ତମୃତ୍ଵିଜୋ ନୈଗମଯୂଥଵଲ୍ଲଭାସ୍ତଦା ଵିଂସଜ୍ଞାଶ୍ରୁକଲାଶ୍ଚ ମାତର: । ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଭରତଂ ପ୍ରତୁଷ୍ଟୁଵୁ: ପ୍ରଣମ୍ଯ ରାମଂ ଚ ଯଯାଚିରେ ସହ ।। ୨.୧୦୬.
ସେ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞିକମାନେ, ନଗରବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନମାନେ ଏବଂ ମାଆମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଥିଲା, ସେମାନେ ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସମେତେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଡୁତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ସପ୍ତାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ପୁନରେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜ: । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତ: ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ଯେ ଽଭିସତ୍କୃତ: ।। ୨.୧୦୭.
ଏପରି କହୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଉପପନ୍ନମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତ୍ଵମେଵମଭାଷଥା: । ଜାତ: ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥାତ୍ କୈକେଯ୍ଯାଂ ରାଜସତ୍ତମାତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ତୁମେ ଯେପରି କଥା କହିଛ, ଏହା ଯଥାଯଥିକ, କାରଣ ତୁମେ ଦଶରଥ ଓ ମହାନୀୟ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର।
ପୁରା ଭ୍ରାତ: ପିତା ନ: ସ ମାତରଂ ତେ ସମୁଦ୍ଵହନ୍ । ମାତାମହେ ସମାଶ୍ରୌଷୀଦ୍ରାଜ୍ଯଶୁଲ୍କମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ଭାଇ, ପୂର୍ବେ ଆମ ପିତା ତୁମ ମାଆଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାବେଳେ, ତୁମ ମାମାଙ୍କ ଠାରୁ ଅପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟଶୁଲ୍କ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଦୈଵାସୁରେ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଜନନ୍ଯୈ ତଵ ପାର୍ଥିଵ: । ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଦଦୌ ରାଜା ଵରମାରାଧିତ: ପ୍ରଭୁ: ।। ୨.୧୦୭.
ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ପିତା ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ।
ତତ: ସା ସମ୍ପ୍ରତିଶ୍ରାଵ୍ଯ ତଵ ମାତା ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଅଯାଚତ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦ୍ଵୌ ଵରୌ ଵରଵର୍ଣିନୀ ।। ୨.୧୦୭.
ସେଇ ସଂକଳ୍ପ ପାଇ ତୁମର ପ୍ରଶଂସିତ ମାଆ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଲେ।
ତଵ ରାଜ୍ଯଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ତଥା । ତୌ ଚ ରାଜା ତଦା ତସ୍ଯୈ ନିଯୁକ୍ତ: ପ୍ରଦଦୌ ଵରୌ ।। ୨.୧୦୭.
ସେ ଚାହିଲେ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋର ବନବାସ, ଏବଂ ରାଜା ସେଇ ଦୁଇଟି ବର ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତେନ ପିତ୍ରା ଽହମପ୍ଯତ୍ର ନିଯୁକ୍ତ: ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଚତୁର୍ଦଶ ଵନେ ଵାସଂ ଵର୍ଷାଣି ଵରଦାନିକମ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଚଉଦ ଅବଧି ବନରେ ବାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛି।
ସୋ ଽହଂ ଵନମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିର୍ଜନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନ୍ଵିତ: । ସୀତଯା ଚାପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ: ସତ୍ଯଵାଦେ ସ୍ଥିତ: ପିତୁ: ।। ୨.୧୦୭.
ଏହିପରି ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏହି ନିର୍ଜନ ବନକୁ ଆସିଛି, ସତ୍ୟରେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି।
ଭଵାନପି ତଥେତ୍ଯେଵ ପିତରଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍ । କର୍ତ୍ତୁମର୍ହତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଷେଚନାତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସତ୍ୟବାଦୀ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱୀକାର କରି ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କର।
ଋଣାନ୍ମୋଚଯ ରାଜାନଂ ମତ୍କୃତେ ଭରତ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପିତରଂ ଚାପି ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ମାତରଂ ଚାଭିନନ୍ଦଯ ।। ୨.୧୦୭.
ମୋ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କର, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ, ଏବଂ ଆମ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ତାତ ଶ୍ରୁତିର୍ଗୀତା ଯଶସ୍ଵିନା । ଗଯେନ ଯଜମାନେନ ଗଯେଷ୍ଵେଵ ପିତଽନ୍ ପ୍ରତି ।। ୨.୧୦୭.
ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁସାରେ, ପୁତ୍ର, ଗୟାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଷ୍ରୁତି ଗାୟକ ଗୟା ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଷ୍ରୁତି ଗାଇଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ ପିତରଂ ତ୍ରାଯତେ ସୁତ: । ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ର ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତ: ପିତଽନ୍ ଯତ୍ପାତି ଵା ସୁତ: ।। ୨.୧୦୭.
ପୁତ୍ର ନାମ ଏହିପାଇଁ ପଡ଼ିଛି ଯେ, ସେ ପୁତ୍ ନାମକ ନରକରୁ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଏ। ପୁତ୍ର ବୋଲି ତାକୁ ଏହିକାରଣରେ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ବାପାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଏ।
ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵ: ପୁତ୍ରା ଗୁଣଵନ୍ତୋ ବହୁଶ୍ରୁତା: । ତେଷାଂ ଵୈ ସମଵେତାନାମପି କଶ୍ଚିଦ୍ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ଧର୍ମିକ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ପୁଅ ଅନେକ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାୟଦ୍ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଗୟାକୁ ଯିବେ।
ଏଵଂ ରାଜର୍ଷଯ: ସର୍ଵେ ପ୍ରତୀତା ରାଜନନ୍ଦନ । ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରାହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ନରକାତ୍ ପ୍ରଭୋ ।। ୨.୧୦୭.
ଏଭଳି ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛନ୍ତି, ରାଜପୁତ୍ର। ତେଣୁ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ନରକରୁ ବଞ୍ଚାଅ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛ ଭରତ ପ୍ରକୃତୀରନୁରଞ୍ଜଯ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତୋ ଵୀର ସହ ସର୍ଵୈର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭି: ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଲୋକମାନେଙ୍କ ମନ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଯାଅ।
ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମହମପ୍ଯଵିଲମ୍ବଯନ୍ । ଆଭ୍ଯାଂ ତୁ ସହିତୋ ରାଜନ୍ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ।। ୨.୧୦୭.
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ରାଜା।
ତ୍ଵଂ ରାଜା ଭରତ ଭଵ ସ୍ଵଯଂ ନରାଣାଂ ଵନ୍ଯାନାମହମପି ରାଜରାଣ୍ମୃଗାଣାମ୍ । ଗଚ୍ଛତ୍ଵଂ ପୁରଵରମଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟ: ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵହମପି ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ତୁମେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଅ। ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରାଜା ହେବି। ତୁମେ ଆଜି ଆନନ୍ଦରେ ସହରକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଛାଯାଂ ତେ ଦିନକରଭା: ପ୍ରବାଧମାନଂ ଵର୍ଷତ୍ରଂ ଭରତ କରୋତୁ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୀତାମ୍ । ଏତେଷାମହମପି କାନନଦ୍ରୁମାଣାଂ ଛାଯାଂ ତାମତି ଶଯିନୀଂ ସୁଖୀ ଶ୍ରଯିଷ୍ଯେ ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ବର୍ଷାକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଠଣ୍ଡା ଛାୟା ଦିଅ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନଙ୍କ ଘନ ଛାୟାରେ ସୁଖରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ: କୁଶଲମତିସ୍ତୁ ତେ ସହାଯ: ସୌମିତ୍ରିର୍ମମ ଵିଦିତ: ପ୍ରଧାନମିତ୍ରମ୍ । ଚତ୍ଵାରସ୍ତନଯଵରା ଵଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରଂ ସତ୍ଯସ୍ଥଂ ଭରତ ଚରାମ ମା ଵିଷାଦମ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତୁମର ଦକ୍ଷ ସହଯୋଗୀ ହେବେ, ଓ ସୌମିତ୍ରି ମୋ ପ୍ରଧାନ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ମୋତେ ଜଣା। ଆମେ ଚାରିଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ରାଜାଙ୍କ ପଥରେ ଚଲିବା। ଭରତ, ଦୁଃଖ କରନି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତୋତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ୧୦୭ତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତଂ ଭରତଂ ଜାବାଲିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ: । ଉଵାଚ ରାମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମାପେତମିଦଂ ଵଚ: ।। ୨.୧୦୮.
ଭରତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାବାଲି ଧର୍ମର ବିପରୀତ ଏହି କଥା ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ରାଘଵ ମାଭୂତ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିରେଵଂ ନିରର୍ଥିକା । ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ନରସ୍ଯେଵ ହ୍ଯାର୍ଯବୁଦ୍ଧେର୍ମନସ୍ଵିନ: ।। ୨.୧୦୮.
ଭଲ କହିଲ, ରାଘବ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ମନ ଏଭଳି ଅର୍ଥହୀନ ନ ହେଉ। ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ମନବଳ ଥିବା ଜଣେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ନୁହଁ।
କ: କସ୍ଯ ପୁରୁଷୋ ବନ୍ଧୁ: କିମାପ୍ଯଂ କସ୍ଯ କେନଚିତ୍ । ଯଦେକୋ ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁରେକ ଏଵ ଵିନଶ୍ଯତି ।। ୨.୧୦୮.
କିଏ କାହାର ସତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ? କିଏ କାହାର କ'ଣ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏକା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ।
ତସ୍ମାନ୍ମାତା ପିତା ଚେତି ରାମ ସଜ୍ଜେତଯୋ ନର: । ଉନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ସ ଜ୍ଞେଯୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଧି କସ୍ଯଚିତ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ତେଣୁ, ରାମ, ଯେଉଁ ଲୋକ ମା' ବାପା କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଅସାଧାରଣ ଭାବରେ ପାଗଳ ବୋଲି ଗଣାଯିବ। କାହାର କାହା ସତ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯଥା ଗ୍ରାମାନ୍ତରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ନର: କଶ୍ଚିତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ଵସେତ୍ । ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚ ତମାଵାସଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠେତାପରେ ଽହନି ।। ୨.୧୦୮.
ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଯାଏ, କିଛିଦିନ ଏଠାରେ ରହି, ପରେ ଆଉ ଦିନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ,
ଏଵମେଵ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପିତା ମାତା ଗୃହଂ ଵସୁ । ଆଵାସମାତ୍ରଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଜ୍ଜନା: ।। ୨.୧୦୮.
ସେପରି, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାପା, ମା' ଓ ଘର କେବଳ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ରୟ। ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ ନାର୍ହସି ନରୋତ୍ତମ । ଆସ୍ଥାତୁଂ କାପଥଂ ଦୁ:ଖଂ ଵିଷମଂ ବହୁକଣ୍ଟକମ୍ ।। ୨.୧୦୮.
ତୁମେ ବାପାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ, କଠିନ ଓ କଣ୍ଟକରେ ଭରିଥିବା ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ।
ସମୃଦ୍ଧାଯାମଯୋଧ୍ଯାଯାମାତ୍ମାନମଭିଷେଚଯ । ଏକଵେଣୀ ଧରା ହି ତ୍ଵାଂ ନଗରୀ ସମ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ।। ୨.୧୦୮.
ସମୃଦ୍ଧ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର। ଏକ ଚୁଟି ଧରିଥିବା ସହର ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।