କଚ୍ଚିଦାତ୍ମସମା: ଶୂରା: ଶ୍ରୁତଵନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯା: । କୁଲୀନାଶ୍ଚେଙ୍ଗିତଜ୍ଞାଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତେ ତାତ ମନ୍ତ୍ରିଣ: ।। ୨.୧୦୦.
ପୁତ୍ର, ତୁମ ପରି ସାହସୀ, ଶିକ୍ଷିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ, ଚତୁର୍ ଓ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ମନ୍ତ୍ରୀ କରିଛ କି?
ମନ୍ତ୍ରୋ ଵିଜଯମୂଲଂ ହି ରାଜ୍ଞାଂ ଭଵତି ରାଘଵ । ସୁସଂଵୃତୋ ମନ୍ତ୍ରଧରୈରମାତ୍ଯୈ: ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈ: ।। ୨.୧୦୦.
ହେ ରାଘବ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛି ବିଜୟର ମୂଳ, ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରଖନ୍ତି।
କଚ୍ଚିନ୍ନିଦ୍ରାଵଶଂ ନୈଷୀ: କଚ୍ଚିତ୍କାଲେ ପ୍ରବୁଧ୍ଯସେ । କଚ୍ଚିଚ୍ଚାପରରାତ୍ରେଷୁ ଚିନ୍ତଯସ୍ଯର୍ଥନୈପୁଣମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ ଘୁମର ଅଧୀନ ହେଉନାହାଁତ କି? ସମୟରେ ଉଠୁଛ କି? ରାତିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ମଧ୍ୟ କାମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ କି?
କଚ୍ଚିନ୍ମନ୍ତ୍ରଯସେ ନୈକ: କଚ୍ଚିନ୍ନ ବହୁଭି: ସହ । କଚ୍ଚିତ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିତୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନ ପରିଧାଵତି ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କେବଳ ଏକାକି ବା ବହୁତ ଲୋକ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁନାହାଁତ କି? ତୁମେ ଯାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କର, ସେହି ମନ୍ତ୍ରଣା ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଚାର ହେଉନାହିଁ କି?
କଚ୍ଚିଦର୍ଥଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଲଘୁମୂଲଂ ମହୋଦଯମ୍ । କ୍ଷିପ୍ରମାରଭସେ କର୍ତ୍ତୁଂ ନ ଦୀର୍ଘଯସି ରାଘଵ ।। ୨.୧୦୦.
ହେ ରାଘବ, ଛୋଟ ପ୍ରୟାସରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳିଥିବା କାମ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରୁଛ କି, ବିଳମ୍ବ କରୁନାହାଁତ କି?
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ କୃତରୂପାଣି ଵା ପୁନ: । ଵିଦୁସ୍ତେ ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯାନି ପାର୍ଥିଵା: ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଯାହା କରାଯାଇଛି, ସେସବୁ ତୁମ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପ୍ରଜାମାନେ ଜାଣନ୍ତି କି? କାରଣ, ରାଜାମାନେ ଅଜଣା କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ତର୍କୈର୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵା ଯେ ଚାପ୍ଯପରିକୀର୍ତିତା: । ତ୍ଵଯା ଵା ଵା ଽମାତ୍ଯୈର୍ବୁଧ୍ଯତେ ତାତ ମନ୍ତ୍ରିତମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ପୁତ୍ର, ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରଣା ତୁମେ ବା ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିନାହାଁତ, ସେଠିକୁ ତୁମେ ବୁଝିପାରୁଛ କି ବିଚାର କିମ୍ବା ତର୍କ ଦ୍ୱାରା?
କଚ୍ଚିତ୍ ସହସ୍ରାନ୍ ମୂର୍ଖାଣାମେକମିଚ୍ଛସି ପଣ୍ଡିତମ୍ । ପଣ୍ଡିତୋ ହ୍ଯର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ନି:ଶ୍ରେଯସଂ ମହତ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କି ହଜାର ଅବିବେକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ବେଶି ପସନ୍ଦ କରୁଛ? କାରଣ, ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ସଂକଟ ସମୟରେ ବଡ଼ ଉପକାର କରିପାରେ।
ସହସ୍ରାଣ୍ଯପି ମୂର୍ଖାଣାଂ ଯଦ୍ଯୁପାସ୍ତେ ମହୀପତି: । ଅଥଵାପ୍ଯଯୁତାନ୍ଯେଵ ନାସ୍ତି ତେଷୁ ସହାଯତା ।। ୨.୧୦୦.
ଏକ ରାଜା ଯଦି ହଜାର କିମ୍ବା ଦଶହଜାର ମୂର୍ଖ ଉପରେ ଭରସା କରେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହିଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଏକୋପ୍ଯମାତ୍ଯୋ ମେଧାଵୀ ଶୂରୋ ଦକ୍ଷୋ ଵିଚକ୍ଷଣ: । ରାଜାନଂ ରାଜମାତ୍ରଂ ଵା ପ୍ରାପଯେନ୍ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସାହସୀ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ବିଚକ୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟକୁ ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ।
କଚ୍ଚିନ୍ମୁଖ୍ଯା ମହତ୍ସ୍ଵେଵ ମଧ୍ଯମେଷୁ ଚ ମଧ୍ଯମା: । ଜଘନ୍ଯାସ୍ତୁ ଜଘନ୍ଯେଷୁ ଭୃତ୍ଯା: କର୍ମସୁ ଯୋଜିତା: ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କି ମୁଖ୍ୟ କର୍ମଚାରୀମାନେ ବଡ଼ କାମରେ, ମଧ୍ୟମ ଯୋଗ୍ୟତା ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟମ କାମରେ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ କର୍ମଚାରୀମାନେ ସର୍ବନିମ୍ନ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି କି?
ଅମାତ୍ଯାନୁପଧାତୀତାନ୍ ପିତୃପୈତାମହାଞ୍ଛୁଚୀନ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠେଷୁ କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ନିଯୋଜଯସି କର୍ମସୁ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କି ଏମିତି ଲୋକମାନେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛ, ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ପାପ, ପବିତ୍ର, ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ବଂଶରୁ ଆସିଥିବା, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମରେ ଲଗାଇଛ?
କଚ୍ଚିନ୍ନୋଗ୍ରେଣ ଦଣ୍ଡେନ ଭୃଶମୁଦ୍ଵେଜିତପ୍ରଜମ୍ । ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତଵାନୁଜାନନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରିଣ: କୈକଯୀସୁତ ।। ୨.୧୦୦.
ହେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମର ଶାସନକୁ ମଞ୍ଜୁର କରୁଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଜନସାଧାରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ରାଜ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି କି?
କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵାଂ ନାଵଜାନନ୍ତି ଯାଜକା: ପତିତଂ ଯଥା । ଉଗ୍ରପ୍ରତିଗ୍ରହୀତାରଂ କାମଯାନମିଵ ସ୍ତ୍ରିଯ: ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମକୁ କି ପୁରୋହିତମାନେ ଏମିତି ଅବହେଳା କରୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ପତିତ ଲୋକଙ୍କୁ କିମ୍ବା ମହିଳାମାନେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଦାନ ନେଇଥିବା ଏବଂ ଲୋଭରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି?
ଉପାଯକୁଶଲଂ ଵୈଦ୍ଯଂ ଭୃତ୍ଯସନ୍ଦୂଷଣେ ରତମ୍ । ଶୂରମୈଶ୍ଵର୍ଯକାମଂ ଚ ଯୋ ନ ହନ୍ତି ସ ଵଧ୍ଯତେ ।। ୨.୧୦୦.
ଯିଏ ଚାଳାକିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚିକିତ୍ସକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦାସମାନେ କୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସାହସୀ ଓ ଅଧିକାର ଲୋଭୀ — ଯଦି ଏହାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ।
କଚ୍ଚିଦ୍ଧୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ମତିମାନ୍ ଧୃତିମାଞ୍ଛୁଚି: । କୁଲୀନଶ୍ଚାନୁରକ୍ତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷ: ସେନାପତି: କୃତ: ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କି ସେନାପତି ଭାବେ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ, ଯିଏ ସାହସୀ, ଶୂର, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଧୃତିଶୀଳ, ପବିତ୍ର, ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଦକ୍ଷ?
ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ମୁଖ୍ଯା ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦା: । ଦୃଷ୍ଟାପଦାନା ଵିକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯା ସତ୍କୃତ୍ଯ ମାନିତା: ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମର ପ୍ରଧାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ ଏବଂ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛ?
କଚ୍ଚିଦ୍ବଲସ୍ଯ ଭକ୍ତଂ ଚ ଵେତନଂ ଚ ଯଥୋଚିତମ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ଦଦାସି ନ ଵିଲମ୍ବସେ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କି ସେନାମାନେକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦରମା ଯଥାସମୟରେ, ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଦେଉଛ?
କାଲାତିକ୍ରମଣାଚ୍ଚୈଵ ଭକ୍ତଵେତନଯୋର୍ଭୃତା: । ଭର୍ତ୍ତୁ: କୁପ୍ଯନ୍ତି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତି ସୋ ଽନର୍ଥ: ସୁମହାନ୍ ସ୍ମୃତ: ।। ୨.୧୦୦.
ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦରମା ଦେବାରେ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ, ତେବେ ସେନାମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ରାଜା ପାଇଁ ବଡ଼ ଅପକାର ହିସାବରେ ଗଣାଯାଏ।
କଚ୍ଚିତ୍ ସର୍ଵେ ଽନୁରକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ କୁଲପୁତ୍ରା: ପ୍ରଧାନତ: । କଚ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଣାଂସ୍ତଵାର୍ଥେଷୁ ସନ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି ସମାହିତା: ।। ୨.୧୦୦.
ସମସ୍ତ କୁଳପୁତ୍ର, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଧାନମାନେ, ତୁମପ୍ରତି ଅନୁରାଗୀ କି? ସେମାନେ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଏକାଗ୍ର କି?
କଚ୍ଚିଜ୍ଜାନପଦୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଦକ୍ଷିଣ: ପ୍ରତିଭାନଵାନ୍ । ଯଥୋକ୍ତଵାଦୀ ଦୂତସ୍ତେ କୃତୋ ଭରତ ପଣ୍ଡିତ: ।। ୨.୧୦୦.
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭରତ, ତୁମେ କି ଏମିତି ଜାଣାପଡ଼ା ଏବଂ ଶିକ୍ଷିତ, ଦକ୍ଷ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ନିପୁଣ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିପାରିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ?
କଚ୍ଚିଦଷ୍ଟାଦଶାନ୍ଯେଷୁ ସ୍ଵପକ୍ଷେ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ । ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଵିଜ୍ଞାତୈର୍ଵେତ୍ସି ତୀର୍ଥାନି ଚାରକୈ: ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କି ତୁମ ପକ୍ଷର ଦଶଟି ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର ପାଞ୍ଚଟି ମିଶାଇ ଏଠାରେ ମୋଟେ ଅଠରଟି ପଦବୀ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତିନିଜଣ ଅଜଣା ଚର ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଖବର ରଖୁଛ?
କଚ୍ଚିଦ୍ଵ୍ଯପାସ୍ତାନହିତାନ୍ ପ୍ରତିଯାତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା । ଦୁର୍ବଲାନନଵଜ୍ଞାଯ ଵର୍ତ୍ତସେ ରିପୁସୂଦନ ।। ୨.୧୦୦.
ତୁମେ କି ସବୁବେଳେ ଅନୁକୂଳ ନୁହଁଥିବା ଏବଂ ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖ, ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁକୁ କଦାପି ଅବହେଳା କରୁନାହାଁତ?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଲୋକାଯତିକାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତାତ ସେଵସେ । ଅନର୍ଥକୁଶଲା ହ୍ଯେତେ ବାଲା: ପଣ୍ଡିତମାନିନ: ।। ୨.୧୦୦.
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ କି ଲୋକାୟତ ଧାରଣା ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ମିଶୁନାହଁତ? କାରଣ, ଏହି ଶିଶୁସ୍ଵଭାବ ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଅନାବଶ୍ୟକ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ମୁଖ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯମାନେଷୁ ଦୁର୍ବୁଧା: । ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିରର୍ଥଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ତେ ।। ୨.୧୦୦.
ଯେତେବେଳେ ମୂଖ୍ୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ଅଳ୍ପ ତର୍କ ଶିଖି ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବି ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହନ୍ତି।
ଵୀରୈରଧ୍ଯୁଷିତାଂ ପୂର୍ଵମସ୍ମାକଂ ତାତ ପୂର୍ଵକୈ: । ସତ୍ଯନାମାଂ ଦୃଢଦ୍ଵାରାଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଙ୍କୁଲାମ୍ ।। ୨.୧୦୦.
ବାପା, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ସହରରେ ବସିଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ସତ୍ୟ, ମଜବୁତ ଦ୍ୱାର ଥିଲା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ସହର ଏଉଁଠି ଅଛି କି ?
ବ୍ରାହ୍ମଣୈ: କ୍ଷତ୍ऺିତ୍ରଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈ: ସ୍ଵକର୍ମନିରତୈ: ସଦା । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ମହୋତ୍ସାହୈର୍ଵୃତାମାର୍ଯୈ: ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୧୦୦.
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ନିଜକୁ ନିଜେ ସଂଯମ କରିଥିବା, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଥିବା ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ଭଦ୍ର ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ସହର କି ଏଉଁଠି ଅଛି ?
ପ୍ରାସାଦୈର୍ଵିଵିଧାକାରୈର୍ଵୃତାଂ ଵୈଦ୍ଯଜନାକୁଲାମ୍ । କଚ୍ଚିତ୍ସୁମୁଦିତାଂ ସ୍ଫୀତାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପରିରକ୍ଷସି ।। ୨.୧୦୦.
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହଳ ଓ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଥିବା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଛ ?
କଚ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ଯଶତୈର୍ଜୁଷ୍ଟ: ସୁନିଵିଷ୍ଟଜନାକୁଲ: । ଦେଵସ୍ଥାନୈ: ପ୍ରପାଭିଶ୍ଚ ତଟାକୈଶ୍ଚୋପଶୋଭିତ: ।। ୨.୧୦୦.
ସେଠାରେ ଶତ-ଶତ ଘର, ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼, ଦେଉଳ, ପଣ୍ୟାଳୟ ଓ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅଛି କି ?
ପ୍ରହୃଷ୍ଟନରନାରୀକ: ସମାଜୋତ୍ସଵଶୋଭିତ: । ସୁକୃଷ୍ଟସୀମା ପଶୁମାନ୍ ହିଂସାଭି: ପରିଵର୍ଜିତ: ।। ୨.୧୦୦.
ଖୁସି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନାରୀମାନେ, ମେଳା ଓ ଉତ୍ସବରେ ରଙ୍ଗିନ, ଭଲ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଭୂମି, ଗୋ-ଧନରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ହିଂସାରୁ ମୁକ୍ତ ସହର କି ଅଛି ?