ଶିଲା: ଶୈଲସ୍ଯ ଶୋଭନ୍ତେ ଵିଶାଲା: ଶତଶୋ ଽଭିତ: । ବହୁଲା ବହୁଲୈର୍ଵର୍ଣୈର୍ନୀଲପୀତସିତାରୁଣୈ: ।। ୨.୯୪.
ପାହାଡ଼ର ଏହି ବିସ୍ତୃତ ପଥରଗୁଡ଼ିକ ଶତଶଃ ଚାରିପାଖରେ ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ନୀଳ, ହଳଦିଆ, ସାଦା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି।
ନିଶି ଭାନ୍ତ୍ଯଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ହୁତାଶନଶିଖା ଇଵ । ଓଷଧ୍ଯ: ସ୍ଵପ୍ରଭାଲକ୍ଷ୍ଯା ଭ୍ରାଜମାନା: ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୯୪.
ରାତିରେ ପାହାଡ଼ର ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଆଲୋକରେ ହଜାରେ ଚମକୁଛି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଚମକେ।
କେଚିତ୍ କ୍ଷଯନିଭା ଦେଶା: କେଚିଦୁଦ୍ଯାନସନ୍ନିଭା: । କେଚିଦେକଶିଲା ଭାନ୍ତି ପର୍ଵତସ୍ଯାସ୍ଯ ଭାମିନି ।। ୨.୯୪.
ଏହି ପାହାଡ଼ର କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଘର ଭଳି ଲାଗେ, କିଛି ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଆଉ କିଛି ଏକ ମାତ୍ର ପଥରରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଚମକୁଛି, ରୂପବତୀ।
ଭିତ୍ତ୍ଵେଵ ଵସୁଧାଂ ଭାତି ଚିତ୍ରକୂଟ: ସମୁତ୍ଥିତ: । ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ କୂଟୋ ଽସୌ ଦୃଶ୍ଯତେ ସର୍ଵତ: ଶୁଭ: ।। ୨.୯୪.
ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ଟି ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ପୃଥିବୀକୁ ଭାଗି ଉଠିଛି। ଏହାର ଶିଖର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଶୁଭ ଚିହ୍ନ।
କୁଷ୍ଠପୁନ୍ନାଗସ୍ऺଥଗରଭୂର୍ଜପତ୍ରୋତ୍ତରଚ୍ଛଦାନ୍ । କାମିନାଂ ସ୍ଵାସ୍ତରାନ୍ ପଶ୍ଯ କୁଶେଶଯଦଲାଯୁତାନ୍ ।। ୨.୯୪.
ଦେଖ, ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କର ଶଯ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ କୁଷ୍ଠ, ପୁନ୍ନାଗ, ଅଶୋକ ଓ ଭୂର୍ଜ ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ମୃଦିତାଶ୍ଚାପଵିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କମଲସ୍ରଜ: । କାମିଭିର୍ଵନିତେ ପଶ୍ଯ ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୨.୯୪.
ଦେଖ, ରୂପବତୀ, ପ୍ରେମିକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଓ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ମମାଲା ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଛିଟିଆଯାଇଛି।
ଵସ୍ଵୌକସାରାଂ ନଲିନୀମତ୍ଯେତୀଵୋତ୍ତରାନ୍ କୁରୂନ୍ । ପର୍ଵତଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟୋ ଽସୌ ବହୁମୂଲଫଲୋଦକ: ।। ୨.୯୪.
ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ ଅନେକ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣିରେ ପ୍ରଚୁର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶର ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।
ଇମଂ ତୁ କାଲଂ ଵନିତେ ଵିଜହ୍ରିଵାଂସ୍ତ୍ଵଯା ଚ ସୀତେ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ । ରତିଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯେ କୁଲଧର୍ମଵର୍ଦ୍ଧନୀଂ ସତାଂ ପଥି ସ୍ଵୈର୍ନିଯମୈ: ପରୈ: ସ୍ଥିତ: ।। ୨.୯୪.
ରୂପବତୀ, ଏହି ସମୟଟିକୁ ମୁଁ ତୁମେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ କାଟିବି, ଏମିତି ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହେବି, ଯାହା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥାଏ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ନଵତିତମ: ସର୍ଗ:
ଏଭଳି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆଦିକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉନବେଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ପଞ୍ଚନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଅଥ ଶୈଲାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ମୈଥିଲୀଂ କୋସଲେଶ୍ଵର: । ଅଦର୍ଶଯଚ୍ଛୁଭଜଲାଂ ରମ୍ଯାଂ ମନ୍ଦାକିନୀଂ ନଦୀମ୍ ।। ୨.୯୫.
ତାପରେ ପାହାଡ଼ରୁ ଅବତରି, କୋଶଳର ରାଜା ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥିବା ରମଣୀୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେଖାଇଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଵରାରୋହାଂ ଚାରୁଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍ । ଵିଦେହରାଜସ୍ଯ ସୁତାଂ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନ: ।। ୨.୯୫.
ପଦ୍ମନୟନ ରାମ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଭିଦେହ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରପୁଲିନାଂ ରମ୍ଯାଂ ହଂସସାରସସେଵିତାମ୍ । କମଲୈରୁପସମ୍ପନ୍ନାଂ ପଶ୍ଯ ମନ୍ଦାକିନୀଂ ନଦୀମ୍ ।। ୨.୯୫.
ଦେଖ, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ କେତେ ସୁନ୍ଦର, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପାଲିଆ, ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ।
ନାନାଵିଧୈସ୍ତୀରରୁହୈର୍ଵୃତାଂ ପୁଷ୍ପଫଲଦ୍ରୁମୈ: । ରାଜନ୍ତୀଂ ରାଜରାଜସ୍ଯ ନଲିନୀମିଵ ସର୍ଵତ: ।। ୨.୯୫.
ନଦୀଟି ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଲାଗିଥିବା ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଛି, ରାଜାଙ୍କ ହ୍ରଦ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଭଳି ଚମକୁଛି।
ମୃଗଯୂଥନିପୀତାନି କଲୁଷାମ୍ଭାଂସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତୀର୍ଥାନି ରମଣୀଯାନି ରତିଂ ସଞ୍ଜନଯନ୍ତି ମେ ।। ୨.୯୫.
ଏବେ ମୃଗମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳପାନ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାର ତୀର ଜଳ ମାଟିଆ ହୋଇଛି, ତଥାପି ସେଠିର ରମଣୀୟତା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଜଟାଜିନଧରା: କାଲେ ଵଲ୍କଲୋତ୍ତରଵାସସ: । ଋଷଯସ୍ତ୍ଵଵଗାହନ୍ତେ ନଦୀଂ ମନ୍ଦାକିନୀଂ ପ୍ରିଯେ ।। ୨.୯୫.
ଯଥାଯଥି ସମୟରେ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଋଷିମାନେ, ଚିରପଟ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରିୟା, ଏହି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଆଦିତ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତେ ନିଯମାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହଵ: । ଏତେ ପରେ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମୁନଯ: ସଂଶିତଵ୍ରତା: ।। ୨.୯୫.
ହେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଧାରିଣୀ, ଏହି ମହାମୁନିମାନେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ନିଜ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି ।
ମାରୁତୋଦ୍ଧୂତଶିଖରୈ: ପ୍ରନୃତ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତ: । ପାଦପୈ: ପତ୍ऺତ୍ରପୁଷ୍ପାଣି ସୃଜଦ୍ଭିରଭିତୋ ନଦୀମ୍ ।। ୨.୯୫.
ଦେଖ, ବାତାସରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ହଲୁଚି, ପାହାଡ଼ଟି ନାଚୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି, ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଝଡ଼େଇ ନଦୀକୁ ପକାଇ ଦେଉଛନ୍ତି ।
କ୍ଵଚିନ୍ମଣିନିକାଶୋଦାଂ କ୍ଵଚିତ୍ପୁଲିନଶାଲିନୀମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ସିଦ୍ଧଜନାକୀର୍ଣାଂ ପଶ୍ଯ ମନ୍ଦାକିନୀଂ ନଦୀମ୍ ।। ୨.୯୫.
ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଦେଖ, କେଉଁଠି ମଣିମାଳା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ବାଲୁକା ତଟରେ ଶୋଭିତ, ଆଉ କେଉଁଠି ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି ।
ନିର୍ଦ୍ଧୂତାନ୍ ଵାଯୁନା ପଶ୍ଯ ଵିତତାନ୍ ପୁଷ୍ପସଞ୍ଚଯାନ୍ । ପୋପ୍ଲୂଯମାନାନପରାନ୍ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଜଲମଧ୍ଯଗାନ୍ ।। ୨.୯୫.
ବାତାସରେ ଉଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିବା ଫୁଲର ଢେର ଏଠାରେ ଛିଟାଯାଇଛି, ଆଉ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ନାନା ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତେରେଇଯାଉଛନ୍ତି, ଦେଖ ।
ତାଂଶ୍ଚାତିଵଲ୍ଗୁଵଚସୋ ରଥାଙ୍ଗାହ୍ଵଯନା ଦ୍ଵିଜା: । ଅଧିରୋହନ୍ତି କଲ୍ଯାଣି ଵିକୂଜନ୍ତ: ଶୁଭା ଗିର: ।। ୨.୯୫.
ହେ ଶୁଭେ, ରଥାଙ୍ଗାହ୍ୱୟ ନାମକ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯାହାଙ୍କର କଥା ବହୁତ ମଧୁର, ଶୁଭ ଗୀତ ଗାଇ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟକୁ ଉଠୁଛନ୍ତି ।
ଦର୍ଶନଂ ଚିତ୍ର କୂଟସ୍ଯ ମନ୍ଦାକିନ୍ଯାଶ୍ଚ ଶୋଭନେ । ଅଧିକଂ ପୁରଵାସାଚ୍ଚ ମନ୍ଯେ ଚ ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ।। ୨.୯୫.
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚିତ୍ରକୁଟ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ, ଏହା ନଗର ଦେଖିବାଠାରୁ ଅଧିକ, କାରଣ ତୁମେ ସାଥିରେ ଅଛ ।
ଵିଧୂତକଲୁଷୈ: ସିଦ୍ଧୈସ୍ତପୋଦମଶମାନ୍ଵିତୈ: । ନିତ୍ଯଵିକ୍ଷୋଭିତଜଲାଂ ଵିଗାହସ୍ଵ ମଯା ସହ ।। ୨.୯୫.
ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଛାଡ଼ି ତପସ୍ୟା, ଦମ, ଶାନ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣେ ଏକାସାଥି ଯାଉ ।
ସଖୀଵଚ୍ଚ ଵିଗାହସ୍ଵ ସୀତେ ମନ୍ଦାକିନୀଂ ନଦୀମ୍ । କମଲାନ୍ଯଵମଜ୍ଜନ୍ତୀ ପୁଷ୍କରାଣି ଚ ଭାମିନି ।। ୨.୯୫.
ହେ ସୀତା, ବନ୍ଧୁଘଟି ଯେପରି ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ତୁମେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠାରେ କମଳ ଓ ପଦ୍ମ ତଳେ ଯାଉଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ।
ତ୍ଵଂ ପୌରଜନଵଦ୍ଵ୍ଯାଲାନଯୋଧ୍ଯାମିଵ ପର୍ଵତମ୍ । ମନ୍ଯସ୍ଵ ଵନିତେ ନିତ୍ଯଂ ସରଯୂଵଦିମାଂ ନଦୀମ୍ ।। ୨.୯୫.
ହେ ବନିତା, ଯେପରି ନଗରବାସୀମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭାବିବା, ଏହି ନଦୀକୁ ସରୟୂ ଭାବିବା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ମନ୍ନିଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତ: । ତ୍ଵଂ ଚାନୁକୂଲା ଵୈଦେହି ପ୍ରୀତିଂ ଜନଯଥୋ ମମ ।। ୨.୯୫.
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ କଥା ମାନି ଚାଲୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବୈଦେହୀ, ମୋତେ ସହଯୋଗ କରୁଛ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ ।
ଉପସ୍ପୃଶଂସ୍ତ୍ରିଷଵଣଂ ମଧୁମୂଲଫଲାଶନ: । ନାଯୋଧ୍ଯାଯୈ ନ ରାଜ୍ଯାଯ ସ୍ପୃହଯେ ଽଦ୍ଯ ତ୍ଵଯା ସହ ।। ୨.୯୫.
ତିନିବେଳେ ନଦୀସ୍ନାନ କରି, ମଧୁ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଆଜି ତୁମେ ସାଥିରେ ଥିଲେ ମୋତେ ନ ଆୟୋଧ୍ୟା ଚାହିଁ, ନ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ ।
ଇମାଂ ହି ରମ୍ଯାଂ ମୃଗଯୂଥଶାଲିନୀଂ ନିପୀତତୋଯାଂ ଗଜସିଂହଵାନରୈ: । ସୁପୁଷ୍ପିତୈ: ପୁଷ୍ପଧରୈରଲଙ୍କୃତାଂ ନ ସୋ ଽସ୍ତି ଯ: ସ୍ଯାଦଗତକ୍ଲମ: ସୁଖୀ ।। ୨.୯୫.
ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ନଦୀ, ମୃଗମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ହାତୀ, ସିଂହ, ବାନର ଏହାର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଏହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି—ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବା କ୍ଲାନ୍ତ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଇତୀଵ ରାମୋ ବହୁସଙ୍ଗତଂ ଵଚ: ପ୍ରିଯାସହାଯ: ସରିତଂ ପ୍ରତି ବ୍ରୁଵନ୍ । ଚଚାର ରମ୍ଯଂ ନଯନାଞ୍ଜନପ୍ରଭଂ ସ ଚିତ୍ରକୂଟଂ ରଘୁଵଂଶଵର୍ଦ୍ଧନ: ।। ୨.୯୫.
ଏପରି ଅନେକ ମଧୁର କଥା ପ୍ରିୟା ସହଯାତ୍ରିଣୀଙ୍କୁ କହି, ରଘୁବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିବା ରାମ ଚିତ୍ରକୁଟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୃଶ୍ୟ ନୟନକାଜଳ ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ଆଦିକବି ଶ୍ରୀ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।
thumb|ଷଣ୍ଣଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ତାଂ ତଥା ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତୁ ମୈଥିଲୀଂ ଗିରିନିମ୍ନଗାମ୍ । ନିଷସାଦ ଗିରିପ୍ରସ୍ଥେ ସୀତାଂ ମାଂସେନ ଛନ୍ଦଯନ୍ ।। ୨.୯୬.
ଏପରି ଭାବେ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ନଦୀ ଦେଖାଇ ରାମ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ବସିଲେ, ମାଂସ ଦେଇ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ।