ରାଜଭୋଗାନନୁଭଵନ୍ ମହାର୍ହାନ୍ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ । ଵିହର ତ୍ଵମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଯଥା ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ।। ୨.୧୦୮.
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାଜସିକ ଭୋଗବିଲାସ ଉପଭୋଗ କର, ଯେଉଁଠି ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ନ ତେ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଶରଥସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚନ । ଅନ୍ଯୋ ରାଜା ତ୍ଵମନ୍ଯ: ସ ତସ୍ମାତ୍ କୁରୁ ଯଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୨.୧୦୮.
ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ନୁହଁ, ଓ ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନୁହଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠିଏ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି କର।
ବୀଜମାତ୍ରଂ ପିତା ଜନ୍ତୋ: ଶୁକ୍ଲଂ ରୁଧିରମେଵ ଚ । ସଂଯୁକ୍ତମୃତୁମନ୍ମାତ୍ରା ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ଜନ୍ମ ତତ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ପିତା କେବଳ ଜନ୍ମର ବୀଜ ମାତ୍ର; ଧଳା ଓ ରକ୍ତ ରସ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭ ସହ ଏହା ମିଶିଲେ, ଏଠାରେ ମଣିଷର ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ଗତ: ସ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ର ତେନ ଵୈ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିରେଷା ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵଂ ତୁ ମିଥ୍ଯା ଵିହନ୍ଯସେ ।। ୨.୧୦୮.
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କର ଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ସାଧାରଣ ପଥ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କରୁଛ।
ଅର୍ଥଧର୍ମପରା ଯେ ଯେ ତାଂସ୍ତାନ୍ ଶୋଚାମି ନେତରାନ୍ । ତେ ହି ଦୁ:ଖମିହ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନାଶଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଭେଜିରେ ।। ୨.୧୦୮.
ଯେମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅଧିକ ମାନନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ପରେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟକା ପିତୃଦୈଵତ୍ଯମିତ୍ଯଯଂ ପ୍ରସୃତୋ ଜନ: । ଅନ୍ନସ୍ଯୋପଦ୍ରଵଂ ପଶ୍ଯ ମୃତୋ ହି କିମଶିଷ୍ଯତି ।। ୨.୧୦୮.
ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା କ୍ରିୟାକୁ ପିତୃଦେବତା ପାଇଁ ଭାବି କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦେଖ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଣିଷ କଣ ଖାଇପାରିବ, ଖାଲି ପଚିଯାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଛଡ଼ା?
ଯଦି ଭୁକ୍ତମିହାନ୍ଯେନ ଦେହମନ୍ଯସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି । ଦଦ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଵସତ: ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନ ତତ୍ ପଥ୍ଯଶନଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ଯଦି ଏଠାରେ ଜଣେ ଯାହା ଖାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦେହକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ବିଦେଶରେ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିହେବ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାହା ଉପଯୋଗୀ ଖାଦ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଦାନସଂଵନନା ହ୍ଯେତେ ଗ୍ରନ୍ଥା ମେଧାଵିଭି: କୃତା: । ଯଜସ୍ଵ ଦେହି ଦୀକ୍ଷସ୍ଵ ତପସ୍ତପ୍ଯସ୍ଵ ସନ୍ତ୍ଯଜ ।। ୨.୧୦୮.
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କେବଳ ଦାନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ରଚନା କରିଛନ୍ତି—'ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦେ, ଦୀକ୍ଷା ନେ, ତପସ୍ୟା କର, ବିରକ୍ତି ଧର'।
ସ ନାସ୍ତି ପରମିତ୍ଯେଵ କୁରୁ ବୁଦ୍ଧିଂ ମହାମତେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯତ୍ତଦାତିଷ୍ଠ ପରୋକ୍ଷଂ ପୃଷ୍ଠତ: କୁରୁ ।। ୨.୧୦୮.
ତେଣୁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଭାବନାକୁ ମନରେ ରଖ—'ଏଠାରେ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ'; ଯାହା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିପାରିବ, ତାହାକୁ ଅନୁସର, ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ତାହାକୁ ପଛକୁ ରଖ।
ସ ତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକନିଦର୍ଶିନୀମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭରତେନ ପ୍ରସାଦିତ: ।। ୨.୧୦୮.
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଗତି ବୁଝିପାରିବା ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଗରେ ରଖି, ତୁମେ ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏଭଳି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକଶଏ ଆଠ ନମ୍ବର ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
thumb|ନଵାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଜାବାଲେସ୍ତୁ ଵଚ: ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମ: ସତ୍ଯାତ୍ମନାଂ ଵର: । ଉଵାଚ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚାଵିପନ୍ନଯା ।। ୨.୧୦୯.
ଜାବାଲିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାମ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଵାନ୍ ମେ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ଵଚନଂ ଯଦିହୋକ୍ତଵାନ୍ । ଅକାର୍ଯ୍ଯଂ କାର୍ଯ୍ଯସଙ୍କାଶମପଥ୍ଯଂ ପଥ୍ଯସମ୍ମିତମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଆପଣ ମୋର ପ୍ରୀତି ଓ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଯେ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଦେଖିବାକୁ କାମ୍ୟ ଓ ଉପକାରୀ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକେବାରେ ଠିକ୍ ନୁହଁ।
ନିର୍ମର୍ଯାଦସ୍ତୁ ପୁରୁଷ: ପାପାଚାରସମନ୍ଵିତ: । ମାନଂ ନ ଲଭତେ ସତ୍ସୁ ଭିନ୍ନଚାରିତ୍ରଦର୍ଶନ: ।। ୨.୧୦୯.
ଯିଏ ନିୟମ ନ ମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଭଙ୍ଗ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ସେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଉନାହିଁ।
କୁଲୀନମକୁଲୀନଂ ଵା ଵୀରଂ ପୁରୁଷମାନିନମ୍ । ଚାରିତ୍ରମେଵ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତି ଶୁଚିଂ ଵା ଯଦି ଵା ଽଶୁଚିମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେଉଁଠି ଲୋକ କୁଳୀନ କିମ୍ବା ଅକୁଳୀନ, ବୀର କିମ୍ବା ଅହଂକାରୀ ଯେହେଉଁ, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ହିଁ ତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରାଏ, ସେ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଯେଉଁ ହେଉନ୍ତୁ।
ଅନାର୍ଯସ୍ତ୍ଵାର୍ଯସଙ୍କାଶ: ଶୌଚାଦ୍ଧୀନସ୍ତଥା ଶୁଚି: । ଲକ୍ଷଣ୍ଯଵଦଲକ୍ଷଣ୍ଯୋ ଦୁ:ଶୀଲ: ଶୀଲଵାନିଵ ।। ୨.୧୦୯.
ଯିଏ ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ଅପବିତ୍ର କିନ୍ତୁ ପବିତ୍ର ଦେଖାଏ, ଚିହ୍ନ ବିନା କିନ୍ତୁ ଚିହ୍ନିତ ଲାଗେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର କିନ୍ତୁ ଭଲ ଲାଗେ—
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମଵେଷେଣ ଯଦୀମଂ ଲୋକସଙ୍କରମ୍ । ଅଭିପତ୍ସ୍ଯେ ଶୁଭଂ ହିତ୍ଵା କ୍ରିଯାଵିଧିଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯଦି ମୁଁ ଧର୍ମର ଆଡ଼ରେ ଅଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି, ଭଲ କାମକୁ ଛାଡ଼ି ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଁ, ତେବେ ଏହା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ତିରତା ଆଣିଦେବ।
କଶ୍ଚେତଯାନ: ପୁରୁଷ: କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଚକ୍ଷଣ: । ବହୁମଂସ୍ଯତି ମାଂ ଲୋକେ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଲୋକଦୂଷଣମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେଉଁଜଣ ଭଲ ଓ ଖରାପ କାମ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଲାଜ ଭାବେ ଭାବିବେ।
କସ୍ଯ ଧାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୃତ୍ତଂ କେନ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାମ୍ । ଅନଯା ଵର୍ତ୍ତମାନୋ ହି ଵୃତ୍ତ୍ଯା ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞଯା ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ କାହା ପାଇଁ ମୋ ଆଚରଣ ଦେଉଛି? କେମିତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି? କାରଣ, ଏହି ପ୍ରକାର ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନିଷ୍ଠ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ।
କାମଵୃତ୍ତସ୍ତ୍ଵଯଂ ଲୋକ: କୃତ୍ସ୍ନ: ସମୁପଵର୍ତ୍ତତେ । ଯଦ୍ଵୃତ୍ତା: ସନ୍ତି ରାଜାନସ୍ତଦ୍ଵୃତ୍ତା: ସନ୍ତି ହି ପ୍ରଜା: ।। ୨.୧୦୯.
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଇଚ୍ଛାର ଆଶ୍ରୟରେ ଚାଲେ; ରାଜାମାନେ ଯେମିତି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହୁଅନ୍ତି।
ସତ୍ଯମେଵାନୃଶଂସଞ୍ଚ ରାଜଵୃତ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯାତ୍ମକଂ ରାଜ୍ଯଂ ସତ୍ଯେ ଲୋକ: ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: ।। ୨.୧୦୯.
ସତ୍ୟ ଓ ଦୟା ହେଉଛି ରାଜାଙ୍କର ଚିରକାଳୀନ ଧର୍ମ; ତେଣୁ ରାଜ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଭିତ୍ତି କରିଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚ ସତ୍ଯମେଵ ହି ମେନିରେ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ହି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ପରମଂ ଗଚ୍ଛତି କ୍ଷଯମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ମନେ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଉଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ଯଥା ସର୍ପ୍ପାନ୍ନରାଦନୃତଵାଦିନ: । ଧର୍ମ: ସତ୍ଯଂ ପରୋ ଲୋକେ ମୂଲଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚୋଚ୍ଯତେ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେପରି ଲୋକେ ସାପକୁ ଦେଖି ଭୟ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇଯାଆନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ ସତ୍ୟକୁ କୁହାଯାଏ।
ସତ୍ଯମେଵେଶ୍ଵରୋ ଲୋକେ ସତ୍ଯଂ ପଦ୍ମା ଶ୍ରିତା ସଦା । ସତ୍ଯମୂଲାନି ସର୍ଵାଣି ସତ୍ଯାନ୍ନାସ୍ତି ପରଂ ପଦମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟ ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ସତ୍ୟ ସହିତ ରହନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି, ସତ୍ୟଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଦତ୍ତମିଷ୍ଟଂ ହୁତଂ ଚୈଵ ତପ୍ତାନି ଚ ତପାଂସି ଚ । ଵେଦା: ସତ୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠାନାସ୍ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯପରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ ଓ ତପସ୍ୟା—ଏସବୁ ବେଦରେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି; ତେଣୁ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏକ: ପାଲଯତେ ଲୋକମେକ: ପାଲଯତେ କୁଲମ୍ । ମଜ୍ଜତ୍ଯେକୋ ହି ନିରଯ ଏକ: ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ ।। ୨.୧୦୯.
ଏକ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏକ ଲୋକ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏକ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏକ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ସୋ ଽହଂ ପିତୁର୍ନିଯୋଗନ୍ତୁ କିମର୍ଥଂ ନାନୁପାଲଯେ । ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵ: ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯେନ ସମଯୀକୃତ: ।। ୨.୧୦୯.
ତେଣୁ ମୁଁ କାହିଁକି ମୋ ବାପାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି ନାହିଁ? ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ସେହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇଛି।
ନୈଵ ଲୋଭାନ୍ନ ମୋହାଦ୍ଵା ନ ହ୍ଯଜ୍ଞାନାତ୍ତମୋନ୍ଵିତ: । ସେତୁଂ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଭେତ୍ସ୍ଯାମି ଗୁରୋ: ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵ: ।। ୨.୧୦୯.
ନ ଲୋଭରେ, ନ ମୋହରେ, ନ ଅଜ୍ଞାନରେ; ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।
ଅସତ୍ଯସନ୍ଧସ୍ଯ ସତଶ୍ଚଲସ୍ଯାସ୍ଥିରଚେତସ: । ନୈଵ ଦେଵା ନ ପିତର: ପ୍ରତୀଚ୍ଛନ୍ତୀତି ନ: ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨.୧୦୯.
ଯେଉଁମାନେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଭ୍ରମ କରନ୍ତି, ଅସ୍ଥିର ମନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିବେଦନ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମମିମଂ ଧର୍ମଂ ସତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଭାର: ସତ୍ପୁରୁଷାଚୀର୍ଣସ୍ତଦର୍ଥମଭିମନ୍ଯତେ ।। ୨.୧୦୯.
ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଧର୍ମ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖୁଛି; ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି, ସେଠିପାଇଁ ଏହା ଅର୍ଥବାନ୍।