ସମ୍ପନ୍ନଂ ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛଂସ୍ତୁ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍ । ଆଵାଂ ହନ୍ତୁଂ ସମଭ୍ଯେତି କୈକେଯ୍ଯା ଭରତ: ସୁତ: ।। ୨.୯୬.
ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଆଶା କରୁଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଅଭିଷେକ ପାଇଥିବା କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଏଷ ଵୈ ସୁମହାନ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିଟପୀ ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ । ଵିରାଜତ୍ଯୁଦ୍ଗତସ୍କନ୍ଧ: କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ରଥେ ।। ୨.୯୬.
ଦେଖ, ସେ ବଡ଼ ଶ୍ରୀମୟ ବୃକ୍ଷ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି, ଏବଂ ରଥରେ କୋବିଦାର ବୃକ୍ଷ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଧ୍ୱଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି।
ଭଜନ୍ତ୍ଯେତେ ଯଥା କାମମଶ୍ଵାନାରୁହ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଗାନ୍ । ଏତେ ଭ୍ରାଜନ୍ତି ସଂହୃଷ୍ଟା ଗଜାନାରୁହ୍ଯ ସାଦିନ: ।। ୨.୯୬.
ଏମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଗୃହୀତଧନୁଷୌ ଚାଵାଂ ଗିରିଂ ଵୀରଶ୍ରଯାଵହୈ । ଅଥଵେହୈଵ ତିଷ୍ଠାଵ: ସନ୍ନଦ୍ଧାଵୁଦ୍ଯତାଯୁଧୌ ।। ୨.୯୬.
ଆମେ ଧନୁଷ ଧରି ପାହାଡ଼କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା, ବା ଏଠାରେ ଇ ଥିଲେ armed ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା।
ଅପି ନୌ ଵଶମାଗଚ୍ଛେତ୍ କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ଦଣେ ।। ୨.୯୬.
ଶାୟଦ କୋବିଦାର ଧ୍ୱଜ ଧାରୀ ଆମ ପକ୍ଷରେ ପଡ଼ିପାରିବ।
ଅପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତଂ ଯତ୍କୃତେ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍ । ତ୍ଵଯା ରାଘଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୀତଯା ଚ ମଯା ତଥା ।। ୨.୯୬.
ମୁଁ କି ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ଯାହା ପାଇଁ ହେ ରାଘବ, ତୁମେ, ସୀତା ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛୁ?
ଯନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଭଵାନ୍ ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ରାଘଵ ଶାଶ୍ଵତାତ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽଯମରିର୍ଵୀର ଭରତୋ ଵଧ୍ଯ ଏଵ ମେ ।। ୨.୯୬.
ଯେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ଭରତ ଏବେ ଆସିଛି; ମୋ ପାଇଁ ସେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଧେ ଦୋଷଂ ନାହଂ ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵ । ପୂର୍ଵାପକାରିଣାଂ ତ୍ଯାଗେ ନ ହ୍ଯଧର୍ମୋ ଵିଧୀଯତେ ।। ୨.୯୬.
ଭରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ କିଛି ଦୋଷ ମୁଁ ଦେଖୁନି, ରାଘବ; ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଛାଡିଦେବା ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ।
ପୂର୍ଵାପକାରୀ ଭରତସ୍ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମଶ୍ଚ ରାଘଵ । ଏତସ୍ମିନ୍ନିହତେ କୃତ୍ସ୍ନାମନୁଶାଧି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଭରତ ପୂର୍ବରୁ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ରାଘବ; ସେ ମରିଗଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କର।
ଅଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୈକେଯୀ ରାଜ୍ଯକାମୁକା । ମଯା ପଶ୍ଯେତ୍ ସୁଦୁ:ଖାର୍ତ୍ତା ହସ୍ତିଭଗ୍ନମିଵ ଦ୍ରୁମମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଆଜି ରାଜ୍ୟ ଲୋଭିନୀ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ହାତରେ ମୃତ ଦେଖି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିବ, ହାତୀ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ଗଛ ପରି।
କୈକେଯୀଂ ଚ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସାନୁବନ୍ଧାଂ ସବାନ୍ଧଵାମ୍ । କଲୁଷେଣାଦ୍ଯ ମହତା ମେଦିନୀ ପରିମୁଚ୍ଯତାମ୍ ।। ୨.୯୬.
ମୁଁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ହତ୍ୟା କରିବି; ଏହି ଦିନ ମାଟି ଏହି ବଡ଼ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
ଅଦ୍ଯେମଂ ସଂଯତଂ କ୍ରୋଧମସତ୍କାରଂ ଚ ମାନଦ । ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯେଷୁ କକ୍ଷେଷ୍ଵିଵ ହୁତାଶନମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଆଜି, ମାନଦାତା, ମୁଁ ଏହି ଦମିଥିବା କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନକୁ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେବି, ଶୁଖିଲା ଘାସରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରବଳ ହେବା ପରି।
ଅଦ୍ଯୈତଚ୍ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ କାନନଂ ନିଶିତୈ: ଶରୈ: । ଭିନ୍ଦନ୍ ଶତ୍ରୁଶରୀରାଣି କରିଷ୍ଯେ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଆଜି ମୁଁ ଚିତ୍ରକୂଟର ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦେହ ଭେଦି, ରକ୍ତରେ ଭିଜାଇଦେବି।
ଶରୈର୍ନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯାନ୍ କୁଞ୍ଜରାଂସ୍ତୁରଗାଂସ୍ତଥା । ଶ୍ଵାପଦା: ପରିକର୍ଷନ୍ତୁ ନରାଂଶ୍ଚ ନିହତାନ୍ ମଯା ।। ୨.୯୬.
ବାଣରେ ହୃଦୟ ଭେଦିଥିବା ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଟାଣିନେଉ।
ଶରାଣାଂ ଧନୁଷଶ୍ଚାହମନୃଣୋ ଽସ୍ମି ମହାମୃଧେ । ସସୈନ୍ଯଂ ଭରତଂ ହତ୍ଵା ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯ: ।। ୨.୯୬.
ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ବାଣ ବା ଧନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି କୌଣସି ଋଣ ନାହିଁ; ମୁଁ ଭରତ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଣ୍ଣଵତିତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକାବ୍ୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଛଅନବେଁ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ସପ୍ତନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ସୁସଂରବ୍ଧଂ ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍। ରାମସ୍ତୁ ପରିସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯାଥ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨.୯୭.
ତେବେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ।
କିମତ୍ର ଧନୁଷା କାର୍ଯମସିନା ଵା ସଚର୍ମଣା। ମହେଷ୍ଵାସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ ଭରତେ ସ୍ଵଯମାଗତେ ।। ୨.୯୭.
ଭରତ ନିଜେ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏଠି ଧନୁଷ୍ୟ ବା ତଳୱାର ସହିତ କିଛି କାମ କଣ?
ପିତୁ: ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ହତ୍ଵା ଭରତମାଗତମ୍। କିଂ କରିଷ୍ऺଯାମି ରାଜ୍ଯେନ ସାପଵାଦେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।। ୨.୯୭.
ପିତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସତ୍ୟ ପାଳନ କରି, ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଏମିତି ଅପବାଦ ଲାଗିଥିବା ରାଜ୍ୟରେ ମୁଁ କଣ କରିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ?
ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଵା ମିତ୍ରାଣାଂ ଵା କ୍ଷଯେ ଭଵେତ୍। ନାହଂ ତତ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାଂ ଭକ୍ଷାନ୍ ଵିଷକୃତାନିଵ ।। ୨.୯୭.
ବନ୍ଧୁ ବା ମିତ୍ରମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁ ଧନ ମିଳେ, ମୁଁ ସେଠାରେ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବିନି, ଯେପରି ଜହର ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବିନି।
ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଇଚ୍ଛାମି ଭଵତାମର୍ଥେ ଏତତ୍ ପ୍ରତିଶ୍ରୃଣୋମି ତେ ।। ୨.୯୭.
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୋର ପାଇଁ ଚାହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି।
ଭ୍ରାତଽଣାଂ ସଙ୍ଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଚ ସୁଖାର୍ଥଂ ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ରାଜ୍ଯମପ୍ଯହମିଚ୍ଛାମି ସତ୍ଯେନାଯୁଧମାଲଭେ ।। ୨.୯୭.
ଭାଇମାନେ ଏକତ୍ରିତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ନେଯଂ ମମ ମହୀ ସୌମ୍ଯ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ସାଗରାମ୍ବରା। ନହୀଚ୍ଛେଯମଧର୍ମେଣ ଶକ୍ରତ୍ଵମପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।। ୨.୯୭.
ଏହି ସାଗରବୃତ୍ତ ପୃଥିବୀ ମୋ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ, ସୁମ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ମଧ୍ୟ ଚାହିବିନି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଯଦ୍ଵିନା ଭରତଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଚାପି ମାନଦ। ଭଵେନ୍ମମ ସୁଖଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭସ୍ମ ତତ୍ କୁରୁତାଂ ଶିଖୀ ।। ୨.୯୭.
ଭରତ, ତୁମେ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବିନା ଯଦି ମୋତେ କିଛି ସୁଖ ମିଳେ, ତେବେ ସେ ସୁଖ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଉ।
ମନ୍ଯେଽହମାଗତୋଽଯୋଧ୍ଯାଂ ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲ:। ମମ ପ୍ରାଣାତ୍ ପ୍ରିଯତର: କୁଲଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୨.୯୭.
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ଭରତ ଆଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ମୋ ପରିବାରର ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଵ୍ରାଜିତଂ ମାଂ ହି ଜଟାଵଲ୍କଲଧାରିଣମ୍। ଜାନକ୍ଯା ସହିତଂ ଵୀର ତ୍ଵଯା ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୨.୯୭.
ମୁଁ ଜଣେ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇଛି, ଜଟା ଓ ଚିରାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛି, ଜାନକୀ ଓ ତୁମେ ସହିତ ଅଛିବା ଖବର ଶୁଣି—
ସ୍ନେହେନାକ୍ରାନ୍ତହୃଦଯ: ଶୋକେନାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯ:। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଭ୍ଯାଗତୋ ହ୍ଯେଷ ଭରତୋ ନାନ୍ଯଥା ଗତ: ।। ୨.୯୭.
ସ୍ନେହରେ ହୃଦୟ ଭରିଯାଇଛି, ଦୁଃଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ଭରତ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅମ୍ବାଂ ଚ କୈକଯୀଂ ରୁଷ୍ଯ ପରୁଷଂ ଚାପ୍ରିଯଂ ଵଦନ୍। ପ୍ରସାଦ୍ଯ ପିତରଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ମେ ଦାତୁମାଗତ: ।। ୨.୯୭.
ମା' କୈକୟୀଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର ଓ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହି, ପିତାଙ୍କୁ ମନାଇ, ଏହି ମହାନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭରତ ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଯଦେଷୋଽସ୍ମାନ୍ ଭରତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି। ଅସ୍ମାସୁ ମନସାପ୍ଯେଷ ନାପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚିଦାଚରେତ୍ ।। ୨.୯୭.
ଏହି ସମୟରେ ଭରତ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି; ସେ ଆମ ପ୍ରତି ମନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବେ ନାହିଁ।
ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତପୂର୍ଵଂ ତେ ଭରତେନ କଦା ନୁ କିମ୍। ଈଦୃଶଂ ଵା ଭଯଂ ତେଽଦ୍ଯ ଭରତଂ ଯୋଽତ୍ର ଶଙ୍କସେ ।। ୨.୯୭.
ଭରତ କେବେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କିଛି ଖରାପ କରିଛନ୍ତି କି? ଅଥବା ଏହି ଦିନେ କେଉଁ ଭୟ ତୁମେ ଭରତ ଉପରେ ଅନୁମାନ କରୁଛ?