ଵୀରୈରଧ୍ଯୁଷିତାଂ ପୂର୍ଵମସ୍ମାକଂ ତାତ ପୂର୍ଵକୈ: । ସତ୍ଯନାମାଂ ଦୃଢଦ୍ଵାରାଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଙ୍କୁଲାମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ବାପା, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ସହରରେ ବସିଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ସତ୍ୟ, ମଜବୁତ ଦ୍ୱାର ଥିଲା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ସହର ଏଉଁଠି ଅଛି କି ?
ବ୍ରାହ୍ମଣୈ: କ୍ଷତ୍ऺିତ୍ରଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈ: ସ୍ଵକର୍ମନିରତୈ: ସଦା । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ମହୋତ୍ସାହୈର୍ଵୃତାମାର୍ଯୈ: ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୧୦୦.
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ନିଜକୁ ନିଜେ ସଂଯମ କରିଥିବା, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଥିବା ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ଭଦ୍ର ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ସହର କି ଏଉଁଠି ଅଛି ?
ପ୍ରାସାଦୈର୍ଵିଵିଧାକାରୈର୍ଵୃତାଂ ଵୈଦ୍ଯଜନାକୁଲାମ୍ । କଚ୍ଚିତ୍ସୁମୁଦିତାଂ ସ୍ଫୀତାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପରିରକ୍ଷସି ।। ୨.୧୦୦.
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ ଓ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଥିବା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଛ ?
କଚ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ଯଶତୈର୍ଜୁଷ୍ଟ: ସୁନିଵିଷ୍ଟଜନାକୁଲ: । ଦେଵସ୍ଥାନୈ: ପ୍ରପାଭିଶ୍ଚ ତଟାକୈଶ୍ଚୋପଶୋଭିତ: ।। ୨.୧୦୦.
ସେଠାରେ ଶତ-ଶତ ଘର, ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼, ଦେଉଳ, ପଣ୍ୟାଳୟ ଓ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅଛି କି ?
ପ୍ରହୃଷ୍ଟନରନାରୀକ: ସମାଜୋତ୍ସଵଶୋଭିତ: । ସୁକୃଷ୍ଟସୀମା ପଶୁମାନ୍ ହିଂସାଭି: ପରିଵର୍ଜିତ: ।। ୨.୧୦୦.
ଖୁସି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନାରୀମାନେ, ମେଳା ଓ ଉତ୍ସବରେ ରଙ୍ଗିନ, ଭଲ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଭୂମି, ଗୋ-ଧନରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ହିଂସାରୁ ମୁକ୍ତ ସହର କି ଅଛି ?
ଅଦେଵମାତୃକୋ ରମ୍ଯ: ଶ୍ଵାପଦୈ: ପରିଵର୍ଜିତ: । ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଭଯୈ: ସର୍ଵୈ: ଖନିଭିଶ୍ଚୋପଶୋଭିତ: ।। ୨.୧୦୦.
ଅଧର୍ମୀ ଲୋକ ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ନଥିବା, ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଖଣିଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସହର କି ଅଛି ?
ଵିଵର୍ଜିତୋ ନରୈ: ପାପୈର୍ମମ ପୂର୍ଵୈ: ସୁରକ୍ଷିତ: । କଚ୍ଚିଜ୍ଜନପଦ: ସ୍ଫୀତ: ସୁଖଂ ଵସତି ରାଘଵ ।। ୨.୧୦୦.
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁଠି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ନଥିବା, ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ସୁଖରେ ବସୁଛନ୍ତି କି, ରାଘବ ?
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଦଯିତା: ସର୍ଵେ କୃଷିଗୋରକ୍ଷଜୀଵିନ: । ଵାର୍ତ୍ତାଯାଂ ସଂଶ୍ରିତସ୍ତାତ ଲୋକୋ ହି ସୁଖମେଧତେ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ କୃଷି ଓ ଗୋପାଳନରେ ଜୀବିକା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି ? କାରଣ, ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ କୃଷି ଦ୍ୱାରା ବଢ଼େ ।
ତେଷାଂ ଗୁପ୍ତିପରୀହାରୈ: କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଭରଣଂ କୃତମ୍ । ରକ୍ଷ୍ଯା ହି ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମେଣ ସର୍ଵେ ଵିଷଯଵାସିନ: ।। ୨.୧୦୦.
ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ ଭଲ ଦେଖାଶୁଣା କରିଛ କି ? ରାଜା ଧର୍ମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ।
କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯ: ସାନ୍ତ୍ଵଯସି କଚ୍ଚିତ୍ତାଶ୍ଚ ସୁରକ୍ଷିତା: । କଚ୍ଚିନ୍ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାସ୍ଯାସାଂ କଚ୍ଚିଦ୍ ଗୁହ୍ଯଂ ନ ଭାଷସେ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଉଛ କି ? ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି କି ? ସେମାନଙ୍କୁ ଭରସା କରୁଛ କି ? ସେମାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତ କଥା କହୁନାହାଁ କି ?
କଚ୍ଚିନ୍ନାଗଵନଂ ଗୁପ୍ତଂ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସନ୍ତି ଧେନୁକା: । କଚ୍ଚିନ୍ନ ଗଣିକାଶ୍ଵାନାଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ଚ ତୃପ୍ଯସି ।। ୨.୧୦୦.
ହାତୀ ଜଙ୍ଗଲ ଭଲ ରକ୍ଷା ହେଉଛି କି ? ତୁମ ପାଖରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଗାଈ ଅଛି କି ? ରାଜ ଅସ୍ବ ଓ ହାତୀମାନେ ଦେଖି ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କି ?
କଚ୍ଚିଦ୍ଦର୍ଶଯସେ ନିତ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଵିଭୂଷିତମ୍ । ଉତ୍ଥାଯୋତ୍ଥାଯ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ରାଜପୁତ୍ର ମହାପଥେ ।। ୨.୧୦୦.
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ମହାପଥରେ ଲୋକମାନେ ଆଗରେ ଶୋଭା ପାଇ ତୁମେ ନିଜକୁ ଦେଖାଉଛ କି, ରାଜପୁତ୍ର ?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ସର୍ଵେ କର୍ମାନ୍ତା: ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାସ୍ତେ ଽଵିଶଙ୍କଯା । ସର୍ଵେ ଵା ପୁନରୁତ୍ସୃଷ୍ଟା ମଧ୍ଯମେଵାତ୍ର କାରଣମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମର ସମସ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନେ ନିଜ କାମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ, ଭୟ ଛାଡ଼ି କରୁଛନ୍ତି କି ? କିମ୍ବା ସମସ୍ତ କାମ ଅଧୂରା ରହିଯାଉଛି, ମଧ୍ୟରେ କିଛି କାରଣ ଦିଆଯାଉଛି କି ?
କଚ୍ଚିତ୍ ସର୍ଵାଣି ଦୁର୍ଗାଣି ଧନଧାନ୍ଯାଯୁଧୋଦକୈ: । ଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ପରିପୂର୍ଣାନି ତଥା ଶିଲ୍ପିଧନୁର୍ଦ୍ଧରୈ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମ ସମସ୍ତ କୋଟ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ପାଣି, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ କାରିଗରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି କି ?
ଆଯସ୍ତେ ଵିପୁଲ: କଚ୍ଚିତ୍ କଚ୍ଚିଦଲ୍ପତରୋ ଵ୍ଯଯ: । ଅପାତ୍ରେଷୁ ନ ତେ କଚ୍ଚିତ୍କୋଶୋ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମର ଆୟ ଅଧିକ ଓ ବ୍ୟୟ କମ୍ କି ? ରାଘବ, ତୁମର ଧନ ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହିଁ କି ?
ଦେଵତାର୍ଥେ ଚ ପିତ୍ରର୍ଥେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଭ୍ଯାଗତେଷୁ ଚ । ଯୋଧେଷୁ ମିତ୍ରଵର୍ଗେଷୁ କଚ୍ଚିଦ୍ଗଚ୍ଛତି ତେ ଵ୍ଯଯ: ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମର ବ୍ୟୟ ଦେବତା, ପିତୃ, ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାନୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଛି କି ?
କଚ୍ଚିଦାର୍ଯ୍ଯୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଽ ଽକ୍ଷାରିତଶ୍ଚୋରକର୍ମଣା । ଅପୃଷ୍ଟ: ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୈର୍ନ ଲୋଭାଦ୍ଵଧ୍ଯତେ ଶୁଚି: ।। ୨.୧୦୦.
ଭଲ ମନ ଥିବା, ଚୋରି ଅଭିଯୋଗରେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୋଷୀ ନହେଉଥିବା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପଚାରିବା ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହାଁ, ଲୋଭରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଉନାହିଁ କି ?
ଗୃହୀତଶ୍ଚୈଵ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ କାଲେ ଦୃଷ୍ଟ: ସକାରଣ: । କଚ୍ଚିନ୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ ଚୋରୋ ଧନଲୋଭାନ୍ନରର୍ଷଭ ।। ୨.୧୦୦.
ଯେଉଁ ଚୋରକୁ ଧରାଯାଏ, ସମୟରେ ପଚାରାଯାଏ, ପ୍ରମାଣ ସହିତ ଦେଖାଯାଏ, ସେ କେବେ ଧନ ଲୋଭରେ ଛାଡ଼ାଯାଉନାହିଁ କି, ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ ?
ଵ୍ଯସନେ କଚ୍ଚିଦାଢ୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ଗତସ୍ଯ ଚ ରାଘଵ । ଅର୍ଥଂ ଵିରାଗା: ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଵାମାତ୍ଯା ବହୁଶ୍ରୁତା: ।। ୨.୧୦୦.
ହେ ରାଘବ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସମୃଦ୍ଧିରେ, ତୁମର ଅନୁଭବୀ ଓ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ତୁମର ଭଲ ଦେଖନ୍ତି କି?
ଯାନି ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତାନାଂ ପତନ୍ତ୍ଯସ୍ରାଣି ରାଘଵ । ତାନି ପୁତ୍ରପଶୂନ୍ ଘ୍ନନ୍ତି ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମନୁଶାସତ: ।। ୨.୧୦୦.
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦୋଷାରୋପିତ, ସେମାନଙ୍କର ଲୁହ ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଭ ଆଶାରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଶୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କଚ୍ଚିଦ୍ ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ବାଲାଂଶ୍ଚ ଵୈଦ୍ଯମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ରାଘଵ । ଦାନେନ ମନସା ଵାଚା ତ୍ରିଭିରେତୈର୍ବୁଭୂଷସେ ।। ୨.୧୦୦.
ହେ ରାଘବ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ପାଇଁ ଉପହାର, ଭାବନା ଓ ଭଲ କଥା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ କି?
କଚ୍ଚିଦ୍ଗୁରୂଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତାପସାନ୍ ଦେଵତାତିଥୀନ୍ । ଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ସିଦ୍ଧାର୍ଥାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ନମସ୍ଯସି ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ ଶିକ୍ଷକ, ବୃଦ୍ଧ, ତାପସ, ଦେବତା, ଅତିଥି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ସଫଳ ଲୋକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ କି?
କଚ୍ଚିଦର୍ଥେନ ଵା ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଧର୍ମେଣ ଵା ପୁନ: । ଉଭୌ ଵା ପ୍ରୀତିଲୋଭେନ କାମେନ ଚ ନ ବାଧସେ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧନକୁ ଉନ୍ନତ କରୁଛ କି? ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଲୋଭ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଦୁହେଁକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହଁ କି?
କଚ୍ଚିଦର୍ଥଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ଜଯତାଂ ଵର । ଵିଭଜ୍ଯ କାଲେ କାଲଜ୍ଞ ସର୍ଵାନ୍ ଵରଦ ସେଵସେ ।। ୨.୧୦୦.
ହେ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ, ଧର୍ମ ଓ କାମ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବାଣ୍ଟି ସେବା କରୁଛ କି?
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା: ଶର୍ମ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦା: । ଆଶଂସନ୍ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୌରଜାନପଦୈ: ସହ ।। ୨.୧୦୦.
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସହିତ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କରନ୍ତି କି, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ?
ନାସ୍ତିକ୍ଯମନୃତଂ କ୍ରୋଧଂ ପ୍ରମାଦଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତାମ୍ । ଅଦର୍ଶନଂ ଜ୍ଞାନଵତାମାଲସ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଵୃତ୍ତିତାମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ ଅନାସ୍ତିକ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା, କ୍ରୋଧ, ଅସାବଧାନତା, ଡେରି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଅଦୃଷ୍ଟି, ଆଳସ୍ୟ ଓ ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଦୂରେଇ ରଖୁଛ କି?
ଏକଚିନ୍ତନମର୍ଥାନାମନର୍ଥଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରଣମ୍ । ନିଶ୍ଚିତାନାମନାରମ୍ଭଂ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାପରିରକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ ଏକାକି ଭାବିବା, ଅସୁବିଧା ଅଜ୍ଞାତଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା, ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲେ କାମ ଆରମ୍ଭ ନକରିବା, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ କଥା ରକ୍ଷା ନକରିବାକୁ ଏଡ଼ାଉଛ କି?
ମଙ୍ଗଲସ୍ଯାପ୍ରଯୋଗଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ ଚ ସର୍ଵତ: । କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଵର୍ଜଯସ୍ଯେତାନ୍ ରାଜଦୋଷାଂଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ।। ୨.୧୦୦.
ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନକରିବା, ସମୟରେ ଉଠି ଦାୟିତ୍ୱ ନ ନେବା ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜଦୋଷ ସହିତ ଚଉଦ ଟି ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ତୁମେ ଏଡ଼ାଉଛ କି?
ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଗାନ୍ ସପ୍ତଵର୍ଗଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତ: । ଅଷ୍ଟଵର୍ଗଂ ତ୍ରିଵର୍ଗଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାସ୍ତିସ୍ରଶ୍ଚ ରାଘଵ ।। ୨.୧୦୦.
ହେ ରାଘବ, ଦଶ, ପାଞ୍ଚ, ଚାରି, ସାତ, ଆଠ, ତିନି ଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନକୁ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଛ କି?
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଜଯଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଷାଙ୍ଗୁଣ୍ଯଂ ଦୈଵମାନୁଷମ୍ । କୃତ୍ଯଂ ଵିଂଶତିଵର୍ଗଞ୍ଚ ତଥା ପ୍ରକୃତିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜୟ ପାଇ, ଛଅ ପ୍ରକାର ନୀତି, ଦେବ ଓ ମାନବ ତତ୍ତ୍ୱ, କୁଳିନ ଓ ଅଧିକାରୀମାନେ, ବିଶ୍ ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ—ଏହି ସବୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ କି?