ଇଦଂ ନିଖିଲମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ରାଜ୍ଯଂ ପିତ୍ର୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍ । ଅନୁଶାଧି ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସହ ବାନ୍ଧଵୈ: ।। ୨.୧୦୬.
ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ପିତୃପାରମ୍ପରା ରାଜ୍ୟକୁ, ଆପଣ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।
ଇହୈଵ ତ୍ଵା ଽଭିଷିଞ୍ଚନ୍ତୁ ସର୍ଵା: ପ୍ରକୃତଯ: ସହ । ଋତ୍ଵିଜ: ସଵସିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦା: ।। ୨.୧୦୬.
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆପଣଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।
ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାଭିରଯୋଧ୍ଯାଂ ପାଲନେ ଵ୍ରଜ । ଵିଜିତ୍ଯ ତରସା ଲୋକାନ୍ ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵ: ।। ୨.୧୦୬.
ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଆପଣ ଆୟୋଧ୍ୟାର ପାଳନ କରନ୍ତୁ; ଶକ୍ତିରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଜିତି, ବାୟୁଦେବ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶାସନ କରନ୍ତୁ।
ଋଣାନି ତ୍ରୀଣ୍ଯପାକୁର୍ଵନ୍ ଦୁର୍ହୃଦ: ସାଧୁ ନିର୍ଦ୍ଦହନ୍ । ସୁହୃଦସ୍ତର୍ପଯନ୍ କାମୈସ୍ତ୍ଵମେଵାତ୍ରାନୁଶାଧି ମାମ୍ ।। ୨.୧୦୬.
ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣ ଶୋଧି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରି, ସୁହୃଦମାନେଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଆପଣ ଏଠାରେ ମୋତେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯାର୍ଯ ମୁଦିତା: ସନ୍ତୁ ସୁହୃଦସ୍ତେ ଽଭିଷେଚନେ । ଅଦ୍ଯ ଭୀତା: ପଲାଯନ୍ତାଂ ଦୁର୍ହୃଦସ୍ତେ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୨.୧୦୬.
ଆଜି ତୁମର ସତ୍ୟ ସମ୍ମିତ୍ରମାନେ ତୁମର ଅଭିଷେକରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଆନ୍ତୁ।
ଆକ୍ରୋଶଂ ମମ ମାତୁଶ୍ଚ ପ୍ରମୃଜ୍ଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଅଦ୍ଯ ତତ୍ରଭଵନ୍ତଂ ଚ ପିତରଂ ରକ୍ଷ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ।। ୨.୧୦୬.
ମୋ ଓ ମୋର ମାଆଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଅପମାନକୁ ଦୂର କର, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଆଜି ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଶିରସା ତ୍ଵା ଽଭିଯାଚେ ଽହଂ କୁରୁଷ୍ଵ କରୁଣାଂ ମଯି । ବାନ୍ଧଵେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷ୍ଵିଵ ମହେଶ୍ଵର: ।। ୨.୧୦୬.
ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋ ପ୍ରତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପ୍ରତି କୃପା କର, ଯେପରି ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କରନ୍ତି।
ଅଥୈତତ୍ ପୃଷ୍ଠତ: କୃତ୍ଵା ଵନମେଵ ଭଵାନିତ: । ଗମିଷ୍ଯତି ଗମିଷ୍ଯାମି ଭଵତା ସାର୍ଦ୍ଧମପ୍ଯହମ୍ ।। ୨.୧୦୬.
ଯଦି ଏହା ସବୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଯିବି।
ତଥାହି ରାମୋ ଭରତେନ ତାମ୍ଯତା ପ୍ରସାଦ୍ଯମାନ: ଶିରସା ମହୀପତି: । ନ ଚୈଵ ଚକ୍ରେ ଗମନାଯ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ମତିଂ ପିତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତ: ।। ୨.୧୦୬.
ଏପରି ଭାବେ ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ରାମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ଏବଂ ଫେରିବାକୁ ମନ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତଦଦ୍ଭୁତଂ ସ୍ଥୈର୍ଯମଵେକ୍ଷ୍ଯ ରାଘଵେ ସମଂ ଜନୋ ହର୍ଷମଵାପ ଦୁ:ଖିତ: । ନ ଯାତ୍ଯଯୋଧ୍ଯାମିତି ଦୁ:ଖିତୋ ଽଭଵତ୍ ସ୍ଥିରପ୍ରତିଜ୍ଞତ୍ଵମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହର୍ଷିତ: ।। ୨.୧୦୬.
ରାଘବଙ୍କ ଏମିତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଧୃଢତା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଅଟୁଟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତମୃତ୍ଵିଜୋ ନୈଗମଯୂଥଵଲ୍ଲଭାସ୍ତଦା ଵିଂସଜ୍ଞାଶ୍ରୁକଲାଶ୍ଚ ମାତର: । ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଭରତଂ ପ୍ରତୁଷ୍ଟୁଵୁ: ପ୍ରଣମ୍ଯ ରାମଂ ଚ ଯଯାଚିରେ ସହ ।। ୨.୧୦୬.
ସେ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞିକମାନେ, ନଗରବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନମାନେ ଏବଂ ମାଆମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଥିଲା, ସେମାନେ ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସମେତେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଡୁତ୍ତରଶତତମ: ସର୍ଗ:
ଏଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ସପ୍ତାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ପୁନରେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜ: । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତ: ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ଯେ ଽଭିସତ୍କୃତ: ।। ୨.୧୦୭.
ଏପରି କହୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଉପପନ୍ନମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତ୍ଵମେଵମଭାଷଥା: । ଜାତ: ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥାତ୍ କୈକେଯ୍ଯାଂ ରାଜସତ୍ତମାତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ତୁମେ ଯେପରି କଥା କହିଛ, ଏହା ଯଥାଯଥିକ, କାରଣ ତୁମେ ଦଶରଥ ଓ ମହାନୀୟ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର।
ପୁରା ଭ୍ରାତ: ପିତା ନ: ସ ମାତରଂ ତେ ସମୁଦ୍ଵହନ୍ । ମାତାମହେ ସମାଶ୍ରୌଷୀଦ୍ରାଜ୍ଯଶୁଲ୍କମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ଭାଇ, ପୂର୍ବେ ଆମ ପିତା ତୁମ ମାଆଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାବେଳେ, ତୁମ ମାମାଙ୍କ ଠାରୁ ଅପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟଶୁଲ୍କ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଦୈଵାସୁରେ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଜନନ୍ଯୈ ତଵ ପାର୍ଥିଵ: । ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଦଦୌ ରାଜା ଵରମାରାଧିତ: ପ୍ରଭୁ: ।। ୨.୧୦୭.
ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ପିତା ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ।
ତତ: ସା ସମ୍ପ୍ରତିଶ୍ରାଵ୍ଯ ତଵ ମାତା ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଅଯାଚତ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦ୍ଵୌ ଵରୌ ଵରଵର୍ଣିନୀ ।। ୨.୧୦୭.
ସେଇ ସଂକଳ୍ପ ପାଇ ତୁମର ପ୍ରଶଂସିତ ମାଆ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଲେ।
ତଵ ରାଜ୍ଯଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ତଥା । ତୌ ଚ ରାଜା ତଦା ତସ୍ଯୈ ନିଯୁକ୍ତ: ପ୍ରଦଦୌ ଵରୌ ।। ୨.୧୦୭.
ସେ ଚାହିଲେ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋର ବନବାସ, ଏବଂ ରାଜା ସେଇ ଦୁଇଟି ବର ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତେନ ପିତ୍ରା ଽହମପ୍ଯତ୍ର ନିଯୁକ୍ତ: ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଚତୁର୍ଦଶ ଵନେ ଵାସଂ ଵର୍ଷାଣି ଵରଦାନିକମ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଚଉଦ ଅବଧି ବନରେ ବାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛି।
ସୋ ଽହଂ ଵନମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିର୍ଜନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନ୍ଵିତ: । ସୀତଯା ଚାପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ: ସତ୍ଯଵାଦେ ସ୍ଥିତ: ପିତୁ: ।। ୨.୧୦୭.
ଏହିପରି ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏହି ନିର୍ଜନ ବନକୁ ଆସିଛି, ସତ୍ୟରେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି।
ଭଵାନପି ତଥେତ୍ଯେଵ ପିତରଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍ । କର୍ତ୍ତୁମର୍ହତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଷେଚନାତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସତ୍ୟବାଦୀ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱୀକାର କରି ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କର।
ଋଣାନ୍ମୋଚଯ ରାଜାନଂ ମତ୍କୃତେ ଭରତ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପିତରଂ ଚାପି ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ମାତରଂ ଚାଭିନନ୍ଦଯ ।। ୨.୧୦୭.
ମୋ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କର, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ, ଏବଂ ଆମ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ତାତ ଶ୍ରୁତିର୍ଗୀତା ଯଶସ୍ଵିନା । ଗଯେନ ଯଜମାନେନ ଗଯେଷ୍ଵେଵ ପିତଽନ୍ ପ୍ରତି ।। ୨.୧୦୭.
ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁସାରେ, ପୁତ୍ର, ଗୟାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଷ୍ରୁତି ଗାୟକ ଗୟା ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଷ୍ରୁତି ଗାଇଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ ପିତରଂ ତ୍ରାଯତେ ସୁତ: । ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ର ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତ: ପିତଽନ୍ ଯତ୍ପାତି ଵା ସୁତ: ।। ୨.୧୦୭.
ପୁତ୍ର ନାମ ଏହିପାଇଁ ପଡ଼ିଛି ଯେ, ସେ ପୁତ୍ ନାମକ ନରକରୁ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଏ। ପୁତ୍ର ବୋଲି ତାକୁ ଏହିକାରଣରେ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ବାପାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଏ।
ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵ: ପୁତ୍ରା ଗୁଣଵନ୍ତୋ ବହୁଶ୍ରୁତା: । ତେଷାଂ ଵୈ ସମଵେତାନାମପି କଶ୍ଚିଦ୍ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨.୧୦୭.
ଧର୍ମିକ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ପୁଅ ଅନେକ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାୟଦ୍ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଗୟାକୁ ଯିବେ।
ଏଵଂ ରାଜର୍ଷଯ: ସର୍ଵେ ପ୍ରତୀତା ରାଜନନ୍ଦନ । ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରାହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ନରକାତ୍ ପ୍ରଭୋ ।। ୨.୧୦୭.
ଏଭଳି ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛନ୍ତି, ରାଜପୁତ୍ର। ତେଣୁ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ନରକରୁ ବଞ୍ଚାଅ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛ ଭରତ ପ୍ରକୃତୀରନୁରଞ୍ଜଯ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତୋ ଵୀର ସହ ସର୍ଵୈର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭି: ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ଲୋକମାନେଙ୍କ ମନ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଯାଅ।
ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମହମପ୍ଯଵିଲମ୍ବଯନ୍ । ଆଭ୍ଯାଂ ତୁ ସହିତୋ ରାଜନ୍ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ।। ୨.୧୦୭.
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ରାଜା।
ତ୍ଵଂ ରାଜା ଭରତ ଭଵ ସ୍ଵଯଂ ନରାଣାଂ ଵନ୍ଯାନାମହମପି ରାଜରାଣ୍ମୃଗାଣାମ୍ । ଗଚ୍ଛତ୍ଵଂ ପୁରଵରମଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟ: ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵହମପି ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ତୁମେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଅ। ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରାଜା ହେବି। ତୁମେ ଆଜି ଆନନ୍ଦରେ ସହରକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଛାଯାଂ ତେ ଦିନକରଭା: ପ୍ରବାଧମାନଂ ଵର୍ଷତ୍ରଂ ଭରତ କରୋତୁ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୀତାମ୍ । ଏତେଷାମହମପି କାନନଦ୍ରୁମାଣାଂ ଛାଯାଂ ତାମତି ଶଯିନୀଂ ସୁଖୀ ଶ୍ରଯିଷ୍ଯେ ।। ୨.୧୦୭.
ଭରତ, ବର୍ଷାକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଠଣ୍ଡା ଛାୟା ଦିଅ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନଙ୍କ ଘନ ଛାୟାରେ ସୁଖରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି।