ତର୍ପିତା: ସର୍ଵକାମୈସ୍ତେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନରୂଷିତା: । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଯୁକ୍ତା: ସୈନ୍ଯା ଵାଚମୁଦୈରଯନ୍ ।। ୨.୯୧.
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ସେନାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥା କହିଲେ।
ନୈଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ନ ଗମିଷ୍ଯାମ ଦଣ୍ଡକାନ୍ । କୁଶଲଂ ଭରତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯାସ୍ତୁ ତଥା ସୁଖମ୍ ।। ୨.୯୧.
'ଆମେ ଆଉ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବୁନାହିଁ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବୁନାହିଁ; ଭରତଙ୍କ ଭଲ ହେଉ, ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ରହୁନ୍ତୁ।'
ଇତି ପାଦାତଯୋଧାଶ୍ଚ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାରୋହ ବନ୍ଧକା: । ଅନାଥାସ୍ତଂ ଵିଧିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵାଚମେତାମୁଦୈରଯନ୍ ।। ୨.୯୧.
ଏପରି ଭାଗ୍ୟ ପାଇ, ପଦାତି, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଚାଳକ, ରଥୀ ଓ ସେବକମାନେ ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵିନେଦୁସ୍ତେ ନରାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶ: । ଭରତସ୍ଯାନୁଯାତାର: ସ୍ଵର୍ଗୋଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୨.୯୧.
ହଜାର-ହଜାର ପୁରୁଷ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, 'ଏହିଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି!' ବୋଲି କହି, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ।
ନୃତ୍ଯନ୍ତି ସ୍ମ ହସନ୍ତି ସ୍ମ ଗାଯନ୍ତି ସ୍ମ ଚ ସୈନିକା: । ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଧାଵନ୍ତି ମାଲ୍ଯୋପେତା: ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୯୧.
ସେନାର ସେନାମାନେ ହସୁଥିଲେ, ନାଚୁଥିଲେ, ଗାଉଥିଲେ ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ମଣିଷ ମାଳା ପିନ୍ଧି ସବୁଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଭୁକ୍ତଵତାଂ ତେଷାଂ ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍ । ଦିଵ୍ଯାନୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂସ୍ତାନଭଵଦ୍ଭକ୍ଷଣେ ମତି: ।। ୨.୯୧.
ସେମାନେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା, ସେହି ଦିବ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କର ମନ ଆଉ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲା।
ପ୍ରେଷ୍ଯାଶ୍ଚେଷ୍ଟ୍ଯଶ୍ଚ ଵଧ୍ଵଶ୍ଚ ବଲସ୍ଥାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶ: । ବଭୂଵୁସ୍ऺତେ ଭୃଶଂ ଦୃପ୍ତା: ସର୍ଵେ ଚାହତଵାସସ: ।। ୨.୯୧.
ଦାସ-ଦାସୀ, ମହିଳାମାନେ ଏବଂ ସେନାରେ ଥିବା ହଜାର-ହଜାର ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
କୁଞ୍ଜରାଶ୍ଚ ଖରୋଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ଗୋଶ୍ଵାଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଣ: । ବଭୂଵୁ: ସୁଭୃତାସ୍ତତ୍ର ନାନ୍ଯୋ ହ୍ଯନ୍ଯମକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୨.୯୧.
ହାତୀ, ଉଠ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲେ; କାହାର କିଛି ଅଭାବ ନଥିଲା।
ନାଶୁକ୍ଲଵାସାସ୍ତତ୍ରାସୀତ୍ କ୍ଷୁଧିତୋ ମଲିନୋ ଽପି ଵା । ରଜସା ଧ୍ଵସ୍ତକେଶୋ ଵା ନର: କଶ୍ଚିଦଦୃଶ୍ଯତ ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ କେହି ମେଲା ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିନଥିଲେ, କିମ୍ବା କେହି ଭୁକ୍ତିଆ, ମେଲା କିମ୍ବା ଧୂଳିରେ ଚୁଲି ଖରାପ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ଦେଖାଯାଇନଥିଲେ।
ଆଜୈଶ୍ଚାପି ଚ ଵାରାହୈର୍ନିଷ୍ଠାନଵରସଞ୍ଚଯୈ: । ଫଲନିର୍ଯୂହସଂସିଦ୍ଧୈ: ସୂପୈର୍ଗନ୍ଧରସାନ୍ଵିତୈ: ।। ୨.୯୧.
ଏଠି ଛାଗ ଓ ବନଶୂକର ମାଂସର ଭଲ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ, ଫଳର ରସରୁ ବନା ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ସୂପ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଧ୍ଵଜଵତୀ: ପୂର୍ଣା: ଶୁକ୍ଲସ୍ଯାନ୍ନସ୍ଯ ଚାଭିତ: । ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାସ୍ତତ୍ର ନରା ଲୌହୀ: ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ଲୋହାର ଭାଡ଼ା, ଫୁଲର ଝଣ୍ଡା ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ଧଳା ଚାଉଳର ଢେର ଭରିଥିବା, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ବଭୂଵୁର୍ଵନପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ କୂପା: ପାଯସକର୍ଦମା: । ତାଶ୍ଚ କାମଦୁଘା ଗାଵୋ ଦ୍ରୁମାଶ୍ଚାସନ୍ ମଧୁସ୍ରୁତ: ।। ୨.୯୧.
ବନ ପାଖରେ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳର ମିଶ୍ରଣରେ ଭରିଥିବା କୁଆଁ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଗାଈ ଓ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଥିଲା।
ଵାପ୍ଯୋ ମୈରେଯପୂର୍ଣାଶ୍ଚ ମୃଷ୍ଟମାଂସଚଯୈର୍ଵୃତା: । ପ୍ରତପ୍ତପିଠରୈଶ୍ଚାପି ମାର୍ଗମାଯୂରକୌକ୍କୁଟୈ: ।। ୨.୯୧.
ମଦରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ଭଲ ଭାବେ ରାନ୍ଧା ମାଂସର ଢେର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ରାସ୍ତା ପାଖରେ ତାଜା ମୟୂର ଓ ବନମୁର୍ଗୀର ଖାଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ପାତ୍ରୀଣାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥାଲୀନାଂ ନିଯୁତାନି ଚ । ନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ ପାତ୍ରାଣି ଶାତକୁମ୍ଭମଯାନି ଚ ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ଥାଳି, ଦଶ-ଦଶ ହଜାର ହାଣ୍ଡି ଓ କୋଟି-କୋଟି ସୁନାର ଭାଡ଼ା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ୍ଥାଲ୍ଯ: କୁମ୍ଭ୍ଯ: କରମ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଧିପୂର୍ଣା: ସୁସଂସ୍କୃତା: । ଯୌଵନସ୍ଥସ୍ଯ ଗୌରସ୍ଯ କପିତ୍ଥସ୍ଯ ସୁଗନ୍ଧିନ: ।। ୨.୯୧.
ଯୁବ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାଈ ଓ କପିଥ୍ଥ ଫଳର ଦହିରେ ଭରିଥିବା ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ଥାଳି, ଘଡ଼ା ଓ ଡିଶ ଥିଲା।
ହ୍ରଦା: ପୂର୍ଣା ରସାଲସ୍ଯ ଦଘ୍ନ: ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଚାପରେ । ବଭୂଵୁ: ପାଯସସ୍ଯାନ୍ଯେ ଶର୍କରାଯାଶ୍ଚ ସଞ୍ଚଯା: ।। ୨.୯୧.
ମିଠା ଆମ୍ବର ରସରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ମୋଟା ଧଳା ଦୁଧରେ ଭରିଥିବା ଅନ୍ୟ ପୋଖରୀ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ପୋଖରୀରେ ଖିର ଓ ଚିନିର ଢେର ଥିଲା।
କଲ୍କାଂଶ୍ଚୂର୍ଣକଷାଯାଂଶ୍ଚ ସ୍ନାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦଦୃଶୁର୍ଭାଜନସ୍ଥାନି ତୀର୍ଥେଷୁ ସରିତାଂ ନରା: ।। ୨.୯୧.
ନଦୀ ପାରେ ମଣିଷମାନେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଔଷଧି ଲେପ, ଗୁଣ୍ଡ, କଢ଼ା ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାଡ଼ାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଶୁକ୍ଲାନଂଶୁମତଶ୍ଚାପି ଦନ୍ତଧାଵନସଞ୍ଚଯାନ୍ । ଶୁକ୍ଲାଂଶ୍ଚନ୍ଦନକଲ୍କାଂଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଗେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠତ: ।। ୨.୯୧.
ନଦୀ ପାରେ ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ ମାଜିବା କାଠିର ଢେର ଏବଂ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଦର୍ପଣାନ୍ ପରିମୃଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ଵାସସାଂ ଚାପି ସଞ୍ଚଯାନ୍ । ପାଦୁକୋପାନହଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗ୍ମାନି ଚ ସହସ୍ରଶ: ।। ୨.୯୧.
ପୋଲିଶ୍ କରାଯାଇଥିବା ଦର୍ପଣ, ବସ୍ତ୍ରର ଢେର, ହଜାର-ହଜାର ଦମ୍ପତି ଚପ୍ପଲ୍ ଓ ଜୁତା ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଆଞ୍ଜନୀ: କଙ୍କତାନ୍ କୂର୍ଚାନ୍ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଧନୂଂଷି ଚ । ମର୍ମତ୍ରାଣାନି ଚିତ୍ରାଣି ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ ।। ୨.୯୧.
କାଜଳ ଦାବା, କଂଗା, କୁଞ୍ଚ, ଅସ୍ତ୍ର-ଧନୁ, ଶୋଭାଦାୟକ ବର୍ଜନୀ, ଶୋଇବା ଓ ବସିବା ପାଇଁ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ଥିଲା।
ପ୍ରତିପାନହ୍ରଦାନ୍ ପୂର୍ଣାନ୍ ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଗଜଵାଜିନାମ୍ । ଅଵଗାହ୍ଯ ସୁତୀର୍ଥାଂଶ୍ଚ ହ୍ରଦାନ୍ ସୋତ୍ପଲପୁଷ୍କରାନ୍ ।। ୨.୯୧.
ଉଠ, ଗାଈ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାନୀୟରେ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ ଏବଂ ଭଲ କୂଳ ଥିବା, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଭରିଥିବା ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପୋଖରୀ ଥିଲା।
ଆକାଶଵର୍ଣପ୍ରତିମାନ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛତୋଯାନ୍ ସୁଖପ୍ଲଵାନ୍ । ନୀଲଵୈଡୂର୍ଯ୍ଯଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ମୃଦୂନ୍ ଯଵସସଞ୍ଚଯାନ୍ ।। ୨.୯୧.
ଆକାଶ ରଙ୍ଗର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଭରିଥିବା, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ପୋଖରୀ ଏବଂ ନୀଳ ବୈଡୂର୍ୟ ରଙ୍ଗର ମୃଦୁ ଯବ ଢେର ଥିଲା।
ନିର୍ଵାପାର୍ଥାନ୍ ପଶୂନାଂ ତେ ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଶ: ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନକଲ୍ପଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତିଥ୍ଯଂ କୃତଂ ତାଦୃକ୍ ଭରତସ୍ଯ ମହର୍ଷିଣା ।। ୨.୯୧.
ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କୁ ଯେପରି ଅତିଥିସତ୍କାର ମିଳିଲା, ତାହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅନୁଭବ ହେଲା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ରମମାଣାନାଂ ଦେଵାନାମିଵ ନନ୍ଦନେ । ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ରମ୍ଯେ ସା ରାତ୍ରିର୍ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ ।। ୨.୯୧.
ଏପରି ଭାବେ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ନନ୍ଦନବନରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ଶୁଭ ରାତିଟିଏ କଟିଗଲା।
ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତା ନଦ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଯଥାଗତମ୍ । ଭରଦ୍ଵାଜମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵା ଵରାଙ୍ଗନା: ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ନଦୀମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ତଥୈଵ ମତ୍ତା ମଦିରୋତ୍କଟା ନରାସ୍ତଥୈଵ ଦିଵ୍ଯାଗୁରୁଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତା: । ତଥୈଵ ଦିଵ୍ଯା ଵିଵିଧା: ସ୍ରଗୁତ୍ତମା: ପୃଥକ୍ ପ୍ରକୀର୍ଣା ମନୁଜୈ: ପ୍ରମର୍ଦିତା: ।। ୨.୯୧.
ଏହିପରି, ମଦରେ ମତ୍ତ ନରମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଥିଲେ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ମାଳାମାନେ ଲୋକମାନେ ଦଳିଦେଇ ବିଛିଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକନଵତିତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ତତସ୍ତାଂ ରଜନୀଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଯ ଭରତ: ସପରିଚ୍ଛଦ: । କୃତାତିଥ୍ଯୋ ଭରଦ୍ଵାଜଂ କାମାଦଭିଜଗାମ ऺହ ।। ୨.୯୨.
ସେ ରାତିଟିଏ କଟିବା ପରେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ଭଲ ଭାବେ ଅତିଥିସତ୍କାର ପାଇ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଗଲେ।
ତମୃଷି: ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚାଗତମ୍ । ହୁତାଗ୍ନିହୋତ୍ରୋ ଭରତଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୨.୯୨.
ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି ଆସୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥିବା ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି କହିଲେ।