ପୁଷ୍ପଧ୍ଵଜଵତୀ: ପୂର୍ଣା: ଶୁକ୍ଲସ୍ଯାନ୍ନସ୍ଯ ଚାଭିତ: । ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାସ୍ତତ୍ର ନରା ଲୌହୀ: ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ଲୋହାର ଭାଡ଼ା, ଫୁଲର ଝଣ୍ଡା ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ଧଳା ଚାଉଳର ଢେର ଭରିଥିବା, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ବଭୂଵୁର୍ଵନପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ କୂପା: ପାଯସକର୍ଦମା: । ତାଶ୍ଚ କାମଦୁଘା ଗାଵୋ ଦ୍ରୁମାଶ୍ଚାସନ୍ ମଧୁସ୍ରୁତ: ।। ୨.୯୧.
ବନ ପାଖରେ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳର ମିଶ୍ରଣରେ ଭରିଥିବା କୁଆଁ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଗାଈ ଓ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଥିଲା।
ଵାପ୍ଯୋ ମୈରେଯପୂର୍ଣାଶ୍ଚ ମୃଷ୍ଟମାଂସଚଯୈର୍ଵୃତା: । ପ୍ରତପ୍ତପିଠରୈଶ୍ଚାପି ମାର୍ଗମାଯୂରକୌକ୍କୁଟୈ: ।। ୨.୯୧.
ମଦରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ଭଲ ଭାବେ ରାନ୍ଧା ମାଂସର ଢେର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ରାସ୍ତା ପାଖରେ ତାଜା ମୟୂର ଓ ବନମୁର୍ଗୀର ଖାଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ପାତ୍ରୀଣାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥାଲୀନାଂ ନିଯୁତାନି ଚ । ନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ ପାତ୍ରାଣି ଶାତକୁମ୍ଭମଯାନି ଚ ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ଥାଳି, ଦଶ-ଦଶ ହଜାର ହାଣ୍ଡି ଓ କୋଟି-କୋଟି ସୁନାର ଭାଡ଼ା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ୍ଥାଲ୍ଯ: କୁମ୍ଭ୍ଯ: କରମ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଧିପୂର୍ଣା: ସୁସଂସ୍କୃତା: । ଯୌଵନସ୍ଥସ୍ଯ ଗୌରସ୍ଯ କପିତ୍ଥସ୍ଯ ସୁଗନ୍ଧିନ: ।। ୨.୯୧.
ଯୁବ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାଈ ଓ କପିଥ୍ଥ ଫଳର ଦହିରେ ଭରିଥିବା ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ଥାଳି, ଘଡ଼ା ଓ ଡିଶ ଥିଲା।
ହ୍ରଦା: ପୂର୍ଣା ରସାଲସ୍ଯ ଦଘ୍ନ: ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଚାପରେ । ବଭୂଵୁ: ପାଯସସ୍ଯାନ୍ଯେ ଶର୍କରାଯାଶ୍ଚ ସଞ୍ଚଯା: ।। ୨.୯୧.
ମିଠା ଆମ୍ବର ରସରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ମୋଟା ଧଳା ଦୁଧରେ ଭରିଥିବା ଅନ୍ୟ ପୋଖରୀ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ପୋଖରୀରେ ଖିର ଓ ଚିନିର ଢେର ଥିଲା।
କଲ୍କାଂଶ୍ଚୂର୍ଣକଷାଯାଂଶ୍ଚ ସ୍ନାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦଦୃଶୁର୍ଭାଜନସ୍ଥାନି ତୀର୍ଥେଷୁ ସରିତାଂ ନରା: ।। ୨.୯୧.
ନଦୀ ପାରେ ମଣିଷମାନେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଔଷଧି ଲେପ, ଗୁଣ୍ଡ, କଢ଼ା ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାଡ଼ାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଶୁକ୍ଲାନଂଶୁମତଶ୍ଚାପି ଦନ୍ତଧାଵନସଞ୍ଚଯାନ୍ । ଶୁକ୍ଲାଂଶ୍ଚନ୍ଦନକଲ୍କାଂଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଗେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠତ: ।। ୨.୯୧.
ନଦୀ ପାରେ ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ ମାଜିବା କାଠିର ଢେର ଏବଂ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଦର୍ପଣାନ୍ ପରିମୃଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ଵାସସାଂ ଚାପି ସଞ୍ଚଯାନ୍ । ପାଦୁକୋପାନହଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗ୍ମାନି ଚ ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୯୧.
ପୋଲିଶ୍ କରାଯାଇଥିବା ଦର୍ପଣ, ବସ୍ତ୍ରର ଢେର, ହଜାର-ହଜାର ଦମ୍ପତି ଚପ୍ପଲ୍ ଓ ଜୁତା ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଆଞ୍ଜନୀ: କଙ୍କତାନ୍ କୂର୍ଚାନ୍ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଧନୂଂଷି ଚ । ମର୍ମତ୍ରାଣାନି ଚିତ୍ରାଣି ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ ।। ୨.୯୧.
କାଜଳ ଦାବା, କଂଗା, କୁଞ୍ଚ, ଅସ୍ତ୍ର-ଧନୁ, ଶୋଭାଦାୟକ ବର୍ଜନୀ, ଶୋଇବା ଓ ବସିବା ପାଇଁ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ଥିଲା।
ପ୍ରତିପାନହ୍ରଦାନ୍ ପୂର୍ଣାନ୍ ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଗଜଵାଜିନାମ୍ । ଅଵଗାହ୍ଯ ସୁତୀର୍ଥାଂଶ୍ଚ ହ୍ରଦାନ୍ ସୋତ୍ପଲପୁଷ୍କରାନ୍ ।। ୨.୯୧.
ଉଠ, ଗାଈ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାନୀୟରେ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ ଏବଂ ଭଲ କୂଳ ଥିବା, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଭରିଥିବା ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପୋଖରୀ ଥିଲା।
ଆକାଶଵର୍ଣପ୍ରତିମାନ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛତୋଯାନ୍ ସୁଖପ୍ଲଵାନ୍ । ନୀଲଵୈଡୂର୍ଯ୍ଯଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ମୃଦୂନ୍ ଯଵସସଞ୍ଚଯାନ୍ ।। ୨.୯୧.
ଆକାଶ ରଙ୍ଗର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଭରିଥିବା, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ପୋଖରୀ ଏବଂ ନୀଳ ବୈଡୂର୍ୟ ରଙ୍ଗର ମୃଦୁ ଯବ ଢେର ଥିଲା।
ନିର୍ଵାପାର୍ଥାନ୍ ପଶୂନାଂ ତେ ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଶ: ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନକଲ୍ପଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତିଥ୍ଯଂ କୃତଂ ତାଦୃକ୍ ଭରତସ୍ଯ ମହର୍ଷିଣା ।। ୨.୯୧.
ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କୁ ଯେପରି ଅତିଥିସତ୍କାର ମିଳିଲା, ତାହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅନୁଭବ ହେଲା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ରମମାଣାନାଂ ଦେଵାନାମିଵ ନନ୍ଦନେ । ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ରମ୍ଯେ ସା ରାତ୍ରିର୍ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ ।। ୨.୯୧.
ଏପରି ଭାବେ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ନନ୍ଦନବନରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ଶୁଭ ରାତିଟିଏ କଟିଗଲା।
ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତା ନଦ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଯଥାଗତମ୍ । ଭରଦ୍ଵାଜମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵା ଵରାଙ୍ଗନା: ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ନଦୀମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ତଥୈଵ ମତ୍ତା ମଦିରୋତ୍କଟା ନରାସ୍ତଥୈଵ ଦିଵ୍ଯାଗୁରୁଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତା: । ତଥୈଵ ଦିଵ୍ଯା ଵିଵିଧା: ସ୍ରଗୁତ୍ତମା: ପୃଥକ୍ ପ୍ରକୀର୍ଣା ମନୁଜୈ: ପ୍ରମର୍ଦିତା: ।। ୨.୯୧.
ଏହିପରି, ମଦରେ ମତ୍ତ ନରମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଥିଲେ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ମାଳାମାନେ ଲୋକମାନେ ଦଳିଦେଇ ବିଛିଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକନଵତିତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ତତସ୍ତାଂ ରଜନୀଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଯ ଭରତ: ସପରିଚ୍ଛଦ: । କୃତାତିଥ୍ଯୋ ଭରଦ୍ଵାଜଂ କାମାଦଭିଜଗାମ ऺହ ।। ୨.୯୨.
ସେ ରାତିଟିଏ କଟିବା ପରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ଭଲ ଭାବେ ଅତିଥିସତ୍କାର ପାଇ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଗଲେ।
ତମୃଷି: ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚାଗତମ୍ । ହୁତାଗ୍ନିହୋତ୍ରୋ ଭରତଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୨.୯୨.
ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି ଆସୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିବା ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି କହିଲେ।
କଚ୍ଚିଦତ୍ର ସୁଖା ରାତ୍ରିସ୍ତଵାସ୍ମଦ୍ଵିଷଯେ ଗତା । ସମଗ୍ରସ୍ତେ ଜନ: କଚ୍ଚିଦାତିଥ୍ଯେ ଶଂସ ମେ ଽନଘ ।। ୨.୯୨.
"ତୁମେ ଏଠାରେ ଆମ ଆଶ୍ରମରେ ସୁଖରେ ରାତି କାଟିଲ କି? ତୁମ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ମୋର ଅତିଥିସତ୍କାର କିପରି ଲାଗିଲା, ନିଷ୍ପାପ, ମତେ କୁହ।"
ତମୁଵାଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଭରତୋ ଽଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଆଶ୍ରମାଦଭିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତମୃଷିମୁତ୍ତମତେଜସମ୍ ।। ୨.୯୨.
ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି ଗଭୀର ଶିରୋନମନ କରି, ଭରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଥିଲେ, କହିଲେ।
ସୁଖୋଷିତୋ ଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ ସମଗ୍ରବଲଵାହନ: । ତର୍ପିତ: ସର୍ଵକାମୈଶ୍ଚ ସାମାତ୍ଯୋ ବଲଵତ୍ତ୍ଵଯା ।। ୨.୯୨.
"ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ସାଥୀମାନେ ଭଲ ଭାବେ ବିଶ୍ରାମ କରିଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି।"
ଅପେତକ୍ଲମସନ୍ତାପା: ସୁଭିକ୍ଷା: ସୁପ୍ରତିଶ୍ରଯା: । ଅପି ପ୍ରେଷ୍ଯାନୁପାଦାଯ ସର୍ଵେ ସ୍ମ ସୁସୁଖୋଷିତା: ।। ୨.୯୨.
"କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଛି, ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଛି, ଆମ ସମସ୍ତ ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ରହିଛନ୍ତି।"
ଆମନ୍ତ୍ରଯେ ଽହଂ ଭଗଵନ୍ କାମଂ ତ୍ଵାମୃଷିସତ୍ତମ । ସମୀପଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଭ୍ରାତୁର୍ମୈତ୍ରେଣେକ୍ଷସ୍ଵ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୨.୯୨.
"ଭଗବନ୍, ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଦୟାକରି ମୌତ୍ରି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମୋର ଭାଇଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛି।"
ଆଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧାର୍ମିକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନ: । ଆଚକ୍ଷ୍ଵ କତମୋ ମାର୍ଗ: କିଯାନିତି ଚ ଶଂସ ମେ ।। ୨.୯୨.
"ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ସେ ଧାର୍ମିକ ଓ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ କେଉଁ ପଥେ ଯିବାଯିବ, ଏବଂ କେତେ ଦୂର ଅଛି।"
ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଭରତଂ ଭ୍ରାତୃଦର୍ଶନଲାଲସମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହାତପା: ।। ୨.୯୨.
ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ଭରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭରତାର୍ଦ୍ଧତୃତୀଯେଷୁ ଯୋଜନେଷ୍ଵଜନେ ଵନେ । ଚିତ୍ରକୂଟୋ ଗିରିସ୍ତତ୍ର ରମ୍ଯନିର୍ଦରକାନନ: ।। ୨.୯୨.
"ଏଠାରୁ ଦୁଇ ଓ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ନଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାର ଅବିରତ ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।"
ଉତ୍ତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ତସ୍ଯ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ । ପୁଷ୍ऺିପତଦ୍ରୁମସଞ୍ଛନ୍ନା ରମ୍ଯପୁଷ୍ପିତକାନନା ।। ୨.୯୨.
"ସେହି ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହା ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପିତ ଉଦ୍ୟାନରେ ଢାକିଯାଇଛି।"
ଅନନ୍ତରଂ ତତ୍ସରିତଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟଶ୍ଚ ପର୍ଵତ: । ତଯୋ: ପର୍ଣକୁଟୀ ତାତ ତତ୍ର ତୌ ଵସତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୨.୯୨.
"ସେ ନଦୀ ପରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି; ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ପତ୍ରକୁଟି ସେଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେମାନେ ବସୁଛନ୍ତି।"