ହନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଶ୍ଯେହ ସୁମିତ୍ରା ସୁପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵଯା । ଭୀମସ୍ତନିତଗମ୍ଭୀରସ୍ତୁମୁଲ: ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ଵନ: ।। ୨.୯୬.
ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ଦେଖ! ଏକ ଭୟଙ୍କର, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଗଭୀର ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଗଜଯୂଥାନି ଵା ଽରଣ୍ଯେ ମହିଷା ଵା ମହାଵନେ । ଵିତ୍ରାସିତା ମୃଗା: ସିଂହୈ: ସହସା ପ୍ରଦ୍ରୁତା ଦିଶ: ।। ୨.୯୬.
ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ହାତୀମାନେ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ମହିଷମାନେ, ସିଂହମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ହଠାତ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।
ରାଜା ଵା ରାଜମାତ୍ରୋ ଵା ମୃଗଯାମଟତେ ଵନେ । ଅନ୍ଯଦ୍ଵା ଶ୍ଵାପଦଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ସୌମିତ୍ରେ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। ୨.୯୬.
ଶାୟଦ କୌଣସି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ଏଠି ଶିକାର କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ୟପଶୁ ଅଛି; ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ସୁଦୁଶ୍ଚରୋ ଗିରିଶ୍ଚାଯଂ ପକ୍ଷିଣାମପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମଚିରାଜ୍ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। ୨.୯୬.
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଚିଡ଼ିଆମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର; ଏହି ସବୁ କଥାର ସତ୍ୟତା ତୁମେ ଶୀଘ୍ରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣ: ସଂତ୍ଵରିତ: ସାଲମାରୁହ୍ଯ ପୁଷ୍ପିତମ୍ । ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଦିଶ: ସର୍ଵା: ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶମୁଦୈକ୍ଷତ ।। ୨.୯୬.
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରିତ ହୋଇ ଫୁଲ ଲଗା ଶାଳ ଗଛରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନଜର ଦେଲେ।
ଉଦଙ୍ମୁଖ: ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ । ରଥାଶ୍ଵଗଜସମ୍ବାଧାଂ ଯତ୍ତୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ପଦାତିଭି: ।। ୨.୯୬.
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦେଖିବା ସମୟରେ, ସେ ଅନେକ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତିମାନେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାମଶ୍ଵଗଜସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ରଥଧ୍ଵଜଵିଭୂଷିତାମ୍ । ଶଶଂସ ସେନାଂ ରାମାଯ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୀତ୍ ।। ୨.୯୬.
ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରଥର ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ସେନାକୁ ଦେଖି, ସେ ଏହି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଂ ସଂଶମଯତ୍ଵାର୍ଯ: ସୀତା ଚ ଭଜତାଂ ଗୁହାମ୍ । ସଜ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଚାପଂ ଚ ଶରାଂଶ୍ଚ କଵଚଂ ତଥା ।। ୨.୯୬.
ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦିଅ, ମହାନ୍ୟ, ଏବଂ ସୀତାକୁ ଗୁହାକୁ ଯିବାକୁ କହ; ତୁମେ ଧନୁଷକୁ ତଣିବା, ତୀର ଓ କବଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
ତଂ ରାମ: ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ଅଙ୍ଗାଵେକ୍ଷସ୍ଵ ସୌମିତ୍ରେ କସ୍ଯେମାଂ ମନ୍ଯସେ ଚମୂମ୍ ।। ୨.୯୬.
ତାପରେ ରାମ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଭଲଭାବେ ଦେଖ—ଏହି ସେନା କାହାର ବୋଲି ଭାବୁଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ତାଂ ସେନାଂ ରୁଷିତ: ପାଵକୋ ଯଥା ।। ୨.୯୬.
ଏପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ସେ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସମ୍ପନ୍ନଂ ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛଂସ୍ତୁ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍ । ଆଵାଂ ହନ୍ତୁଂ ସମଭ୍ଯେତି କୈକେଯ୍ଯା ଭରତ: ସୁତ: ।। ୨.୯୬.
ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଆଶା କରୁଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଅଭିଷେକ ପାଇଥିବା କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଏଷ ଵୈ ସୁମହାନ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିଟପୀ ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ । ଵିରାଜତ୍ଯୁଦ୍ଗତସ୍କନ୍ଧ: କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ରଥେ ।। ୨.୯୬.
ଦେଖ, ସେ ବଡ଼ ଶ୍ରୀମୟ ବୃକ୍ଷ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି, ଏବଂ ରଥରେ କୋବିଦାର ବୃକ୍ଷ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଧ୍ୱଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି।
ଭଜନ୍ତ୍ଯେତେ ଯଥା କାମମଶ୍ଵାନାରୁହ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଗାନ୍ । ଏତେ ଭ୍ରାଜନ୍ତି ସଂହୃଷ୍ଟା ଗଜାନାରୁହ୍ଯ ସାଦିନ: ।। ୨.୯୬.
ଏମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଗୃହୀତଧନୁଷୌ ଚାଵାଂ ଗିରିଂ ଵୀରଶ୍ରଯାଵହୈ । ଅଥଵେହୈଵ ତିଷ୍ଠାଵ: ସନ୍ନଦ୍ଧାଵୁଦ୍ଯତାଯୁଧୌ ।। ୨.୯୬.
ଆମେ ଧନୁଷ ଧରି ପାହାଡ଼କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା, ବା ଏଠାରେ ଇ ଥିଲେ armed ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା।
ଅପି ନୌ ଵଶମାଗଚ୍ଛେତ୍ କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ଦଣେ ।। ୨.୯୬.
ଶାୟଦ କୋବିଦାର ଧ୍ୱଜ ଧାରୀ ଆମ ପକ୍ଷରେ ପଡ଼ିପାରିବ।
ଅପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତଂ ଯତ୍କୃତେ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍ । ତ୍ଵଯା ରାଘଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୀତଯା ଚ ମଯା ତଥା ।। ୨.୯୬.
ମୁଁ କି ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ଯାହା ପାଇଁ ହେ ରାଘବ, ତୁମେ, ସୀତା ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛୁ?
ଯନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଭଵାନ୍ ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ରାଘଵ ଶାଶ୍ଵତାତ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽଯମରିର୍ଵୀର ଭରତୋ ଵଧ୍ଯ ଏଵ ମେ ।। ୨.୯୬.
ଯେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ଭରତ ଏବେ ଆସିଛି; ମୋ ପାଇଁ ସେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଧେ ଦୋଷଂ ନାହଂ ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵ । ପୂର୍ଵାପକାରିଣାଂ ତ୍ଯାଗେ ନ ହ୍ଯଧର୍ମୋ ଵିଧୀଯତେ ।। ୨.୯୬.
ଭରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ କିଛି ଦୋଷ ମୁଁ ଦେଖୁନି, ରାଘବ; ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଛାଡିଦେବା ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ।
ପୂର୍ଵାପକାରୀ ଭରତସ୍ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମଶ୍ଚ ରାଘଵ । ଏତସ୍ମିନ୍ନିହତେ କୃତ୍ସ୍ନାମନୁଶାଧି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଭରତ ପୂର୍ବରୁ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ରାଘବ; ସେ ମରିଗଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କର।
ଅଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୈକେଯୀ ରାଜ୍ଯକାମୁକା । ମଯା ପଶ୍ଯେତ୍ ସୁଦୁ:ଖାର୍ତ୍ତା ହସ୍ତିଭଗ୍ନମିଵ ଦ୍ରୁମମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଆଜି ରାଜ୍ୟ ଲୋଭିନୀ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ହାତରେ ମୃତ ଦେଖି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିବ, ହାତୀ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ଗଛ ପରି।
କୈକେଯୀଂ ଚ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସାନୁବନ୍ଧାଂ ସବାନ୍ଧଵାମ୍ । କଲୁଷେଣାଦ୍ଯ ମହତା ମେଦିନୀ ପରିମୁଚ୍ଯତାମ୍ ।। ୨.୯୬.
ମୁଁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ହତ୍ୟା କରିବି; ଏହି ଦିନ ମାଟି ଏହି ବଡ଼ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
ଅଦ୍ଯେମଂ ସଂଯତଂ କ୍ରୋଧମସତ୍କାରଂ ଚ ମାନଦ । ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯେଷୁ କକ୍ଷେଷ୍ଵିଵ ହୁତାଶନମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଆଜି, ମାନଦାତା, ମୁଁ ଏହି ଦମିଥିବା କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନକୁ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେବି, ଶୁଖିଲା ଘାସରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରବଳ ହେବା ପରି।
ଅଦ୍ଯୈତଚ୍ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ କାନନଂ ନିଶିତୈ: ଶରୈ: । ଭିନ୍ଦନ୍ ଶତ୍ରୁଶରୀରାଣି କରିଷ୍ଯେ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତମ୍ ।। ୨.୯୬.
ଆଜି ମୁଁ ଚିତ୍ରକୂଟର ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦେହ ଭେଦି, ରକ୍ତରେ ଭିଜାଇଦେବି।
ଶରୈର୍ନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯାନ୍ କୁଞ୍ଜରାଂସ୍ତୁରଗାଂସ୍ତଥା । ଶ୍ଵାପଦା: ପରିକର୍ଷନ୍ତୁ ନରାଂଶ୍ଚ ନିହତାନ୍ ମଯା ।। ୨.୯୬.
ବାଣରେ ହୃଦୟ ଭେଦିଥିବା ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଟାଣିନେଉ।
ଶରାଣାଂ ଧନୁଷଶ୍ଚାହମନୃଣୋ ଽସ୍ମି ମହାମୃଧେ । ସସୈନ୍ଯଂ ଭରତଂ ହତ୍ଵା ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯ: ।। ୨.୯୬.
ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ବାଣ ବା ଧନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି କୌଣସି ଋଣ ନାହିଁ; ମୁଁ ଭରତ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଣ୍ଣଵତିତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକାବ୍ୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଛଅନବେଁ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ସପ୍ତନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ସୁସଂରବ୍ଧଂ ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍। ରାମସ୍ତୁ ପରିସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯାଥ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨.୯୭.
ତେବେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ।
କିମତ୍ର ଧନୁଷା କାର୍ଯମସିନା ଵା ସଚର୍ମଣା। ମହେଷ୍ଵାସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ ଭରତେ ସ୍ଵଯମାଗତେ ।। ୨.୯୭.
ଭରତ ନିଜେ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏଠି ଧନୁଷ୍ୟ ବା ତଳୱାର ସହିତ କିଛି କାମ କଣ?
ପିତୁ: ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ହତ୍ଵା ଭରତମାଗତମ୍। କିଂ କରିଷ୍ऺଯାମି ରାଜ୍ଯେନ ସାପଵାଦେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।। ୨.୯୭.
ପିତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସତ୍ୟ ପାଳନ କରି, ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଏମିତି ଅପବାଦ ଲାଗିଥିବା ରାଜ୍ୟରେ ମୁଁ କଣ କରିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ?
ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଵା ମିତ୍ରାଣାଂ ଵା କ୍ଷଯେ ଭଵେତ୍। ନାହଂ ତତ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାଂ ଭକ୍ଷାନ୍ ଵିଷକୃତାନିଵ ।। ୨.୯୭.
ବନ୍ଧୁ ବା ମିତ୍ରମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁ ଧନ ମିଳେ, ମୁଁ ସେଠାରେ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବିନି, ଯେପରି ଜହର ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବିନି।