ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ତଦ୍ଭୂତମଦ୍ଭୁତଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ । ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତଶ୍ଚକାରାଭିପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥୧-୧୬-
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଭୂତକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଅତ୍ୟଧିକ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ତତୋ ଦଶରଥଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାଯସଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍ । ବଭୂଵ ପରମପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିତ୍ତମିଵାଧନଃ ॥୧-୧୬-
ତାପରେ ଦଶରଥ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ପାୟସ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଗରିବ ଲୋକ ଧନ ମିଳିଲା ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ।
ତତସ୍ତଦଦ୍ଭୁତପ୍ରଖ୍ଯଂ ଭୂତଂ ପରମଭାସ୍ଵରମ୍ । ସଂଵର୍ତଯିତ୍ଵା ତତ୍ କର୍ମ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ॥୧-୧୬-
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ଭୂତ ତାହାଁଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
ହର୍ଷରଶ୍ମିଭିରୁଦ୍ଦ୍ଯୋତଂ ତସ୍ଯାନ୍ତଃପୁରମାବଭୌ । ଶାରଦସ୍ଯାଭିରାମସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ନଭୋଂଽଶୁଭିଃ ॥୧-୧୬-
ଅନ୍ତଃପୁର ଆନନ୍ଦର କିରଣରେ ଚମକିଉଠିଲା, ଯେପରି ଶରତ ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ସୋଽନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈଵ କୌସଲ୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ପାଯସଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ପୁତ୍ରୀଯଂ ତ୍ଵିଦମାତ୍ମନଃ ॥୧-୧୬-
ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ପାୟସ ଗ୍ରହଣ କର, ଏହା ତୁମର ପୁଅ ପାଇଁ।'
କୌସଲ୍ଯାଯୈ ନରପତିଃ ପାଯସାର୍ଧଂ ଦଦୌ ତଦା । ଅର୍ଧାଦର୍ଧଂ ଦଦୌ ଚାପି ସୁମିତ୍ରାଯୈ ନରାଧିପଃ ॥୧-୧୬-
ତାପରେ ରାଜା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ପାୟସର ଅର୍ଧ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେହି ଅର୍ଧରୁ ଆଉ ଅର୍ଧ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କୈକେଯ୍ଯୈ ଚାଵଶିଷ୍ଟାର୍ଧଂ ଦଦୌ ପୁତ୍ରାର୍ଥକାରଣାତ୍ । ପ୍ରଦଦୌ ଚାଵଶିଷ୍ଟାର୍ଧଂ ପାଯସସ୍ଯାମୃତୋପମମ୍ ॥୧-୧୬-
ପୁଅ ପାଇଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଧ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ପାୟସର ଅମୃତ ସମାନ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଆଉଥରେ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଅନୁଚିନ୍ତ୍ଯ ସୁମିତ୍ରାଯୈ ପୁନରେଵ ମହାମତିଃ । ଏଵଂ ତାସାଂ ଦଦୌ ରାଜା ଭାର୍ଯାଣାଂ ପାଯସଂ ପୃଥକ୍ ॥୧-୧୬-
ବିଚାର କରି, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ପୁନି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଏକ ଅଂଶ ଦେଲେ; ଏଭଳି ରାଜା ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ପାଇଁ ପାୟସ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାଗରେ ଦେଲେ।
ତାଶ୍ଚୈଵଂ ପାଯସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୋତ୍ତମସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସମ୍ମାନଂ ମେନିରେ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରହର୍ଷୋଦିତଚେତସଃ ॥୧-୧୬-
ଏଭଳି ପାୟସ ପାଇ ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଜନାନୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ ବୋଧ କଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ତତସ୍ତୁ ତାଃ ପ୍ରାଶ୍ଯ ତମୁତ୍ତମସ୍ତ୍ରିଯୋ :::ମହୀପତେରୁତ୍ତମପାଯସଂ ପୃଥକ୍ । ହୁତାଶନାଦିତ୍ଯସମାନତେଜସୋ- :::ଽଚିରେଣ ଗର୍ଭାନ୍ ପ୍ରତିପେଦିରେ ତଦା ॥୧-୧୬-
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଜନାନୀମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାଗରେ ପାୟସ ଖାଇ, ଶୀଘ୍ର ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ହେଲା।
ତତସ୍ତୁ ରାଜା ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ :::ପ୍ରରୂଢଗର୍ଭାଃ ପ୍ରତିଲବ୍ଧମାନସଃ । ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ରିଦିଵେ ଯଥା ହରିଃ :::ସୁରେନ୍ଦ୍ରସିଦ୍ଧର୍ଷିଗଣାଭିପୂଜିତଃ ॥୧-୧୬-
ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ଗର୍ଭବତୀ ହେବାକୁ ଦେଖି, ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ଏବଂ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଦିବାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଖୁସି ହେଲେ।
thumb|ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ତୁ ଗତେ ଵିଷ୍ଣୌ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଉଵାଚ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଭଗଵାନିଦମ୍ ॥୧-୧୭-
ବିଷ୍ଣୁ ତା ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ଯାଇଥିଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ସତ୍ଯସଂଧସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ସର୍ଵେଷାଂ ନୋ ହିତୈଷିଣଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସହାଯାନ୍ ବଲିନଃ ସୃଜଧ୍ଵଂ କାମରୂପିଣଃ ॥୧-୧୭-
'ଏହି ସତ୍ୟବାନ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବାନ ରାଜା, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ଚାହେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ରୂପ ନେଇପାରିବା ମିତ୍ରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କର।'
ମାଯାଵିଦଶ୍ଚ ଶୂରାଂଶ୍ଚ ଵାଯୁଵେଗସମାନ୍ ଜଵେ । ନଯଜ୍ଞାନ୍ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍ ॥୧-୧୭-
'ସେମାନେ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୂର୍ଯ୍ୟବାନ, ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ, ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଉନ୍।'
ଅସଂହାର୍ଯାନୁପାଯଜ୍ଞାନ୍ ଦିଵ୍ଯସଂହନନାନ୍ଵିତାନ୍ । ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଗୁଣସମ୍ପନ୍ନାନମୃତପ୍ରାଶନାନିଵ ॥୧-୧୭-
ସେମାନେ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି, ଅଜଣା ହାରିବା ଉପାୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ନେଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବୀୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଗୁଣ ଥିଲା, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଅମୃତ ପିଇଥିବା ପରି।
ଅପ୍ସରସ୍ସୁ ଚ ମୁଖ୍ଯାସୁ ଗନ୍ଧର୍ଵୀଣାଂ ତନୂଷୁ ଚ । ଯକ୍ଷପନ୍ନଗକନ୍ଯାସୁ ଋକ୍ଷଵିଦ୍ଯାଧରୀଷୁ ଚ ॥୧-୧୭-
ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ, ଯକ୍ଷ ଓ ନାଗ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଋକ୍ଷ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ,
କିନ୍ନରୀଣାଂ ଚ ଗାତ୍ରେଷୁ ଵାନରୀଣାଂ ତନୂଷୁ ଚ । ସୃଜଧ୍ଵଂ ହରିରୂପେଣ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍ ॥୧-୧୭-
କିନ୍ନରୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଓ ବାନରୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ, ତମେ ବାନର ଆକାରରେ ସମାନ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା।
ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵ ମଯା ସୃଷ୍ଟୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଋକ୍ଷ ପୁଙ୍ଗଵଃ । ଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ସହସା ମମ ଵକ୍ରାତ୍ ଅଜାଯତ ॥୧-୧୭-
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ନାମକ ଋକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି; ସେ ମୋ ହାଁ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ହଠାତ୍ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ତେ ତଥୋକ୍ତା ଭଗଵତା ତତ୍ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଶାସନମ୍ । ଜନଯାମାସୁରେଵଂ ତେ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵାନରରୂପିଣଃ ॥୧-୧୭-
ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ସେମାନେ ବାନର ଆକାରରେ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାଃ । ଚାରଣାଶ୍ଚ ସୁତାନ୍ ଵୀରାନ୍ ସସୃଜୁର୍ଵନଚାରିଣଃ ॥୧-୧୭-
ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୟ ଶୂର ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରାଭମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵାଲିନମାତ୍ମଜମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଜନଯାମାସ ତପନସ୍ତପତାଂ ଵରଃ ॥୧-୧୭-
ଇନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମୁଖ୍ୟ ବାଲୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ ତାରଂ ନାମ ମହାକପିମ୍ । ସର୍ଵଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ ॥୧-୧୭-
ବୃହସ୍ପତି ତାରା ନାମକ ମହାବାନର, ସମସ୍ତ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଧନଦସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵାନରୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ୍ଵଜନଯନ୍ନଲଂ ନାମ ମହାକପିମ୍ ॥୧-୧୭-
ଧନଦ କୁବେରଙ୍କ ପୁଅ ଗନ୍ଧମାଦନ ନାମକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାନର; ଏହିପରି, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନଳ ନାମକ ମହାବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ପାଵକସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନୀଲୋଽଗ୍ନିସଦୃଶପ୍ରଭଃ । ତେଜସା ଯଶସା ଵୀର୍ଯାଦତ୍ଯରିଚ୍ଯତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୧-୧୭-
ପାବକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ନୀଳ ନାମକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାନର, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକିଥିଲେ; ଶକ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ରୂପଦ୍ରଵିଣସମ୍ପନ୍ନାଵଶ୍ଵିନୌ ରୂପସମ୍ମତୌ । ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଚୈଵ ଜନଯାମାସତୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥୧-୧୭-
ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ, ରୂପ ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ନିଜେ ମଇନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ ଦୁଇ ବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରୂପରେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵରୁଣୋ ଜନଯାମାସ ସୁଷେଣଂ ନାମ ଵାନରମ୍ । ଶରଭଂ ଜନଯାମାସ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତୁ ମହାବଲଃ ॥୧-୧୭-
ବରୁଣ ଶୁଷେଣ ନାମକ ବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ପର୍ଜନ୍ୟ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶରଭ ନାମକ ବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ନାମ ଵାନରଃ । ଵଜ୍ରସଂହନନୋପେତୋ ଵୈନତେଯସମୋ ଜଵେ ॥୧-୧୭-
ମାରୁତଙ୍କ ଅସଳ ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ, ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ ଦେହ ନେଇଥିଲେ; ଗରୁଡ ପରି ତୀବ୍ର ଗତି ଥିଲା।
ଅପ୍ରମେଯବଲା ଵୀରା ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ କାମରୂପିଣଃ । ତେ ଗଜାଚଲସଂକାଶା ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ ॥୧-୧୭-
ଏହି ଶୂରମାନେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ନେଇଥିଲେ, ଇଚ୍ଛାମତା ଆକାର ନେଇପାରିଥିଲେ; ହାତୀ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେହରେ ଚମକିଥିଲେ।
ଋକ୍ଷଵାନରଗୋପୁଚ୍ଛାଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଜଜ୍ଞିରେ । ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ଵେଷୋ ଯଶ୍ଚ ପରାକ୍ରମଃ ॥୧-୧୭-
ଋକ୍ଷ, ବାନର ଓ ଗୋପୁଛ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଆକାର, ଅପରିଚୟ ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ସେହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।