ତି—ଏହି କଥା କରନ୍ତୁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି।
କଥଂ ହ୍ଯହଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଵନଵାସମିମଂ ଗୁରୌ । ଭରତସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ଵଚୋ ହିତ୍ଵା ଗୁରୋର୍ଵଚ: ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଏହି ବନବାସ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ତେବେ କିପରି ମୁଁ ଭରତଙ୍କ ଆବଦ୍ଧକୁ ମାନିପାରିବି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଛାଡ଼ିକି?
ସ୍ଥିରା ମଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ । ପ୍ରହୃଷ୍ଯମାଣା ସା ଦେଵୀ କୈକେଯୀ ଚାଭଵତ୍ତଦା ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି, ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ସେ ସମୟରେ ଦେବୀ କୈକେୟୀ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ।
ଵନଵାସଂ ଵସନ୍ନେଵଂ ଶୁଚିର୍ନିଯତଭୋଜନ: । ମୂଲୈ: ପୁଷ୍ପୈ: ଫଲୈ: ପୁଣ୍ଯୈ: ପିତଽନ୍ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଯମିତ ଭୋଜନ ଅନୁସରଣ କରି, ମୂଳ, ଫୁଲ ଓ ପବିତ୍ର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେଇଁ।
ସନ୍ତୁଷ୍ଟପଞ୍ଚଵର୍ଗୋ ଽହଂ ଲୋକଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯେ । ଅକୁହ: ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନସ୍ସନ୍ କାର୍ଯ୍ଯାକାର୍ଯ୍ଯଵିଚକ୍ଷଣ: ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହି, ଜୀବନର ଯାତ୍ରା ଚାଲାଏ, କୌଟିଲ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିବେକ ସହିତ କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ବିଚାର କରେ।
କର୍ମଭୂମିମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କର୍ମ ଯଚ୍ଛୁଭମ୍ । ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ କର୍ମଣାଂ ଫଲଭାଗିନ: ।। ୨.୧୦୯.
ଏହି କର୍ମଭୂମିକୁ ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା କରିବା ଦରକାର; ଏହି କର୍ମର ଫଳ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ସୋମ ଦେବତା ପାଆନ୍ତି।
ଶତଂ କ୍ରତୂନାମାହୃତ୍ଯ ଦେଵରାଟ୍ ତ୍ରିଦିଵଙ୍ଗତ: । ତପାଂସ୍ଯୁଗ୍ରାଣି ଚାସ୍ଥାଯ ଦିଵଂ ଯାତା ମହର୍ଷଯ: ।। ୨.୧୦୯.
ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ଶତ କୃତୁ କରି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଅମୃଷ୍ଯମାଣ: ପୁନରୁଗ୍ରତେଜା ନିଶମ୍ଯ ତନ୍ନାସ୍ତିକଵାକ୍ଯହେତୁମ୍ । ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଂ ନୃପତେସ୍ତନୂଜୋ ଵିଗର୍ହମାଣୋ ଵଚନାନି ତସ୍ଯ ।। ୨.୧୦୯.
ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ନାସ୍ତିକ ଭାବରେ କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତାହାର କଥା ନିନ୍ଦା କରି କହିଲେ।