ଚକାର ସଖ୍ଯଂ ରାମେଣ ପ୍ରୀତଶ୍ଚୈଵାଗ୍ନିସାକ୍ଷିକମ୍ । ତତୋ ଵାନରରାଜେନ ଵୈରାନୁକଥନଂ ପ୍ରତି ॥୧-୧-
ସୁଗ୍ରୀବ ଆଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ରାମଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଗଠନ କଲେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର କଥା କହାଯାଇଲା।
ରାମାଯାଵେଦିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଣଯାତ୍ ଦୁଃଖିତେନ ଚ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଞ୍ଚ ରାମେଣ ତଦା ଵାଲିଵଧଂ ପ୍ରତି ॥୧-୧-
ଦୁଃଖିତ ଓ ସ୍ନେହଭରା ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଭାଲିଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ଵାଲିନଶ୍ଚ ବଲଂ ତତ୍ର କଥଯାମାସ ଵାନରଃ । ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶଙ୍କିତଶ୍ଚାସୀନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵୀର୍ଯେଣ ରାଘଵେ ॥୧-୧-
ସେଠାରେ ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଲେ ଓ ସେ ସଦା ରାଘବଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ।
ରାଘଵପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ କାଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଦର୍ଶଯାମାସ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ମହାପର୍ଵତସନ୍ନିଭମ୍ ॥୧-୧-
ରାଘବଙ୍କ ଶକ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତି ପାଇଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦେହ, ଯାହା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲା, ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଉତ୍ସ୍ମଯିତ୍ଵା ମହାବାହୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚାସ୍ତି ମହାବଲଃ । ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଚିକ୍ଷେପ ସଂପୂର୍ଣଂ ଦଶଯୋଜନମ୍ ॥୧-୧-
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ହସି, ଏହି ଦେହକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପାଉଁର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ବିଭେଦ ଚ ପୁନସ୍ସାଲାନ୍ ସପ୍ତୈକେନ ମହେଷୁଣା । ଗିରିଂ ରସାତଲଞ୍ଚୈଵ ଜନଯନ୍ ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ତଥା ॥୧-୧-
ପୁନି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ରାମ ସାତଟି ସାଳ ଗଛ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଓ ତଳଭୂମିକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଜଗାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତମନାସ୍ତେନ ଵିଶ୍ଵସ୍ତସ୍ସ ମହାକପିଃ । କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ରାମସହିତୋ ଜଗାମ ଚ ଗୁହାଂ ତଦା ॥୧-୧-
ଏହା ଦେଖି ସୁନିଶ୍ଚିତ ଓ ଖୁସି ହୋଇ, ବଡ଼ ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ସହିତ କିଶ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାକୁ ଗଲେ।
ତତୋଽଗର୍ଜଦ୍ଧରିଵରଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ହେମପିଙ୍ଗଲଃ । ତେନ ନାଦେନ ମହତା ନିର୍ଜଗାମ ହରୀଶ୍ଵରଃ ॥୧-୧-
ତାପରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ସୁଗ୍ରୀବ, ସବୁ ମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବାନର ମହାରାଜ ଭାଲି ବାହାରିଆସିଲେ।
ଅନୁମାନ୍ଯ ତଦା ତାରାଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗତଃ । ନିଜଘାନ ଚ ତତ୍ରୈନଂ ଶରେଣୈକେନ ରାଘଵଃ ॥୧-୧-
ତାରାଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଭାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିଶିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ଭାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତଃ ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାତ୍ ହତ୍ଵା ଵାଲିନମାହଵେ । ସୁଗ୍ରୀଵମେଵ ତଦ୍ରାଜ୍ଯେ ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ॥୧-୧-
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ରାମ ସେହି ରାଜ୍ୟକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ।
ସ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ସମାନୀଯ ଵାନରାନ୍ ଵାନରର୍ଷଭଃ । ଦିଶଃ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ଦିଦୃକ୍ଷୁର୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥୧-୧-
ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଶାକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ ସଂପାତେର୍ହନୁମାନ୍ ବଲୀ । ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଲଵଣାର୍ଣଵମ୍ ॥୧-୧-
ତାପରେ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଲବଣ ସାଗରକୁ ଲାଘି ଯାଇଲେ।
ତତ୍ର ଲଙ୍କାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁରୀଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ସୀତାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀମ୍ ଅଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍ ॥୧-୧-
ସେଠାରେ ରାବଣଙ୍କ ଶାସନ ଥିବା ଲଙ୍କା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ହନୁମାନ୍ ଅଶୋକବନରେ ବସିଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵାଭିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଵିନିଵେଦ୍ଯ ଚ । ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ମର୍ଦଯାମାସ ତୋରଣମ୍ ॥୧-୧-
ସେ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ବାଦ ଦେଲା, ଭଲ ଖବର ଶୁଣାଇଲା, ଭୟ ହଟାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଲା, ତାପରେ ତୋରଣ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା।
ପଞ୍ଚ ସେନାଗ୍ରଗାନ୍ ହତ୍ଵା ସପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରିସୁତାନପି । ଶୂରମକ୍ଷଂ ଚ ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଗ୍ରହଣଂ ସମୁପାଗମତ୍ ॥୧-୧-
ପାଞ୍ଚ ନାୟକ ଓ ସାତ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ଶୂର ଅକ୍ଷକୁ ଚାପି ଦେଇ, ଶେଷରେ ହନୁମାନ୍ ଧରା ପଡିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେଣୋନ୍ମୁକ୍ତମାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୈତାମହାଦ୍ ଵରାତ୍ । ମର୍ଷଯନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଵୀରୋ ଯନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତାନ୍ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ॥୧-୧-
ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଦୟାରେ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଜାଣି, ଶୂର ହନୁମାନ୍ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେମିତି ଆଖିରେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କଲେ, ସେ ସହିଲେ।
ତତୋ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମ୍ ଋତେ ସୀତାଞ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍ । ରାମାଯ ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାତୁଂ ପୁନରାଯାନ୍ମହାକପିଃ ॥୧-୧-
ତାପରେ ମହାକପି ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଜଳାଇଲେ, ମାଇଥିଲୀ ସୀତା ଛଡି, ରାମଙ୍କୁ ଭଲ ଖବର ଦେବାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ କୃତ୍ଵା ରାମଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ନ୍ଯଵେଦଯଦମେଯାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟା ସୀତେତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥୧-୧-
ସେ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପରିକ୍ରମା କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ସୂଚନା ଦେଲେ — 'ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି'।
ତତଃ ସୁଗ୍ରୀଵସହିତୋ ଗତ୍ଵା ତୀରଂ ମହୋଦଧେଃ । ସମୁଦ୍ରଂ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଶରୈରାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭୈଃ ॥୧-୧-
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମହାସମୁଦ୍ର ତୀରକୁ ଯାଇ, ରାମ ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିଶ୍ୱଳିତ କଲେ।
ଦର୍ଶଯାମାସ ଚାତ୍ମାନଂ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ । ସମୁଦ୍ରଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ନଲଂ ସେତୁମକାରଯତ୍ ॥୧-୧-
ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଳିକ, ନିଜେ ଦେଖା ଦେଲେ; ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ନଳ ସେତୁ ତିଆରି କଲେ।
ତେନ ଗତ୍ଵା ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ହତ୍ଵା ରାଵଣମାହଵେ । ରାମଃ ସୀତାମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ପରାଂ ଵ୍ରୀଡାମୁପାଗମତ୍ ॥୧-୧-
ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ରାମ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ପଡିଗଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ପରୁଷଂ ଜନସଂସଦି । ଅମୃଷ୍ଯମାଣା ସା ସୀତା ଵିଵେଶ ଜ୍ଵଲନଂ ସତୀ ॥୧-୧-
ତାପରେ ରାମ ସମ୍ମିଳିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ; ସୀତା ସହିପାରିଲେନି, ଶତୀ ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋଽଗ୍ନିଵଚନାତ୍ ସୀତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଗତକଲ୍ମଷାମ୍ । କର୍ମଣା ତେନ ମହତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ॥୧-୧-
ଅଗ୍ନିର ସାକ୍ଷୀରେ ସୀତା ନିର୍ମଳ ଅଟୁଟ ଜାଣି, ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୃପ୍ତି ହେଲେ।
ସଦେଵର୍ଷିଗଣଂ ତୁଷ୍ଟଂ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ୧-୧-
ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ ମହାତ୍ମା ରାଘବରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଭ୍ଯଷିଚ୍ଯ ଚ ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଭୀଷଣମ୍ । କୃତକୃତ୍ଯସ୍ତଦା ରାମୋ ଵିଜ୍ଵରଃ ପ୍ରମୁମୋଦ ହ ॥୧-୧-
ଲଙ୍କାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାଜା କରି, ରାମ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ଦୁଃଖ ହିନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଦେଵତାଭ୍ଯୋ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ଵାନରାନ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକେଣ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ॥୧-୧-
ଦେବମାନଙ୍କଠୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ବାନରମାନେକୁ ଜୀବନ ଦେଇ, ରାମ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଇଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ । ଭରତସ୍ଯାନ୍ତିକେ ରାମୋ ହନୂମନ୍ତଂ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ॥୧-୧-
ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରାମ, ହନୁମାନ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ପୁନରାଖ୍ଯାଯିକାଂ ଜଲ୍ପନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵସହିତସ୍ତଦା । ପୁଷ୍ପକଂ ତତ୍ ସମାରୁହ୍ଯ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମଂ ଯଯୌ ତଦା ॥୧-୧-
ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଆଉ ଏକଥା କହି, ରାମ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢି, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ।
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେ ଜଟାଂ ହିତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽନଘଃ । ରାମଃ ସୀତାମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ପୁନରଵାପ୍ତଵାନ୍ ॥୧-୧-
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଜଟା ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ନିର୍ମଳ ରାମ, ସୀତାକୁ ଫେରାଇ, ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମୁଦିତୋ ଲୋକସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପୁଷ୍ଟଃ ସୁଧାର୍ମିକଃ । ନିରାମଯୋ ହ୍ଯରୋଗଶ୍ଚ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଭଯଵର୍ଜିତଃ ॥୧-୧-
ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସିରେ ଥିଲେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସମୃଦ୍ଧ, ଧର୍ମିକ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ହିନ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଭୟ ନଥିଲା।