ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାଃ । ଚାରଣାଶ୍ଚ ସୁତାନ୍ ଵୀରାନ୍ ସସୃଜୁର୍ଵନଚାରିଣଃ ॥୧-୧୭-
ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୟ ଶୂର ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରାଭମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵାଲିନମାତ୍ମଜମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଜନଯାମାସ ତପନସ୍ତପତାଂ ଵରଃ ॥୧-୧୭-
ଇନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମୁଖ୍ୟ ବାଲୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ ତାରଂ ନାମ ମହାକପିମ୍ । ସର୍ଵଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ ॥୧-୧୭-
ବୃହସ୍ପତି ତାରା ନାମକ ମହାବାନର, ସମସ୍ତ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଧନଦସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵାନରୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ୍ଵଜନଯନ୍ନଲଂ ନାମ ମହାକପିମ୍ ॥୧-୧୭-
ଧନଦ କୁବେରଙ୍କ ପୁଅ ଗନ୍ଧମାଦନ ନାମକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାନର; ଏହିପରି, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନଳ ନାମକ ମହାବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ପାଵକସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନୀଲୋଽଗ୍ନିସଦୃଶପ୍ରଭଃ । ତେଜସା ଯଶସା ଵୀର୍ଯାଦତ୍ଯରିଚ୍ଯତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୧-୧୭-
ପାବକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ନୀଳ ନାମକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାନର, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକିଥିଲେ; ଶକ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ରୂପଦ୍ରଵିଣସମ୍ପନ୍ନାଵଶ୍ଵିନୌ ରୂପସମ୍ମତୌ । ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଚୈଵ ଜନଯାମାସତୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥୧-୧୭-
ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ, ରୂପ ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ନିଜେ ମଇନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ ଦୁଇ ବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରୂପରେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵରୁଣୋ ଜନଯାମାସ ସୁଷେଣଂ ନାମ ଵାନରମ୍ । ଶରଭଂ ଜନଯାମାସ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତୁ ମହାବଲଃ ॥୧-୧୭-
ବରୁଣ ଶୁଷେଣ ନାମକ ବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ପର୍ଜନ୍ୟ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶରଭ ନାମକ ବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ନାମ ଵାନରଃ । ଵଜ୍ରସଂହନନୋପେତୋ ଵୈନତେଯସମୋ ଜଵେ ॥୧-୧୭-
ମାରୁତଙ୍କ ଅସଳ ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ, ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ ଦେହ ନେଇଥିଲେ; ଗରୁଡ ପରି ତୀବ୍ର ଗତି ଥିଲା।
ଅପ୍ରମେଯବଲା ଵୀରା ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ କାମରୂପିଣଃ । ତେ ଗଜାଚଲସଂକାଶା ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ ॥୧-୧୭-
ଏହି ଶୂରମାନେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ନେଇଥିଲେ, ଇଚ୍ଛାମତା ଆକାର ନେଇପାରିଥିଲେ; ହାତୀ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେହରେ ଚମକିଥିଲେ।
ଋକ୍ଷଵାନରଗୋପୁଚ୍ଛାଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଜଜ୍ଞିରେ । ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ଵେଷୋ ଯଶ୍ଚ ପରାକ୍ରମଃ ॥୧-୧୭-
ଋକ୍ଷ, ବାନର ଓ ଗୋପୁଛ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଆକାର, ଅପରିଚୟ ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ସେହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଅଜାଯତ ସମଂ ତେନ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ । ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲୀଷୁ ଚୋତ୍ପନ୍ନାଃ କିଂଚିଦୁନ୍ନତଵିକ୍ରମାଃ ॥୧-୧୭-
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ଆକାରରେ ଏକା ଏକା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଗୋଲାଙ୍ଗୁଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଅପେକ୍ଷା କ୍ଷମତାରେ ଅଧିକ ଥିଲେ।
ଋକ୍ଷୀଷୁ ଚ ତଥା ଜାତା ଵାନରାଃ କିନ୍ନରୀଷୁ ଚ । ଦେଵା ମହର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଯକ୍ଷା ଯଶସ୍ଵିନଃ ॥୧-୧୭-
ଋକ୍ଷୀ ଓ କିନ୍ନରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାନରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଦେବତା, ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଯକ୍ଷମାନେ,
ନାଗାଃ କିମ୍ପୁରୁଷାଶ୍ଚୈଵ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାଃ । ବହଵୋ ଜନଯାମାସୁର୍ହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ ॥୧-୧୭-
ନାଗ, କିମ୍ପୁରୁଷ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଉରଗମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଚାରଣାଶ୍ଚ ସୁତାନ୍ ଵୀରାନ୍ ସସୃଜୁର୍ଵନଚାରିଣଃ । ଵାନରାନ୍ ସୁମହାକାଯାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵୈ ଵନଚାରିଣଃ ॥୧-୧୭-
ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ବିର ଏବଂ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଦେହୀ ବାନର, ଏବଂ ସବୁଠି ବନରେ ବସିଥିଲେ ।
ଅପ୍ସରସ୍ସୁ ଚ ମୁଖ୍ଯାସୁ ତଥା ଵିଦ୍ଯାଧରୀଷୁ ଚ । ନାଗକନ୍ଯାସୁ ଚ ତଦା ଗନ୍ଧର୍ଵୀଣାଂ ତନୂଷୁ ଚ । କାମରୂପବଲୋପେତା ଯଥାକାମଵିଚାରିଣଃ ॥୧-୧୭-
ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ନାଗକନ୍ୟା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଲେ ଯେପରି ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରିଥିଲେ ।
ସିଂହଶାର୍ଦୂଲସଦୃଶା ଦର୍ପେଣ ଚ ବଲେନ ଚ । ଶିଲାପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ପାଦପଯୋଧିନଃ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗର୍ବ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ପରି ଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ପାଥରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
ନଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦାଃ । ଵିଚାଲଯେଯୁଃ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାନ୍ ଭେଦଯେଯୁଃ ସ୍ଥିରାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଖ ଓ ଦାଁତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ, ପାହାଡ଼କୁ କମ୍ପାଇପାରୁଥିଲେ ଏବଂ ମଜବୁତ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରୁଥିଲେ ।
କ୍ଷୋଭଯେଯୁଶ୍ଚ ଵେଗେନ ସମୁଦ୍ରଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍ । ଦାରଯେଯୁଃ କ୍ଷିତିଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାମାପ୍ଲଵେଯୁର୍ମହାର୍ଣଵାନ୍ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିପାରୁଥିଲେ, ପାଦରେ ଭୂମିକୁ ଫାଟିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଲାଂଘିଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ।
ନଭସ୍ତଲଂ ଵିଶେଯୁଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଣୀଯୁରପି ତୋଯଦାନ୍ । ଗୃହ୍ଣୀଯୁରପି ମାତଙ୍ଗାନ୍ ମତ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵ୍ରଜତୋ ଵନେ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁଥିଲେ, ମେଘକୁ ଧରିପାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ଧରିପାରୁଥିଲେ ।
ନର୍ଦମାନାଂଶ୍ଚ ନାଦେନ ପାତଯେଯୁର୍ଵିହଙ୍ଗମାନ୍ । ଈଦୃଶାନାଂ ପ୍ରସୂତାନି ହରୀଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ ଧ୍ୱନିରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ମାଟିକୁ ଫେଲାଇଦେଉଥିଲେ; ଏମିତି ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।
ଶତଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଯୂଥପାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ତେ ପ୍ରଧାନେଷୁ ଯୂଥେଷୁ ହରୀଣାଂ ହରିଯୂଥପାଃ ॥୧-୧୭-
ସେହି ବେଳେ ଶତେ ଶତେ ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ ।
ବଭୂଵୁର୍ଯୂଥପଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ ଵୀରାଂଶ୍ଚାଜନଯନ୍ ହରୀନ୍ । ଅନ୍ଯେ ଋକ୍ଷଵତଃ ପ୍ରସ୍ଥାନୁପତସ୍ଥୁଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ବିର ବାନରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର ମାନେ ଭାଲୁଆ ପରି ଦେହ ଥିବାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଅନ୍ଯେ ନାନାଵିଧାଞ୍ଛୈଲାନ୍ କାନନାନି ଚ ଭେଜିରେ । ସୂର୍ଯପୁତ୍ରଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଶକ୍ରପୁତ୍ରଂ ଚ ଵାଲିନମ୍ ॥୧-୧୭-
ଅନ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଓ ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ସେବା କଲେ ।
ଭ୍ରାତରାଵୁପତସ୍ଥୁସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଚ ହରିଯୂଥପାଃ । ନଲଂ ନୀଲଂ ହନୂମନ୍ତମନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ହରିଯୂଥପାନ୍ ॥୧-୧୭-
ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାପତି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ନଳ, ନୀଳ, ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନର ନେତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲେ ।
ତେ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯବଲସମ୍ପନ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ । ଵିଚରନ୍ତୋଽର୍ଦଯନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରମହୋରଗାନ୍ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ସିଂହ, ବାଘ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେକୁ ଅପରାଜିତ କରୁଥିଲେ ।
ମହାବଲୋ ମହାବାହୁର୍ଵାଲୀ ଵିପୁଲଵିକ୍ରମଃ । ଜୁଗୋପ ଭୁଜଵୀର୍ଯେଣ ଋକ୍ଷଗୋପୁଚ୍ଛଵାନରାନ୍ ॥୧-୧୭-
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଓ ବିଶାଳ ପ୍ରତାପୀ ବାଲି ତାଙ୍କର ବାହୁ ଶକ୍ତିରେ ଭାଲୁଆ ପୁଛ ଥିବା ବାନରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ଶୂରୈଃ ସପର୍ଵତଵନାର୍ଣଵା । କୀର୍ଣା ଵିଵିଧସଂସ୍ଥାନୈର୍ନାନାଵ୍ଯଞ୍ଜନଲକ୍ଷଣୈଃ ॥୧-୧୭-
ଏହି ସମସ୍ତ ବିରମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼, ବନ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଭରିଦେଲେ—ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଗଲା ।
ତୈର୍ମେଘଵୃନ୍ଦାଚଲକୂଟସଂନିଭୈ- :::ର୍ମହାବଲୈର୍ଵାନରଯୂଥପାଧିପୈଃ ବଭୂଵ ଭୂର୍ଭୀମଶରୀରରୂପୈଃ :::ସମାଵୃତା ରାମସହାଯହେତୋଃ ॥୧-୧୭-
ମେଘ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଏହି ସବୁ ରାମଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସର୍ଗ କଥା ଶୁଣ ।
ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ତୁ କ୍ରତୌ ତସ୍ମିନ୍ ହଯମେଧେ ମହାତ୍ମନଃ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯମରା ଭାଗାନ୍ ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ ॥୧-୧୮-
ସେହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ ।