ସ ଶବ୍ଦୋ ଦ୍ଯାଂ ଚ ଭୂମିଂ ଚ ପ୍ରାଣିନାଂ ଶ୍ରଵଣାନି ଚ । ଵିଵେଶୋऺଚ୍ଚାରିତ: ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣ: ସମୋ ଲଯଗୁଣାନ୍ଵିତ: ।। ୨.୯୧.
ସେଇ ସ୍ୱର ଆକାଶ, ଭୂମି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ସେହି ଧ୍ୱନି ସ୍ପଷ୍ଟ, କୋମଳ ଏବଂ ସମତାର ସହିତ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନୁପରତେ ଶବ୍ଦେ ଦିଵ୍ଯେ ଶ୍ରୋତୃ(ତ୍ର)ସୁଖେ ନୃଣାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଭାରତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଧାନଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣ: ।। ୨.୯୧.
ସେଇ ଦେବୀୟ ଧ୍ୱନି, ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ, ଭରତ ଦେଖିଲେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେନାର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ବଭୂଵ ହି ସମା ଭୂମି: ସମନ୍ତାତ୍ପଞ୍ଚଯୋଜନା । ଶାଦ୍ଵଲୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଛନ୍ନା ନୀଲଵୈଡୂର୍ଯ୍ଯସନ୍ନିଭୈ: ।। ୨.୯୧.
ଚାରିପଟେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ସମତଳ ହେଇଗଲା, ଏବଂ ନୀଳ ବୈଡୂର୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନେକ ସବୁଜ ଘାସରେ ଢାକି ରହିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ ବିଲ୍ଵା: କପିତ୍ଥାଶ୍ଚ ପନସା ବୀଜପୂରକା: । ଆମଲକ୍ଯୋ ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚୂତାଶ୍ଚ ଫଲଭୂଷଣା: ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ବେଲ, କବିଥ, ପନସ, ବିଜ ଭରା ଫଳ, ଆଉ ଆମଳକୀ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଆମ୍ବ ଗଛ ଦେଖାଯାଇଲା।
ଉତ୍ତରେଭ୍ଯ: କୁରୁଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯୋପଭୋଗଵତ୍ । ଆଜଗାମ ନଦୀ ଦିଵ୍ଯା ତୀଜୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତା ।। ୨.୯୧.
ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରୁ ଦେବୀୟ ଆନନ୍ଦ ମୟ ଜଙ୍ଗଲ ଆସିଗଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଘିରିଥିବା ଦେବୀୟ ନଦୀ ବହିଲା।
ଚତୁ:ଶାଲାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ଶାଲାଶ୍ଚ ଗଜଵାଜିନାମ୍ । ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାସ୍ତୋରଣାନି ଶୁଭାନି ଚ ।। ୨.୯୧.
ଚାରିଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର ମଣ୍ଡପ ଏବଂ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଅଲଗା ଶାଳା ଦେଖାଗଲା; ଅନେକ ରାଜମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୃହ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ତୋରଣ ଥିଲା।
ସିତମେଘନିଭଂ ଚାପି ରାଜଵେଶ୍ମସୁ ତୋରଣମ୍ । ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯକୃତାକାରଂ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧସମୁକ୍ଷିତମ୍ ।। ୨.୯୧.
ରାଜମହଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୋରଣ ଥିଲା, ଯାହା ଧଳା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦେବୀୟ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା।
ଚତୁରଶ୍ରମସମ୍ବାଧଂ ଶଯନାସନଯାନଵତ୍ । ଦିଵ୍ଯୈ: ସର୍ଵରସୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯଭୋଜନଵସ୍ତ୍ରଵତ୍ । ଉପକଲ୍ପିତସର୍ଵାନ୍ନଂ ଧୌତନିର୍ମଲଭାଜନମ୍ ।। ୨.୯୧.
ଚତୁର୍ଭୁଜ ମଣ୍ଡପ, ଯେଉଁଠାରେ ଶଯ୍ୟା, ଆସନ ଓ ଯାନ ଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦେବୀୟ ରସ, ଦେବୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପରିସ୍କାର ଓ ଚକଚକିଆ ବାତ୍ରା ଥିଲା।
କ୍ଲୃପ୍ତସର୍ଵାସନଂ ଶ୍ରୀମତ୍ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଶଯନୋତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁରନୁଜ୍ଞାତୋ ମହର୍ଷିଣା । ଵେଶ୍ମ ତଦ୍ରତ୍ନସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଭରତ: କେକଯୀସୁତ: ।। ୨.୯୧.
ସମସ୍ତ ଆସନ ଠିକ୍ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟା ପିଛି ଥିଲା; ମହାବାହୁ ଭରତ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତଂ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିଣ: ସପୁରୋହିତା: । ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଵେଶ୍ମସଂଵିଧିମ୍ ।। ୨.୯୧.
ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେଇ ମହଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ତତ୍ର ରାଜାସନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯଜନଂ ଛତ୍ରମେଵ ଚ । ଭରତୋ ମନ୍ତ୍ରିଭି: ସାର୍ଦ୍ଧମଭ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ ରାଜଵତ୍ ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ, ଭରତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦେବୀୟ ରାଜାସନ, ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା ଓ ଛତା ପାଖକୁ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଗଲେ।
ଆସନଂ ପୂଜଯାମାସ ରାମାଯାଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଵାଲଵ୍ଯଜନମାଦାଯ ନ୍ଯଷୀଦତ୍ ସଚିଵାସନେ ।। ୨.୯୧.
ସେ ଆସନକୁ ଆଦର କଲେ, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବାଲ ଭୂସା ନେଇ, ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାନିଷେଦୁଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିପୁରୋହିତା: । ତତ: ସେନାପତି: ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରଶାସ୍ତା ଚ ନିଷେଦତୁ: ।। ୨.୯୧.
ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ବସିଲେ; ତା'ପରେ ସେନାପତି ଓ ପ୍ରଶାସକ ପଛରେ ବସିଲେ।
ତତସ୍ତତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତେନ ନଦ୍ଯ: ପାଯସକର୍ଦମା: । ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ତ ଭରତଂ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ।। ୨.୯୧.
ତା'ପରେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଚାଉଳପାୟସ ମାଟିର କୂଳ ଥିବା ନଦୀମାନେ ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲେ।
ତାସାମୁଭଯତ:କୂଲଂ ପାଣ୍ଡୁମୃତ୍ତିକଲେପନା: । ରମ୍ଯାଶ୍ଚାଵସଥା ଦିଵ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ପ୍ରସାଦଜା: ।। ୨.୯୧.
ସେଇ ନଦୀମାନଙ୍କ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଧଳା ମାଟି ଲାଗିଥିବା ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଦେବୀୟ ଗୃହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ତେନୈଵ ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତେନ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା: । ଆଗୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରହିତା: ସ୍ତ୍ରିଯ: ।। ୨.୯୧.
ସେଇ କ୍ଷଣରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା, ଦେବୀୟ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ବିଶି ଦୁଇ ହଜାର ଜଣ ଜଣେ ନାରୀ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତେନ ପ୍ରଵାଲେନ ଚ ଶୋଭିତା: । ଆଗୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା: କୁବେରପ୍ରହିତା: ସ୍ତ୍ରିଯ: ।। ୨.୯୧.
ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳରେ ଶୋଭିତ, କୁବେରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏକୋଇଶି ହଜାର ଜଣୀ ମହିଳା ଏଠାରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯାଭିର୍ଗୃହୀତପୁରୁଷ: ସୋନ୍ମାଦ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ଆଗୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ନନ୍ଦନାଦପ୍ସରୋଗଣା: ।। ୨.୯୧.
ଏହି ମହିଳାମାନେ ସହିତ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଧରାଯାଉଥିଲେ, ସେ ମନେ ହେଉଥିଲେ ଯେପରି ମତିହାରା ହୋଇଛନ୍ତି; ଏକୋଇଶି ହଜାର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଠାରେ ଥିଲେ।
ନାରଦସ୍ତୁମ୍ବୁରୁର୍ଗୋପ: ପ୍ରଵରା: ସୂର୍ଯ୍ଯଵର୍ଚସ: । ଏତେ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନୋ ଭରତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଜଗୁ: ।। ୨.୯୧.
ନାରଦ, ତୁମ୍ବୁରୁ, ଗୋପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗାନ୍ଧର୍ବ ରାଜାମାନେ ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ଅଲମ୍ବୁସା ମିଶ୍ରକେଶୀ ପୁଣ୍ଡରୀକାଥ ଵାମନା । ଉପାନୃତ୍ଯଂସ୍ତୁ ଭରତ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ।। ୨.୯୧.
ଅଲମ୍ବୁସା, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକା ଓ ବାମନା ନାମକ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଯାନି ମାଲ୍ଯାନି ଦେଵେଷୁ ଯାନି ଚୈତ୍ରରଥେ ଵନେ । ପ୍ରଯାଗେ ତାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ତେଜସା ।। ୨.୯୧.
ଦେବତାମାନେ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ ଯେଉଁ ମାଳା ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ମାଳାମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ତପୋବଳରେ ପ୍ରୟାଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବିଲ୍ଵା ମାର୍ଦଙ୍ଗିକା ଆସନ୍ ଶମ୍ଯାଗ୍ରାହା ଵିଭୀତକା: । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାନର୍ତ୍ତକାଶ୍ଚାସନ୍ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ।। ୨.୯୧.
ବିଲ୍ବ, ମାର୍ଦ୍ଦଙ୍ଗିକ, ଶମ୍ୟାଗ୍ରାହ, ବିଭୀତକ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ତତ: ସରଲତାଲାଶ୍ଚ ତିଲକା ନକ୍ତମାଲକା: । ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ର ସମ୍ପେତୁ: କୁବ୍ଜା ଭୂତ୍ଵାଥ ଵାମନା: ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ସରଳ, ତାଳ, ତିଳକ ଓ ନକ୍ତମାଳ ଗଛମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଆସିଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ କୁଞ୍ଚିତ ଓ ଠିଆ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଶିଂଶୁପାମଲକୀଜମ୍ବ୍ଵୋ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା: କାନନେଷୁ ତା: । ମାଲତୀ ମଲ୍ଲିକା ଜାତିର୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା: କାନନେ ଲତା: ।। ୨.୯୧.
ଶିଂଶୁପା, ଆମଳକୀ, ଜାମୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ, ମାଳତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ।
ପ୍ରମଦାଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ଽଵଦନ୍ । ସୁରା: ସୁରାପା: ପିବତ ପାଯସଂ ଚ ବୁଭୁକ୍ଷିତା: । ମାଂସାନି ଚ ସୁମେଧ୍ଯାନି ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତାଂ ଯାଵଦିଚ୍ଛଥ ।। ୨.୯୧.
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେବତାମାନେ ରୂପବତୀ ମହିଳାର ଆକାର ଧରି, ମଧୁପାନ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଯେଉଁମାନେ ଚାହାଁଛ, ପିଅ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଶୁଦ୍ଧ ମାଂସ ଖାଅ।'
ଉଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସ୍ନାପଯନ୍ତି ସ୍ମ ନଦୀତୀରେଷୁ ଵଲ୍ଗୁଷୁ । ଅପ୍ଯେକମେକଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରମଦା: ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟ ଚ ।। ୨.୯୧.
ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟରେ, ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ଜଣୀ ମହିଳା ଏକାଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନହାଇଁ ଓ ଅନୁଲେପନ କରୁଥିଲେ।
ସଂଵାହନ୍ତ୍ଯ: ସମାପେତୁର୍ନାର୍ଯୋ ରୁଚିରଲୋଚନା: । ପରିମୃଜ୍ଯ ତଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପାଯଯନ୍ତି ଵରାଙ୍ଗନା: ।। ୨.୯୧.
ଆକର୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଏକାଏକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମସାଜ୍ ଓ ପୋଛିଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ପାନୀୟ ଦେଉଥିଲେ।
ହଯାନ୍ ଗଜାନ୍ ଖରାନୁଷ୍ଟ୍ରାଂସ୍ତଥୈଵ ସୁରଭେ: ସୁତାନ୍ । ଅଭୋଜଯନ୍ ଵାହନପାସ୍ତେଷାଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି ।। ୨.୯୧.
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଠ ଓ ସୁରଭିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଯାନବାହନମାନେ ନିଜ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ପାଉଥିଲେ।
ଇକ୍ଷୂଂଶ୍ଚ ମଧୁଲାଜାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯନ୍ତି ସ୍ମ ଵାହନାନ୍ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରଯୋଧାନାଂ ଚୋଦଯନ୍ତୋ ମହାବଲା: ।। ୨.୯୧.
ଏମାନେ ଯାନବାହନମାନେକୁ ଇଖୁ ଓ ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଧାନ୍ୟ ଖୁଆଉଥିଲେ, ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶୂରବୀରମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ।
ନାଶ୍ଵବନ୍ଧୋ ଽଶ୍ଵମାଜାନାନ୍ନ ଗଜଂ କୁଞ୍ଜରଗ୍ରହ: । ମତ୍ତପ୍ରମତ୍ତମୁଦିତା ନମୂ: ସା ତତ୍ର ସମ୍ବଭୌ ।। ୨.୯୧.
ଏଠାରେ କେହି ଘୋଡ଼ା ବାନ୍ଧୁନଥିଲେ, କେହି ହାତୀକୁ ଧରି ରଖୁନଥିଲେ; ମଦମସ୍ତ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ଲୋକମାନେ କେହି ବନ୍ଦନା କରୁନଥିଲେ—ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।