ଭଵାନପି ତଥେତ୍ଯେଵ ପିତରଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍ । କର୍ତ୍ତୁମର୍ହତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଷେଚନାତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସତ୍ୟବାଦୀ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱୀକାର କରି ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କର।
ଋଣାନ୍ମୋଚଯ ରାଜାନଂ ମତ୍କୃତେ ଭରତ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପିତରଂ ଚାପି ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ମାତରଂ ଚାଭିନନ୍ଦଯ ।। ୨.୧୦୭.
ମୋ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କର, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ, ଏବଂ ଆମ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ତାତ ଶ୍ରୁତିର୍ଗୀତା ଯଶସ୍ଵିନା । ଗଯେନ ଯଜମାନେନ ଗଯେଷ୍ଵେଵ ପିତଽନ୍ ପ୍ରତି ।। ୨.୧୦୭.
ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁସାରେ, ପୁତ୍ର, ଗୟାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଷ୍ରୁତି ଗାୟକ ଗୟା ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଷ୍ରୁତି ଗାଇଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ ପିତରଂ ତ୍ରାଯତେ ସୁତ: । ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ର ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତ: ପିତଽନ୍ ଯତ୍ପାତି ଵା ସୁତ: ।। ୨.୧୦୭.
ପୁତ୍ର ନାମ ଏହିପାଇଁ ପଡ଼ିଛି ଯେ, ସେ ପୁତ୍ ନାମକ ନରକରୁ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଏ। ପୁତ୍ର ବୋଲି ତାକୁ ଏହିକାରଣରେ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ବାପାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଏ।
ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵ: ପୁତ୍ରା ଗୁଣଵନ୍ତୋ ବହୁଶ୍ରୁତା: । ତେଷାଂ ଵୈ ସମଵେତାନାମପି କଶ୍ଚିଦ୍ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ଧର୍ମିକ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ପୁଅ ଅନେକ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାୟଦ୍ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଗୟାକୁ ଯିବେ।
ଏଵଂ ରାଜର୍ଷଯ: ସର୍ଵେ ପ୍ରତୀତା ରାଜନନ୍ଦନ । ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରାହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ନରକାତ୍ ପ୍ରଭୋ ।। ୨.୧୦୭.
ଏଭଳି ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛନ୍ତି, ରାଜପୁତ୍ର। ତେଣୁ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ନରକରୁ ବଞ୍ଚାଅ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛ ଭରତ ପ୍ରକୃତୀରନୁରଞ୍ଜଯ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତୋ ଵୀର ସହ ସର୍ଵୈର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭି: ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଲୋକମାନେଙ୍କ ମନ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଯାଅ।
ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମହମପ୍ଯଵିଲମ୍ବଯନ୍ । ଆଭ୍ଯାଂ ତୁ ସହିତୋ ରାଜନ୍ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ।। ୨.୧୦୭.
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ରାଜା।
ତ୍ଵଂ ରାଜା ଭରତ ଭଵ ସ୍ଵଯଂ ନରାଣାଂ ଵନ୍ଯାନାମହମପି ରାଜରାଣ୍ମୃଗାଣାମ୍ । ଗଚ୍ଛତ୍ଵଂ ପୁରଵରମଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟ: ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵହମପି ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ତୁମେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଅ। ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରାଜା ହେବି। ତୁମେ ଆଜି ଆନନ୍ଦରେ ସହରକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଛାଯାଂ ତେ ଦିନକରଭା: ପ୍ରବାଧମାନଂ ଵର୍ଷତ୍ରଂ ଭରତ କରୋତୁ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୀତାମ୍ । ଏତେଷାମହମପି କାନନଦ୍ରୁମାଣାଂ ଛାଯାଂ ତାମତି ଶଯିନୀଂ ସୁଖୀ ଶ୍ରଯିଷ୍ଯେ ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ବର୍ଷାକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଠଣ୍ଡା ଛାୟା ଦିଅ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନଙ୍କ ଘନ ଛାୟାରେ ସୁଖରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ: କୁଶଲମତିସ୍ତୁ ତେ ସହାଯ: ସୌମିତ୍ରିର୍ମମ ଵିଦିତ: ପ୍ରଧାନମିତ୍ରମ୍ । ଚତ୍ଵାରସ୍ତନଯଵରା ଵଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରଂ ସତ୍ଯସ୍ଥଂ ଭରତ ଚରାମ ମା ଵିଷାଦମ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତୁମର ଦକ୍ଷ ସହଯୋଗୀ ହେବେ, ଓ ସୌମିତ୍ରି ମୋ ପ୍ରଧାନ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ମୋତେ ଜଣା। ଆମେ ଚାରିଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ରାଜାଙ୍କ ପଥରେ ଚଲିବା। ଭରତ, ଦୁଃଖ କରନି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତୋତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ୧୦୭ତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତଂ ଭରତଂ ଜାବାଲିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ: । ଉଵାଚ ରାମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମାପେତମିଦଂ ଵଚ: ।। ୨.୧୦୮.
ଭରତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାବାଲି ଧର୍ମର ବିପରୀତ ଏହି କଥା ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ରାଘଵ ମାଭୂତ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିରେଵଂ ନିରର୍ଥିକା । ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ନରସ୍ଯେଵ ହ୍ଯାର୍ଯବୁଦ୍ଧେର୍ମନସ୍ଵିନ: ।। ୨.୧୦୮.
ଭଲ କହିଲ, ରାଘବ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ମନ ଏଭଳି ଅର୍ଥହୀନ ନ ହେଉ। ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ମନବଳ ଥିବା ଜଣେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ନୁହଁ।
କ: କସ୍ଯ ପୁରୁଷୋ ବନ୍ଧୁ: କିମାପ୍ଯଂ କସ୍ଯ କେନଚିତ୍ । ଯଦେକୋ ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁରେକ ଏଵ ଵିନଶ୍ଯତି ।। ୨.୧୦୮.
କିଏ କାହାର ସତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ? କିଏ କାହାର କ'ଣ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏକା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ।
ତସ୍ମାନ୍ମାତା ପିତା ଚେତି ରାମ ସଜ୍ଜେତଯୋ ନର: । ଉନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ସ ଜ୍ଞେଯୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଧି କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ତେଣୁ, ରାମ, ଯେଉଁ ଲୋକ ମା' ବାପା କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଅସାଧାରଣ ଭାବରେ ପାଗଳ ବୋଲି ଗଣାଯିବ। କାହାର କାହା ସତ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯଥା ଗ୍ରାମାନ୍ତରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ନର: କଶ୍ଚିତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ଵସେତ୍ । ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚ ତମାଵାସଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠେତାପରେ ଽହନି ।। ୨.୧୦୮.
ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଯାଏ, କିଛିଦିନ ଏଠାରେ ରହି, ପରେ ଆଉ ଦିନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ,
ଏଵମେଵ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପିତା ମାତା ଗୃହଂ ଵସୁ । ଆଵାସମାତ୍ରଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଜ୍ଜନା: ।। ୨.୧୦୮.
ସେପରି, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାପା, ମା' ଓ ଘର କେବଳ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ରୟ। ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ ନାର୍ହସି ନରୋତ୍ତମ । ଆସ୍ଥାତୁଂ କାପଥଂ ଦୁ:ଖଂ ଵିଷମଂ ବହୁକଣ୍ଟକମ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ତୁମେ ବାପାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ, କଠିନ ଓ କଣ୍ଟକରେ ଭରିଥିବା ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ।
ସମୃଦ୍ଧାଯାମଯୋଧ୍ଯାଯାମାତ୍ମାନମଭିଷେଚଯ । ଏକଵେଣୀ ଧରା ହି ତ୍ଵାଂ ନଗରୀ ସମ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ।। ୨.୧୦୮.
ସମୃଦ୍ଧ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର। ଏକ ଚୁଟି ଧରିଥିବା ସହର ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।
ରାଜଭୋଗାନନୁଭଵନ୍ ମହାର୍ହାନ୍ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ । ଵିହର ତ୍ଵମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଯଥା ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ।। ୨.୧୦୮.
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାଜସିକ ଭୋଗବିଲାସ ଉପଭୋଗ କର, ଯେଉଁଠି ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ନ ତେ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଶରଥସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚନ । ଅନ୍ଯୋ ରାଜା ତ୍ଵମନ୍ଯ: ସ ତସ୍ମାତ୍ କୁରୁ ଯଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୨.୧୦୮.
ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ନୁହଁ, ଓ ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନୁହଁ; ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠିଏ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି କର।
ବୀଜମାତ୍ରଂ ପିତା ଜନ୍ତୋ: ଶୁକ୍ଲଂ ରୁଧିରମେଵ ଚ । ସଂଯୁକ୍ତମୃତୁମନ୍ମାତ୍ରା ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ଜନ୍ମ ତତ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ପିତା କେବଳ ଜନ୍ମର ବୀଜ ମାତ୍ର; ଧଳା ଓ ରକ୍ତ ରସ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭ ସହ ଏହା ମିଶିଲେ, ଏଠାରେ ମଣିଷର ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ଗତ: ସ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ର ତେନ ଵୈ । ପ୍ରଵୃତ୍ତିରେଷା ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵଂ ତୁ ମିଥ୍ଯା ଵିହନ୍ଯସେ ।। ୨.୧୦୮.
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କର ଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ସାଧାରଣ ପଥ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କରୁଛ।
ଅର୍ଥଧର୍ମପରା ଯେ ଯେ ତାଂସ୍ତାନ୍ ଶୋଚାମି ନେତରାନ୍ । ତେ ହି ଦୁ:ଖମିହ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନାଶଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଭେଜିରେ ।। ୨.୧୦୮.
ଯେମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅଧିକ ମାନନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ପରେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟକା ପିତୃଦୈଵତ୍ଯମିତ୍ଯଯଂ ପ୍ରସୃତୋ ଜନ: । ଅନ୍ନସ୍ଯୋପଦ୍ରଵଂ ପଶ୍ଯ ମୃତୋ ହି କିମଶିଷ୍ଯତି ।। ୨.୧୦୮.
ଲୋକମାନେ ଅଷ୍ଟକା କ୍ରିୟାକୁ ପିତୃଦେବତା ପାଇଁ ଭାବି କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦେଖ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଣିଷ କଣ ଖାଇପାରିବ, ଖାଲି ପଚିଯାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଛଡ଼ା?
ଯଦି ଭୁକ୍ତମିହାନ୍ଯେନ ଦେହମନ୍ଯସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି । ଦଦ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଵସତ: ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନ ତତ୍ ପଥ୍ଯଶନଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ଯଦି ଏଠାରେ ଜଣେ ଯାହା ଖାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦେହକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ବିଦେଶରେ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିହେବ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାହା ଉପଯୋଗୀ ଖାଦ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଦାନସଂଵନନା ହ୍ଯେତେ ଗ୍ରନ୍ଥା ମେଧାଵିଭି: କୃତା: । ଯଜସ୍ଵ ଦେହି ଦୀକ୍ଷସ୍ଵ ତପସ୍ତପ୍ଯସ୍ଵ ସନ୍ତ୍ଯଜ ।। ୨.୧୦୮.
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କେବଳ ଦାନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ରଚନା କରିଛନ୍ତି—'ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦେ, ଦୀକ୍ଷା ନେ, ତପସ୍ୟା କର, ବିରକ୍ତି ଧର'।
ସ ନାସ୍ତି ପରମିତ୍ଯେଵ କୁରୁ ବୁଦ୍ଧିଂ ମହାମତେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯତ୍ତଦାତିଷ୍ଠ ପରୋକ୍ଷଂ ପୃଷ୍ଠତ: କୁରୁ ।। ୨.୧୦୮.
ତେଣୁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଭାବନାକୁ ମନରେ ରଖ—'ଏଠାରେ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ'; ଯାହା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିପାରିବ, ତାହାକୁ ଅନୁସର, ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ତାହାକୁ ପଛକୁ ରଖ।
ସ ତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକନିଦର୍ଶିନୀମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭରତେନ ପ୍ରସାଦିତ: ।। ୨.୧୦୮.
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଗତି ବୁଝିପାରିବା ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଗରେ ରଖି, ତୁମେ ଭରତଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।